Otwórz menu główne

Władysław Skierkowski

polski duchowny katolicki

Władysław Skierkowski (ur. 12 sierpnia 1886 we wsi Głużek koło Mławy, zm. 20 sierpnia 1941 w obozie koncentracyjnym Soldau (KL) w Działdowie) – polski duchowny katolicki, badacz i popularyzator kultury kurpiowskiej. Był członkiem Towarzystwa Naukowego Płockiego. Autor zbioru pieśni kurpiowskich Puszcza kurpiowska w pieśni, a także sztuki teatralnej Wesele na Kurpiach.

Władysław Skierkowski
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 12 marca 1886
Głużek
Data i miejsce śmierci 20 sierpnia 1941
Obóz koncentracyjny w Działdowie
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Prezbiterat 23 czerwca 1912

ŻyciorysEdytuj

MłodośćEdytuj

Władysław Skierkowski urodził się w chłopskiej rodzinie we wsi Głużek jako syn Jana i Ewy z Woźniaków. Rodzice zajmowali się kilkunastohektarowym gospodarstwem. Władysław był najstarszym z sześciorga rodzeństwa, miał dwóch braci i trzy siostry. Uczył się w szkole elementarnej w Wojnówce[1]. Od wczesnej młodości wykazywał zainteresowania muzyczne. Uczył się muzyki w Mławie[2]. W latach 1903-1904 uczył się pod kierunkiem księdza Eugeniusza Gruberskiego w tajnej szkole organistowskiej działającej przy Towarzystwie Muzycznym w Płocku[3]. Po jej ukończeniu zaczął pracować jako organista w kościele seminaryjnym w Płocku[4].

KapłaństwoEdytuj

Władysław Skierkowski zaliczył egzamin wstępny na stopień dostateczny, co pozwoliło mu na wstąpienie do Seminarium Duchownego w Płocku, gdzie został przyjęty 7 września 1906 roku. 23 czerwca 1912 roku w katedrze płockiej przyjął święcenia kapłańskie, które otrzymał z rąk biskupa płockiego, Antoniego Juliana Nowowiejskiego[1]. W 1912 roku pracował w parafii Dzierzgowo. W 1913 roku przeniesiono księdza Skierkowskiego do parafii Myszyniec, gdzie pracował do 1915 roku. To właśnie tam podczas dwuletniej posługi duszpasterskiej ks. Skierkowski zainteresował się folklorem kurpiowskim, ze szczególnym uwzględnieniem lokalnej muzyki[5]. Następnie, w latach 1915-1917, pracował w Krasnosielcu. W latach 1917-1920 pracował w Różanie, a od 1920 do 1925 roku w Ciachcinie. W 1925 roku został proboszczem parafii w Imielnicy i pozostał nim do śmierci w 1941 roku[6].

Popularyzacja kultury kurpiowskiejEdytuj

 
Karta tytułowa Puszczy Kurpiowskiej w pieśni z 1929 roku

Puszcza Kurpiowska w pieśniEdytuj

Władysław Skierkowski rozpoczął pracę duszpasterską w Myszyńcu 31 lipca 1913 roku. Posługiwał tam do połowy października 1915 roku. Ks. Skierkowski zainteresował się w czasie pobytu w Myszyńcu folklorem kurpiowskim i już od 1913 roku zaczął zapisywać teksty pieśni pochodzących z regionu. Po latach wspominał swoją fascynację pieśniami kurpiowskimi w słowach[7]:

 
Radość moja granic nie miała, kiedy usłyszałem smutną, jak tylko może być smutna ta Puszcza Kurpiowska i rozciągła jak ciemne bory i lasy, a tak miłą i swojską i tak dziwnie ujmującą za serce melodię pieśni „Leć głosie po rosie...”

W czasie działań wojennych w 1914 roku Skierkowski musiał wraz z parafianami ukrywać się w okolicznych lasach, co sprzyjało zaufaniu, jakim z czasem obdarzyli parafianie młodego wikariusza. Po przeniesieniu się z Myszyńca, szczególnie kiedy został proboszczem w Imielnicy, corocznie w sierpniu przyjeżdżał na Kurpie, gromadząc kolejne pieśni i uwzględniając ich różne warianty[8]. Ks. Skierkowski z czasem udoskonalał zapisy utworów pod wpływem uwag prof. Adolfa Chybińskiego. W efekcie w swych zapisach ks. Skierkowski notował osobę, jej wiek i miejsce zamieszkania oraz sposób zapisania melodii. Prawdopodobnie od 1935 roku używał nawet fonografu do zapisu melodii. Gromadzenie zbiorów ułatwiła ks. Skierkowskiemu znajomość z ks. Klemensem Sawickim. Skierkowski był wikariuszem u boku Sawickiego, gdy ten był proboszczem w Różanie. Następnie ks. Sawicki został proboszczem w Myszyńcu (od 1925 roku) i dzięki temu ks. Skierkowski uzyskał potrzebne wsparcie w gromadzeniu zbiorów kurpiowskich[9].

W 1926 roku ks. Skierkowski wygłaszał odczyty w Towarzystwie Naukowym Płockim na temat Puszczy Kurpiowskiej i tamtejszych obyczajów i pieśni. Odczyty te wzbudziły znaczne zainteresowanie wśród członków towarzystwa i zaowocowały wydaniem w latach 1928-1934 przez Towarzystwo Naukowe Płockie dzieła „Puszcza Kurpiowska w pieśni”[10]. W czterech zeszytach „Puszczy Kurpiowskiej w pieśni” umieszczono 790 utworów, choć ks. Skierkowski zebrał ponad 2000 pieśni. Dzieło zyskało znaczny rozgłos. Zainteresował się nim kompozytor Karol Szymanowski, który w 1929 roku opublikował „6 pieśni kurpiowskich na chór a capella”, a w pięć lat później „12 pieśni kurpiowskich na głos z fortepianem”. Oprócz Szymanowskiego ze zbiorów pieśni ks. Skierkowskiego korzystali m.in. Witold Lutosławski i Tadeusz Sygietyński, który włączył niektóre z pieśni kurpiowskich do repertuaru zespołu „Mazowsze”[11].

Wesele na KurpiachEdytuj

 
Scena Wesela na Kurpiach w wykonaniu teatru regionalnego z 1929 roku
 
Karta tytułowa Wesela na Kurpiach z 1933 roku

Dużym zainteresowaniem cieszyła się także sztuka teatralna Władysława Skierkowskiego pt. Wesele na Kurpiach. Do powstania tego widowiska teatralnego przyczyniła się Marcelina Rościszewska, dyrektorka gimnazjum im. Reginy Żółkiewskiej w Płocku, która zaproponowała ks. Skierkowskiemu opracowanie kurpiowskich obrzędów weselnych w formie scenicznej. Widowisko mieli przedstawiać uczniowie okolicznych szkół[12]. Władysław Skierkowski zajął się stroną muzyczną Wesela, a libretto napisał Adam Chętnik[13]. Opracowaniem ks. Skierkowskiego zainteresował się dyrektor Teatru Miejskiego w Płocku, Tadeusz Skarżyński, który już od 1928 roku wystawiał Wesele na Kurpiach na deskach teatrów w Płocku i Warszawie. Premiera sztuki w Płocku odbyła się 10 marca 1928 roku[14].

Aktorzy płockiego teatru wystawiali sztukę ks. Skierkowskiego także w innych miastach w Polsce, spotykając się z życzliwym przyjęciem. W samym Płocku grano Wesele na Kurpiach 30 razy[12]. 13 lipca 1928 roku Wesele na Kurpiach transmitowały polskie stacje radiowe[14]. Sztuka autorstwa ks. Skierkowskiego była wystawiana również w 1935 roku podczas Tygodnia Sztuki Ludowej w Brukseli i Antwerpii. Występujący tam zespół pod dyrekcją Tadeusza Warchałowskiego zaproszono także na Międzynarodową Wystawę Folklorystyczną do Londynu, a także na wyjazd do Holandii[8].

Wesele na Kurpiach zyskało znaczny rozgłos w kraju i pochlebne recenzje wśród ówczesnych krytyków teatralnych. Pochwały na temat dzieła ks. Skierkowskiego wygłaszali m.in. Wilam Horzyca i Tadeusz Boy-Żeleński, który pisał[15]:

 
„Wyczuł mianowicie (ks. Skierkowski), jak przedziwny dramat teatralny tkwi w samej obrzędowej stronie wesela; zrozumiał, że przydać tu jakąkolwiek bajeczkę, znaczyłoby rzecz osłabić. I nie dzieje się dosłownie nic ponad to, co mówią tytuły aktów: „Wypyty” – „Rajby” – „Rozpleciny” – „Oczepiny”. Mało znam rzeczy równie patetycznych jak ten moment oczepin na scenie. I te melodie...”

Oprócz Puszczy Kurpiowskiej w pieśni i Wesela na Kurpiach Władysław Skierkowski interesował się także obrzędami pogrzebowymi na Kurpiach. Wyniki swoich badań opublikował w odcinkach w „Głosie Mazowieckim”, a osobna publikacja na ten temat miała ukazać się w 1939 roku, lecz takie plany przerwała wojna[13].

Ostatnie lata życiaEdytuj

Wybuch II wojny światowej przerwał działalność społeczną i plany naukowe Skierkowskiego. 6 marca 1941 roku na plebanię parafii w Imielnicy weszli niemieccy żandarmi i zabrali ks. Skierkowskiego do szkoły w Borowiczkach, gdzie więziono już innych księży. Duchownych zawieziono następnie do obozu koncentracyjnego w Działdowie. Ks. Władysław Skierkowski umarł w działdowskim obozie na zapalenie płuc 20 sierpnia 1941 roku. Ciało ks. Skierkowskiego, podobnie jak i innych zamordowanych tam duchownych, najprawdopodobniej spalono[16].

UpamiętnienieEdytuj

W siódmą rocznicę wywiezienia ks. Skierkowskiego do obozu w Działdowie parafianie z Imielnicy ufundowali w 1948 roku w przedsionku kościoła tablicę upamiętniającą postać zmarłego proboszcza. W 1978 roku w przypadającą wówczas pięćdziesiątą rocznicę wydania Puszczy kurpiowskiej w pieśni odsłonięto marmurową tablicę poświęconą Skierkowskiemu, umieszczoną w głównym budynku Towarzystwa Naukowego Płockiego[17].

19 listopada 2000 roku w kościele parafialnym w Bogurzynie, gdzie Władysław Skierkowski przyjął chrzest, umieszczono tablicę pamiątkową. Również w Myszyńcu znajdują się dwie tablice pamiątkowe na cześć ks. Skierkowskiego. Pierwszą odsłonięto 10 listopada 2001 roku w miejscowej kolegiacie, a druga od 15 sierpnia 2013 roku zdobi ścianę Regionalnego Centrum Kultury Kurpiowskiej, którego patronem jest także Władysław Skierkowski[18][19].

PrzypisyEdytuj

BibliografiaEdytuj