Tymon Terlecki

polski krytyk literacki i teatralny

Tymon Terlecki (ur. 10 sierpnia 1905 w Przemyślu, zm. 6 listopada 2000 w Oksfordzie) – nestor polskiej literatury emigracyjnej, krytyk literacki i teatralny, eseista i organizator życia naukowego i literackiego w Wielkiej Brytanii oraz Stanach Zjednoczonych. Mąż Toli Korian (Antonina Terlecka).

Tymon Terlecki.jpg

ŻyciorysEdytuj

Szkołę średnią ukończył we Lwowie, po czym podjął studia pod kierunkiem prof. Juliusza Kleinera na wydziale humanistycznym Uniwersytetu Jana Kazimierza, zakończone w 1932 doktoratem. Kontynuował naukę w Paryżu jako stypendysta rządu francuskiego. Po powrocie, na zaproszenie Leona Schillera, wykładał historię i teorię teatru w Państwowym Instytucie Sztuki Teatralnej w Warszawie. Po wybuchu II wojny światowej wstąpił do Armii Polskiej we Francji. Założył tygodnik „Polska Walcząca” i redagował go w Paryżu, następnie w Londynie. Był współredaktorem ważnego dla polskiej historii dzieła Straty Kultury Polskiej 1939–1944 wydanego w 1945 przez Książnicę Polską, prowadzoną w Glasgow przez Jadwigę Harasowską[1].

Po wojnie pozostał na emigracji. Mieszkał w Londynie, współpracował z paryską Kulturą. Laureat Nagrody Związku Pisarzy Polskich na Obczyźnie w 1953 roku[2]. W latach 1955–1957 i 1965 był przewodniczącym Związku Pisarzy na Obczyźnie. Współpracował z Rozgłośnią Polskiego Radia Wolna Europa. Od 1964 mieszkał w Stanach Zjednoczonych. Wykładał na Uniwersytecie w Chicago teorię literatury i teatru. Z tej uczelni na rok akademicki 1972/73 został przeniesiony na University of Illinois at Chicago[3]. Przełożył Ciemność w południe Koestlera. Członek Polskiego Towarzystwa Naukowego na Obczyźnie i jego prezes 1980–81. Redaktor monumentalnej Literatury polskiej na obczyźnie w latach 1940–1960 wydanej w roku 1963.

Podpisał list pisarzy polskich na Obczyźnie, solidaryzujących się z sygnatariuszami protestu przeciwko zmianom w Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (List 59)[4]. W okresie PRL informacje na temat Tymona Terleckiego podlegały cenzurze. Jego nazwisko znajdowało się na specjalnej liście osób z całkowitym zakazem publikacji. Zalecenia cenzorskie dotyczące jego osoby zanotował Tomasz Strzyżewski, który w swojej książce o peerelowskiej cenzurze opublikował notkę informacyjną nr 9 z 1975 roku Głównego Urzędu Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk. Wytyczne dla cenzorów zawierały na liście autorów zakazanych jego nazwisko głosząc: "(...) w stosunku do niżej wymienionych pisarzy, naukowców i publicystów przebywających na emigracji (w większości współpracowników wrogich wydawnictw i środków propagandy antypolskiej) należy przyjąć zasadę bezwarunkowego eliminowania ich nazwisk oraz wzmianek o ich twórczości, poza krytycznymi, z prasy, radia i TV oraz publikacji nieperiodycznych o nienaukowym charakterze (literatura piękna, publicystyka, eseistyka)"[5].

10 marca 1978 Tymon Terlecki i jego żona Antonina zostali odznaczeni przez Prezydenta RP na uchodźstwie Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski[6]. W 1991 został laureatem Nagrody im. Księdza Idziego Radziszewskiego za rok 1990 przyznawaną przez Towarzystwo Naukowe KUL[7].

Ważniejsze praceEdytuj

  • 1937 - Rodowód poetycki Ryszarda Berwińskiego
  • 1951 - Teatr amatorski
  • 1952 - Paryż
  • 1957 - Krytyka personalistyczna
  • 1958 - Egzystencjalizm chrześcijański
  • 1961 - Książki, ludzie i kulisy
  • 1962 - Pani Helena (o Modrzejewskiej), (wyd. Veritas, Londyn)
  • 1984 - Rzeczy teatralne
  • 1985 - Szukanie równowagi. Szkice literackie i publicystyczne, (wyd. Oficyna Poetów i Malarzy, Londyn)
  • 1999 - Spotkania ze swoimi. Redakcja naukowa Janusz Degler. Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 1999.
  • 2003 - Emigracja naszego czasu. ​ISBN 83-227-2063-7​ (wyd. UMSC, Lublin)
  • 2006 - Zaproszenie do podróży. Szkice o miastach i kulturachISBN 83-7453-632-2​, (wyd. Słowo/Obrazy Terytoria)

PrzypisyEdytuj

  1. Adam Ordęga, Tymon Terlecki (red.), Straty kultury polskiej 1939–1944, (Adam Ordęga był pseudonimem Jana Hulewicza), Glasgow: Książnica Polska, 1945, 2 t. (570; 560 s.)[1].
  2. Lista laureatów – 1951-2011
  3. O lwowianach, Lwowie, Małopolsce Wsch. i Wołyniu. „Biuletyn”. Nr 23, s. 55, Grudzień 1972. Koło Lwowian w Londynie. 
  4. Kultura 1976/03/342 Paryż 1976, s. 34.
  5. Tomasz Strzyżewski 2015 ↓, s. 88.
  6. Komunikat o nadaniu Orderu Odrodzenia Polski. „Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej”, s. 26, Nr 5 z 31 grudnia 1978. 
  7. KUL - Uniwersytet - Nagroda im. Księdza Idziego Radziszewskiego, www.kul.pl [dostęp 2020-02-07].

BibliografiaEdytuj

  • Tomasz Strzyżewski: Wielka księga cenzury PRL w dokumentach. Warszawa: Prohibita, 2015, s. 88. ISBN 978-83-61344-70-4.

Linki zewnętrzneEdytuj

  • Tymon Terlecki w serwisie Encyklopedia teatru polskiego. Hasło zawiera dwa obszerne teksty – Milan Lesiak: Tymon Terlecki jako badacz teatru i Tymon Terlecki krytyk teatralny, oprac. Mariola Szydłowska – oraz obszerną bibliografię podmiotową i przedmiotową. Data dostępu: 2020-11-24.