Otwórz menu główne

ŻyciorysEdytuj

Urodził się w pałacu Czartoryskich Weinhaus (inaczej zwanym Czartoryski-Schlössel), leżącym na terenie Wiednia. Ukończył Gimnazjum Państwowe w Jarosławiu, rok studiów filozoficznych i 3 lata Akademii Rolniczej w Wiedniu. Właściciel i zarządca klucza pełkińskiego nad Sanem (tartaki, cegielnie, stadniny koni) oraz Konarzewa (poznańskie) i Bielin (Małopolska). Od 1903 roku członek zarządu cukrowni w Przeworsku, prezes spółki wodnej łańcucko-Jarosławskiej. Zakładał ochronki i szkoły wiejskie, prowadził fundusz emerytalny, łożył na utrzymanie 17 parafii rzymsko- i greckokatolickich. Radny Rady powiatu jarosławskiego (18911918 w tym prezes Rady (18981904, 19101913) i wiceprezes (19061910). Od 1910 roku prezes Towarzystwa Gospodarskiego we Lwowie, wiceprezes Centralnej Organizacji Stowarzyszeń Rolniczych w Warszawie.

W 1906 roku był założycielem Towarzystwa Kółek Ziemian, przekształconego (po 1918 roku) w Związek Ziemian. Poseł do Sejmu Galicyjskiego (19081914): prezes klubu „Środka”, członek komisji rolnej i szkolnej. Od 1913 roku dziedziczny członek w austriackiej Izby Panów w Wiedniu. W 1914 roku jako przedstawiciel Centrum Konstytucyjnego był członkiem sekcji wschodniej Naczelnego Komitetu Narodowego[2]. Członek Szwajcarskiego Komitetu Generalnego Pomocy Ofiarom Wojny.[3] Uczestnik konferencji założycielskiej Komitetu Narodowego Polskiego z siedzibą w Paryżu. W 1918 roku mianowany przez Radę Regencyjną komisarzem dla Galicji. Senator RP I kadencji w latach 19221927. Członek zarządu Biblioteki Polskiej w Paryżu, działacz TSL i Towarzystwa Uniwersytetów Ludowych, członek komisji egzaminacyjnej Akademii Rolniczej w Dublanach i Studium Rolniczego w Krakowie, prezes Wyższych Kursów Ziemiańskich we Lwowie (tzw. Kursy Turnaua).

Współwydawca „Rzeczypospolitej” i „Warszawianki”, uczestnik Akcji Katolickiej i członek Sodalicji Mariańskiej. W czasie II wojny światowej pozostał na skrawku majątku Pełkinie, który opuścił w 1944 roku i zamieszkał u syna Stanisława w Makowie Podhalańskim. Autor publikacji Park dworski w Pełkiniach, Kilka słów o przycinaniu i leczeniu chirurgicznym drzew... (1929). Współpracownik „Rolnika” (1908), „Gazety Narodowej” (1912), „Hodowcy”, „Jeźdźca” i innych. Zmarł 4 września 1945 w Makowie Podhalańskim.

RodzinaEdytuj

Książę Witold poślubił Jadwigę Dzieduszycką, córkę Włodzimierza Dzieduszyckiego (ur. 2 marca 1867; zm. 12 lipca 1941 we Lwowie) 21 lutego 1889 roku. Czartoryscy mieli dwanaścioro dzieci – trzy córki i dziewięciu synów:

  • Maria Anna (ur. 23 lutego 1890; zm. 21 czerwca 1981)
  • Anna Maria (ur. 18 kwietnia 1891; zm. 23 maja 1951)
  • Kazimierz Jerzy (ur. 7 sierpnia 1892; zm. 24 maja 1936)
  • Jerzy Piotr (ur. 23 lutego 1894; zm. 2 sierpnia 1969)
  • Włodzimierz Alfons (ur. 3 listopada 1895; zm. 2 października 1975)
  • Jan Franciszek (ur. 19 lutego 1897; zm. 6 września 1944)
  • Roman Jacek (ur. 21 listopada 1898; zm. 24 października 1958)
  • Stanisław Ignacy (ur. 26 stycznia 1902; zm. 9 sierpnia 1982)
  • Elżbieta (ur. 9 września 1904; zm. 21 września 1904)
  • Adam Michał (ur. 16 stycznia 1906; zm. 11 czerwca 1998)
  • Witold Tadeusz (ur. 8 lutego 1908; zm. 17 maja 1945)
  • Piotr Michał (ur. 1 września 1909; zm. 17 grudnia 1993)

Atmosfera domu była przesiąknięta głęboką wiarą, zarówno książę Witold jak i księżna Jadwiga należeli do Sodalicji Mariańskiej. Rodzice świadomie starali się wychowywać w wierze swe dzieci, co zaowocował w przyszłości m.in. tym, że dwaj bracia Jana zostali księżmi diecezjalnymi, a siostra wizytką.

BibliografiaEdytuj

  • Wincenty Witos, Dzieła Wybrane, tom I: Moje wspomnienia, cz. I, Wyd. LSW, Warszawa 1988.
  • Zygmunt Kaczmarek, Marszałkowie Senatu II Rzeczypospolitej, Wydawnictwo Sejmowe 1992.
  • Stanisław Grodziski, Sejm Krajowy galicyjski 1861–1914, Wydawnictwo Sejmowe Warszawa 1993.
  • „Kto był kim w Drugiej Rzeczypospolitej”, red. nauk. prof. Jacek M. Majchrowski przy współpracy Grzegorza Mazura i Kamila Stepana, Polska Oficyna Wydawnucza „BGW”, Warszawa 1994.
  • Michał Czajka, Marcin Kamler, Witold Sienkiewicz, Leksykon Historii Polski, Wyd. Wiedza Powszechna, Warszawa 1995.
  • Tomasz Lenczewski, Genealogie rodów utytułowanych w Polsce, Warszawa 1995- 1996.
  • Józef Buszko, Polacy w parlamencie wiedeńskim 1848–1918, Warszawa 1996.

PrzypisyEdytuj

  1. Wojciech Roszkowski, Lista największych właścicieli ziemskich w Polsce w 1922 r., w: Przegląd Historyczny, 1983, Tom 74 , Numer 2, s. 284
  2. Konstanty Srokowski, N.K.N. Zarys historii Naczelnego Komitetu Narodowego, Kraków 1923, s. 146.
  3. Jerzy Holzer, Jan Molenda, Polska w pierwszej wojnie światowej, Warszawa 1967, s. 355