Ślazowiec
Ślazowiec (Sida L.) – rodzaj roślin z rodziny ślazowatych. Należy do niego co najmniej 249 gatunków[3]. Występują one na wszystkich kontynentach w strefie międzyzwrotnikowej i częściowo w strefach umiarkowanych na półkuli północnej sięgając po wschodnie Chiny i Japonię oraz wschodnie i środkowe Stany Zjednoczone, a na półkuli południowej po południową Australię i Afrykę oraz północną Argentynę[3]. Większość gatunków rośnie na kontynentach amerykańskich[5]. Drugim centrum zróżnicowania rodzaju jest Australia, gdzie występuje ok. 90 gatunków[6]. Rośliny te na ogół rosną w miejscach nasłonecznionych, na glebach przepuszczalnych[7].
![]() Sida rhombifolia | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | |||
---|---|---|---|
Królestwo | |||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | |||
Klasa | |||
Nadrząd | |||
Rząd | |||
Rodzina | |||
Rodzaj |
ślazowiec | ||
Nazwa systematyczna | |||
Sida L. Sp. Pl.: 683 (1753)[3] | |||
Typ nomenklatoryczny | |||
S. rhombifolia L.[4] | |||
Synonimy | |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/29/Sida_cordata_09704.jpg/220px-Sida_cordata_09704.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/78/Sida_hermaphrodita_kz02.jpg/220px-Sida_hermaphrodita_kz02.jpg)
Liczne gatunki z tego rodzaju to rośliny włóknodajne (do ważniejszych należy ślazowiec rombolistny Sida rhombifolia[6]). Niektóre uprawiane są jako rośliny ozdobne w ogrodach naturalistycznych[7]. Niektóre wykorzystywane są jako rośliny lecznicze, a Sida cordifolia wykorzystywana jest w terapiach odchudzających[6]. Ślazowiec pensylwański Sida hermaphrodita wykorzystywany jest jako roślina energetyczna, produkująca dużą ilość biomasy nawet na słabych siedliskach[8].
Morfologia
edytuj- Pokrój
- Zielne rośliny wieloletnie lub jednoroczne, rzadko drewniejące półkrzewy i krzewy. Ich łodygi są płożące do prosto wzniesionych[7][5], osiągają do 2 m wysokości[5]. Pędy nagie lub owłosione, w tym drugim przypadku występować mogą włoski pojedyncze, gwiazdkowate i gruczołowate[7][5].
- Liście
- Skrętoległe, rzadko dwurzędowe[9]. Liście są ogonkowe lub siedzące, u nasady z trwałymi przylistkami[9]. Pojedyncze, jajowate do równowąskich[10], całobrzegie lub w różny sposób piłkowane, ząbkowane lub karbowane, czasem (tylko u Sida hermaphrodita) także klapowane dłoniasto[7][9]. Na liściach brak pozakwiatowych miodników[5].
- Kwiaty
- Kwiaty wyrastają pojedynczo lub parami wyrastając w kątach liści lub szczytowe, często zebrane w grona i wiechy, rzadko baldachy i główki[7]. Kieliszka brak[10][7]. Działki kielicha w liczbie 5, ale u nasady zwykle z 10 żebrami[10], w znacznym stopniu zwykle zrośnięte, w efekcie kielich ma kształt kubkowaty lub dzwonkowaty[7]. Płatki, także w liczbie 5, większe od działek, zrośnięte tylko u nasady, najczęściej żółte[7], poza tym: białe, pomarańczowe, różowe do fioletowych, czasem ciemniejsze u nasady[10]. Pręciki liczne, zrośnięte w owłosioną lub nagą rurkę otaczającą słupkowie[7][5]. Jednokomorowych zalążni, zawierających pojedyncze zalążki, jest od 5 do 10 i tyle samo jest szyjek słupków, zakończonych główkowatymi znamionami[5][7].
- Owoce
- Rozłupnie złożone z 5–14 jednokomorowych rozłupek zawierających pojedyncze nasiono[10]. Owoce rozpadają się lub nie, często pokryte są gwiazdkowatymi włoskami, na szczycie też często z dwoma kolcami[10][5].
Systematyka
edytujRodzaj z plemienia Malveae z podrodziny ślazowych Malvoideae Burnett z rodziny ślazowatych Malvaceae[11]. Ślazowiec pensylwański Sida hermaphrodita wyodrębniany jest w niektórych ujęciach do monotypowego rodzaju Ripariosida (jako R. hermaphrodita (L.) Weakley & D.B. Poind.)[12][13].
- Sida abutifolia Mill.
- Sida acuta Burm.f.
- Sida adscendens A.St.-Hil.
- Sida aggregata C.Presl
- Sida alamosana S.Watson ex Rose
- Sida alba L.
- Sida albiflora (Chodat & Hassl.) Krapov.
- Sida alii Abedin
- Sida amatlanensis Sessé & Moc.
- Sida ammophila F.Muell. ex J.H.Willis
- Sida andersonii Fryxell
- Sida angustissima A.St.-Hil.
- Sida anodifolia Fryxell
- Sida anomala A.St.-Hil.
- Sida antillensis Urb.
- Sida aprica Domin
- Sida arboae Krapov.
- Sida arenicola S.T.Reynolds & A.E.Holland
- Sida argentea F.M.Bailey
- Sida argentina K.Schum.
- Sida argillacea A.E.Holland & S.T.Reynolds
- Sida arsiniata R.M.Barker
- Sida asterocalyx S.T.Reynolds & A.E.Holland
- Sida atherophora Domin
- Sida aurantiaca A.St.-Hil.
- Sida bakeriana Rusby
- Sida barclayi Baker f.
- Sida beckii Krapov.
- Sida bipartita Schltr.
- Sida blepharoprion Ulbr.
- Sida boliviana Gand.
- Sida bordasiana Krapov.
- Sida brachypoda A.E.Holland & S.T.Reynolds
- Sida brachystemon DC.
- Sida brittonii León
- Sida brownii Clement
- Sida cabraliana Krapov.
- Sida cabreriana Krapov.
- Sida calchaquiensis Rodrigo
- Sida calliantha Thulin
- Sida calva Fryxell
- Sida calyxhymenia J.Gay ex DC.
- Sida cambuiensis Monteiro
- Sida cardiophylla F.Muell.
- Sida carrascoana Bovini
- Sida castanocarpa Krapov.
- Sida caudata A.St.-Hil. & Naudin
- Sida cavernicola Krapov.
- Sida centuriata Clement
- Sida cerradoensis Krapov.
- Sida chapadensis K.Schum.
- Sida charpinii Krapov.
- Sida chinensis Retz.
- Sida chiquitana Krapov.
- Sida chrysantha Ulbr.
- Sida ciliaris L.
- Sida cleisocalyx F.Muell.
- Sida clementii Domin
- Sida confusa Hassl.
- Sida coradinii Krapov.
- Sida cordata (Burm.f.) Borss.Waalk.
- Sida cordifolia L.
- Sida cordifolioides K.M.Feng
- Sida corrugata Lindl.
- Sida coutinhoi Paiva & Noguiera
- Sida cristobaliana Krapov.
- Sida cuneifolia Roxb.
- Sida cuspidata (A.Robyns) Krapov.
- Sida decandra R.E.Fr.
- Sida dubia A.St.-Hil. & Naudin
- Sida dureana Krapov.
- Sida echinocarpa F.Muell.
- Sida ectogama W.R.Barker & R.M.Barker
- Sida elliottii Torr. & A.Gray
- Sida elongata Blume
- Sida emilei Hochr.
- Sida esperanzae R.E.Fr.
- Sida everistiana S.T.Reynolds & A.E.Holland
- Sida fallax Walp.
- Sida fastuosa Fryxell & S.D.Koch
- Sida ferrucciana Krapov.
- Sida fibulifera Lindl.
- Sida floccosa Thulin & Vollesen
- Sida galheirensis Ulbr.
- Sida gertiana Krapov.
- Sida glabra Mill.
- Sida glaziovii K.Schum.
- Sida glocimarii Krapov.
- Sida glomerata Cav.
- Sida glutinosa Comm. ex Cav.
- Sida goniocarpa (F.Muell. ex Benth.) Domin
- Sida goyazensis K.Schum.
- Sida gracilipes Rusby
- Sida gracillima Hassl.
- Sida graniticola J.R.I.Wood
- Sida grazielae Monteiro
- Sida guianensis K.Schum.
- Sida hackettiana W.Fitzg.
- Sida haenkeana C.Presl
- Sida harleyi Krapov.
- Sida hassleri Hochr.
- Sida hatschbachii Krapov.
- Sida hederifolia Cav.
- Sida hemitropousa Pandeya
- Sida hermaphrodita (L.) Rusby – ślazowiec pensylwański
- Sida hibisciformis Bertol.
- Sida hirsutissima Mill.
- Sida hoepfneri Gürke
- Sida honoriana Krapov.
- Sida hookeriana Miq.
- Sida hyalina Fryxell
- Sida hyssopifolia C.Presl
- Sida intricata F.Muell.
- Sida itaparicana Krapov.
- Sida jamaicensis L.
- Sida japiana Krapov.
- Sida jatrophoides L'Hér.
- Sida javensis Cav.
- Sida jussiaeana DC.
- Sida kingii F.Muell.
- Sida laciniata Bovini
- Sida lancifolia Burtt Davy
- Sida leitaofilhoi Krapov.
- Sida libenii Hauman
- Sida lilianae Krapov.
- Sida lindheimeri Engelm. & A.Gray
- Sida linearifolia A.St.-Hil.
- Sida linearis Cav.
- Sida linifolia Juss. ex Cav.
- Sida littoralis Siedo
- Sida lonchitis A.St.-Hil. & Naudin
- Sida longipedicellata Thulin
- Sida longipes A.Gray
- Sida luschnathiana Steud.
- Sida macaibae Monteiro
- Sida macropetala Monteiro
- Sida magnifica Domin
- Sida marabaensis Monteiro
- Sida martiana A.St.-Hil.
- Sida massaica Vollesen
- Sida meloana Krapov.
- Sida meridiana Fryxell
- Sida michoacana Fryxell
- Sida monteiroi Krapov.
- Sida monticola Fryxell
- Sida multicrena Hochr.
- Sida mysorensis Wight & Arn.
- Sida nemorensis Mart. ex Colla
- Sida neomexicana A.Gray
- Sida nesogena I.M.Johnst.
- Sida nummularia Baker f.
- Sida oblonga Bovini
- Sida ogadensis Thulin & Vollesen
- Sida oligandra K.Schum.
- Sida orientalis Cav.
- Sida ovalis Kostel.
- Sida ovata Forssk.
- Sida palmata Cav.
- Sida paradoxa Rodrigo
- Sida parva Krapov.
- Sida paucifolia DC.
- Sida pedersenii Krapov.
- Sida pernambucensis Baracho & J.L.Brandão
- Sida petrophila F.Muell.
- Sida petropolitana Monteiro
- Sida phaeotricha F.Muell.
- Sida picklesiana A.S.Markey, S.J.Dillon & R.M.Barker
- Sida pindapoyensis Krapov.
- Sida pires-blackii Monteiro
- Sida planicaulis Cav.
- Sida platycalyx F.Muell. ex Benth.
- Sida pleiantha F.Muell. ex Benth.
- Sida poeppigiana (K.Schum.) Fryxell
- Sida potentilloides A.St.-Hil.
- Sida potosina Brandegee
- Sida pradeepiana Tambde & Sardesai
- Sida pritzeliana Domin
- Sida prolifica Fryxell & S.D.Koch
- Sida pseudocordifolia Hochr.
- Sida pseudocymbalaria Hassl.
- Sida pseudopotentilloides Monteiro
- Sida pseudorubifolia Krapov.
- Sida pueblensis Fryxell
- Sida pusilla Cav.
- Sida quettensis I.Riedl
- Sida quinquevalvacea J.L.Liu
- Sida ravii Sivad. & Anil Kumar
- Sida regnellii R.E.Fr.
- Sida reitzii Krapov.
- Sida repens Dombey ex Cav.
- Sida rhizomatosa Krapov.
- Sida rhombifolia L. – ślazowiec rombolistny
- Sida riedelii K.Schum.
- Sida rigida (G.Don) D.Dietr.
- Sida rivulicola Ulbr.
- Sida rodrigoi Monteiro
- Sida rohlenae Domin
- Sida rubifolia A.St.-Hil.
- Sida rubromarginata Nash
- Sida rufescens A.St.-Hil.
- Sida ruizii Ulbr.
- Sida rupicola Hassl.
- Sida rzedowskii Fryxell
- Sida salviifolia C.Presl
- Sida samoensis Rech.
- Sida sampaiana Monteiro
- Sida sangana Ulbr.
- Sida santaremensis Monteiro
- Sida schimperiana Hochst. ex A.Rich.
- Sida schininii Krapov.
- Sida schumanniana Krapov.
- Sida serrata Willd. ex Spreng.
- Sida setosa Mart. ex Colla
- Sida shinyangensis Vollesen
- Sida simpsonii Krapov.
- Sida spenceriana F.Muell.
- Sida spinosa L.
- Sida subcordata Span.
- Sida subcuneata A.St.-Hil.
- Sida sucupirana Krapov.
- Sida surumuensis Ulbr.
- Sida szechuensis Matsuda
- Sida tanaensis Vollesen
- Sida tenuicarpa Vollesen
- Sida teresinensis Krapov.
- Sida ternata L.f.
- Sida teysmannii Baker f.
- Sida tiagii Bhandari
- Sida tobatiensis Ulbr.
- Sida tragiifolia A.Gray
- Sida tressensiae Krapov.
- Sida trichopoda F.Muell.
- Sida tuberculata R.E.Fr.
- Sida turneroides Standl.
- Sida ulei Ulbr.
- Sida ulmifolia Mill.
- Sida uniaristata Gonçalez & V.N.Yoshik.
- Sida urens L.
- Sida vagans Krapov.
- Sida vallsii Krapov.
- Sida variegata (Griseb.) Krapov.
- Sida vespertina Ekman
- Sida viarum A.St.-Hil.
- Sida waltoniana Krapov.
- Sida weberbaueri Ulbr.
- Sida wingfieldii (Fryxell) Dorr
- Sida xanti A.Gray
- Sida yungasensis Krapov.
- Sida yunnanensis S.Y.Hu
- Sida zahlbruckneri Rech.
Przypisy
edytuj- ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F. Stevens , Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2016-11-01] (ang.).
- ↑ a b c d e Sida L.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2021-01-23].
- ↑ Sida. [w:] Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2021-01-23].
- ↑ a b c d e f g h Sida L.. [w:] Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2021-01-23].
- ↑ a b c David J. Mabberley , Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 855, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .
- ↑ a b c d e f g h i j k Beata Grabowska, Tomasz Kubala: Encyklopedia bylin tom I, K-Z. Poznań: Zysk i S-ka, 2012, s. 808. ISBN 978-83-7506-846-7.
- ↑ Ślazowiec pensylwański. [w:] rynek-rolny.pl [on-line]. [dostęp 2021-01-23].
- ↑ a b c Paul A. Fryxell, Steven R. Hill: Sida Linnaeus. [w:] Flora of North America [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2021-01-23].
- ↑ a b c d e f K. Kubitzki, C. Bayer (red.): The Families and Genera of Vascular Plants. V. Flowering Plants. Dicotyledons. Berlin, Heidelberg, New York: Springer, 2003, s. 296. ISBN 3-540-42873-9.
- ↑ United States Department of Agriculture Agricultural Research Service: Genus: Sida L.. Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2021-01-23]. (ang.).
- ↑ Ripariosida hermaphrodita (L.) Weakley & D.B. Poind.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2021-01-23].
- ↑ Alan S. Weakley, Derick B. Poindexter, Richard J. LeBlond, Bruce A. Sorrie, Cassandra H. Karlsson, Parker J.Williams, Steve L. Orzell, Andrea Weeks, María Flores-Cruz, George D. Gann, Edwin L. Bridges, Brian R. Keener, Richard D. Noyes, James T. Diggs, Aaron J. Floden. New combinations, rank changes, and nomenclatural and taxonomic comments in the vascular flora of the southeastern United States. II. „Journal of the Botanical Research Institute of Texas”. 11, 2, s. 291-325, 2017.
- ↑ Wiesław Gawryś: Słownik roślin zielnych. Kraków: Officina botanica, 2008, s. 167. ISBN 978-83-925110-5-2.