Otwórz menu główne

Zamek w Białej Cerkwi, zamek starostów białocerkiewskich – niezachowany średniowieczny zamek położony w Białej Cerkwi, nad Rosią[1].

Zamek w Białej Cerkwi
(niezachowany)
Ilustracja
Kościół katolicki zbudowany w miejscu zamku
Państwo  Ukraina
Miejscowość Biała Cerkiew
Typ budynku Twierdza bastionowa
Inwestor Fryderyk Proński
Rozpoczęcie budowy 1550
Ważniejsze przebudowy 1649
Zniszczono 1793
Właściciel I Rzeczpospolita
Położenie na mapie Kijowa i obwodu kijowskiego
Mapa lokalizacyjna Kijowa i obwodu kijowskiego
Zamek w Białej Cerkwi (niezachowany)
Zamek w Białej Cerkwi
(niezachowany)
Położenie na mapie Ukrainy
Mapa lokalizacyjna Ukrainy
Zamek w Białej Cerkwi (niezachowany)
Zamek w Białej Cerkwi
(niezachowany)
Ziemia49°47′28,55″N 30°06′35,62″E/49,791264 30,109894

HistoriaEdytuj

W 1550 roku wojewoda kijowski Fryderyk Proński wybudował w tym miejscu obronny zamek mający chronić ludność przed Tatarami[1]. Warownia została zdobyta przez Kozaków w 1591 roku[1]. W 1596 roku obronił go przed Nalewajką kniaź Roman Różyński. W 1612 roku wzmiankowana jest na jego terenie kaplica katolicka, dwór podstarościego, stajnia, kuchnia, cekhauz na armaty, prochownia i cztery baszty w narożach. W 1648 roku zajął go Bohdan Chmielnicki[1], ale już w 1649 roku odzyskane umocnienia w Białej Cerkwi zostały rozbudowane i wzmocnione przez Stefana Czarnieckiego, wojewodę ruskiego, hetmana polnego koronnego[1], który zorganizował również na nowo obronę zamku. Według legendy w tym zamku miał mieszkać również Semen Palej. Podczas wyprawy zadnieprzańskiej, w dniu 23 października 1663 roku na zamku w Białej Cerkwi odbyła się wielka narada wojenna, w której udział wziął król Jan Kazimierz, Jan Sobieski, Stefan Czarniecki, Stanisław Rewera Potocki, hetman kozacki Paweł Tetera, Szymon Kawiecki. W końcu XVII wieku jego załogę stanowiło 2 tysiące żołnierzy. W latach 1664-1668 komendantem twierdzy był generał Jan Stachórski, który utrzymał twierdzę, mimo odcięcia dostaw zaopatrzenia i oblężeń. Do 1739 dowódcą twierdzy białocerkiewskiej był Dominik Ignacy Bekierski[2]. Ostatni opis twierdzy pochodzi z 1765 roku i wzmiankuje, że broniło go 25 armat, dwa moździerze i cztery bastiony, a całość otaczały fosy i rzeka Roś. Po II rozbiorze Polski w 1793 roku zamek znalazł się na terytorium Rosji, której władczyni Katarzyna II Wielka rozkazała rozebrać fortyfikację[1].

Komendanci twierdzy

  • generał major głównej komendy fortecy Jan Stachórski, 1664–1668
  • podpułkownik (oberszterlejtnat) Jan Zygmunt Löbel (Loebel), 1668–1671
  • Gerhard Fitinghof, 1671–1672
  • pułkownik Ernest Otto Rappe, 1678
  • Ludwik de Orgewalt (Orgewald, Orgewal) kapitan, a następnie major i podpułkownik, 1693
  • pułkownik, miecznik podolski Jan Gałecki, 1694

Architektura zamkuEdytuj

Lustracja z 1612 roku podaje, że drewniany zamek otoczony wałem miał cztery baszty na rogach, budynek starosty, prochownię, piekarnię, arsenał i kaplicę katolicką. W XVII wieku warownia miała pięć drewnianych baszt a w obrębie umocnień stało trzydzieści domów[1]. Do połowy XIX wieku widoczne było w tym miejscu jeszcze zamczysko.

Pałac w Białej CerkwiEdytuj

Pod koniec XVIII wieku lub na początku XIX wieku Franciszek Ksawery Branicki wybudował na Górze Zamkowej pałac zimowy Branickich. Był to jedenastoosiowy, dwukondygnacyjny pałac zbudowany w stylu klasycystycznym o dość oszczędnej elewacji. Postawiono go z drewna na wysokiej podmurówce. Wnętrza urządzone były w stylu empire i zdobiło je też popiersie króla Polski Stanisława Augusta Poniatowskiego. Po lewej stronie od pałacu zbudowano piętrową trzynastoosiową oficynę z portykiem wgłębnym z ośmioma kolumnami. W pobliżu znajdował się budynek skarbca, prawa oficyna oraz brama. Pałac okradli i podpalili uczestnicy rewolucji 1917 roku[1].

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e f g h Biała Cerkiew. www.ruinyizamki.pl. [dostęp 8.8.13].
  2. Dominik Ignacy h. Jastrzębiec Bekierski, www.ipsb.nina.gov.pl [dostęp 2017-11-15] (pol.).

Linki zewnętrzneEdytuj