Świadectwo urodzenia

Świadectwo urodzenia – polski film wojenny z 1961 w reżyserii Stanisława Różewicza, zrealizowany na podstawie scenariusza napisanego wraz z bratem reżysera, Tadeuszem Różewiczem. Na film składają się trzy różne nowele opowiadane z perspektywy dzieci doświadczonych przez wydarzenia II wojny światowej. Film spotkał się z uznaniem krytyków, zdobywając prestiżowe nagrody na festiwalach filmowych dla młodzieży (w Cannes i Wenecji).

Świadectwo urodzenia
Gatunek wojenny
Rok produkcji 1961
Data premiery 2 października 1962
Kraj produkcji  Polska
Język polski
niemiecki
Czas trwania 99 min
Reżyseria Stanisław Różewicz
Scenariusz Tadeusz Różewicz
Stanisław Różewicz
Główne role Henryk Hryniewicz
Edward Mincer
Beata Barszczewska
Muzyka Lucjan Kaszycki
Zdjęcia Stanisław Loth
Scenografia Tadeusz Wybult
Montaż Czesław Raniszewski
Anna Rubińska
Produkcja Zespół Filmowy Rytm

FabułaEdytuj

Świadectwo urodzenia podzielone jest na trzy nowele. Pierwsza z nich, Na drodze, rozgrywa się we wrześniu 1939 roku, gdy po rozbiciu swego pułku żołnierz-taboryta – wśród pożogi wojennej – wiezie dokumenty sztabowej kancelarii. Towarzyszy mu przypadkowo spotkany chłopiec Janek, poszukujący matki. Na drodze spotykają jednak niemiecką kolumnę pancerną; osaczony taboryta zdejmuje z furki karabin i zaczyna strzelać, podczas gdy Janek rzuca się do ucieczki[1].

Druga nowela, List z obozu, skupia się na okupacyjnych losach trzech braci: Zbyszka, Heńka i Jacka, których ojciec po kampanii wrześniowej dostał się do niewoli, a matka zajmuje się szmuglowaniem towarów. Pewnego dnia z obozu ucieka radziecki żołnierz, który trafia do mieszkania chłopców. Dzięki ich pomocy żołnierz może kontynuować ucieczkę, wkrótce potem jednak obóz z sąsiedztwa zostaje zlikwidowany[1].

Trzecia nowela pod tytułem Kropla krwi rozpoczyna się, gdy mała Mirka budzi się w opuszczonej żydowskiej kamienicy, której mieszkańców wywieźli hitlerowcy. Mirka odnajduje lekarza, który był znajomym jej ojca, ale nie znajduje u nich azylu. W międzyczasie, szukając schronienia, trafia do prowincjonalnego przytułku, gdzie zostaje wychowana na katoliczkę. Do schroniska jednak dociera hitlerowska komisja typująca dzieci do zniemczenia (Lebensborn). Uznana paradoksalnie za Aryjkę, Mirka zostaje wywieziona do Rzeszy i zaadoptowana przez niemiecką rodzinę[1].

ObsadaEdytuj

Na drodzeEdytuj

List z obozuEdytuj

Kropla krwiEdytuj

ProdukcjaEdytuj

Świadectwo urodzenia zostało wyprodukowane w Zespole Filmowym „Rytm” pod kierownictwem artystycznym Jana Rybkowskiego i literackim Aleksandra Ścibora-Rylskiego[2]. Reżyser filmu, Stanisław Różewicz, napisał do niego scenariusz wraz ze swoim bratem, poetą Tadeuszem Różewiczem. Istotny wkład w artystyczny kształt filmu wnieśli również odpowiedzialny za zdjęcia Stanisław Loth i scenograf Tadeusz Wybult[3]. Muzykę do Świadectwa urodzenia skomponował Lucjan Kaszycki, natomiast film zmontowali Czesław Raniszewski oraz Anna Rubińska[4].

OdbiórEdytuj

Konrad Eberhardt w recenzji dla „Filmu” nazwał Świadectwo urodzenia „wydarzeniem podwójnie optymistycznym”, określając z jednej strony film mianem „wybitnego”, z drugiej zaś – upatrując w filmie przejaw dojrzałości formalnej i intelektualnej reżysera[5]. Bronisława Stolarska pisała, iż Świadectwo urodzenia „skupia najlepsze cechy sztuki Różewicza – rządzi tu zasada artystycznej ekonomii – najskromniejszymi środkami osiągnąć najwięcej”[6]. Zdaniem Marka Hendrykowskiego „nikomu przed Różewiczem nie udało się opowiedzieć w formie tak syntetycznej i niebywale zwięzłej kilku naraz wojennych historii, emanujących podobną ekspresją i działających na widza równie wielkim potencjałem dramatycznym”[7]. Marek Haltof pisał, że „Różewicz nie jest moralistą. Zamiast krytykować nazistowski system, obnaża jego szaleństwo”[8]. Tadeusz Lubelski konkludował, iż „w swoim czasie ten film, jak żaden inny w dorobku reżysera obsypany nagrodami [...], wzbudził zachwyt potocznego doświadczenia, odległego od zainteresowań Szkoły [polskiej szkoły filmowej]”[9]. Z większym sceptycyzmem film został przyjęty za granicą. Zdaniem Jamesa Breena z „Sight and Sound” Świadectwo urodzenia jest skomponowane „od początku do końca z surowych kawałków tragedii i patosu – każdy z nich jest wstrząsający, ale nie wszystkie są odpowiednio dobrane i ukształtowane”[10].

W 2015 British Film Institute umieścił Świadectwo urodzenia w drugiej (wybranej głosami internautów) dziesiątce najlepszych filmów o dzieciństwie w czasach wojny[11].

NagrodyEdytuj

Rok Festiwal/organizator Nagroda Odbiorca
1961 Międzynarodowy Festiwal Filmów dla Dzieci i Młodzieży w Wenecji Lew św. Marka Stanisław Różewicz
1962 Minister Kultury i Sztuki Nagroda Ministra Kultury i Sztuki I stopnia Stanisław Różewicz

Stanisław Loth

Międzynarodowy Festiwal Filmów dla Młodzieży w Cannes Grand Prix Stanisław Różewicz
Nagroda FIPRESCI Stanisław Różewicz

PrzypisyEdytuj

  1. a b c Świadectwo urodzenia, [w:] Adam Wyżyński, Leksykon polskich filmów fabularnych, Warszawa: Wiedza i Życie, 1996 [dostęp 2020-05-16].
  2. Zespół Filmowy Rytm, Filmpolski.pl [dostęp 2020-05-17] (pol.).
  3. Monika Maszewska-Łupiniak, Rzeczywistość filmowa Stanisława Różewicza, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2009, s. 17.
  4. Świadectwo urodzenia w bazie filmpolski.pl
  5. Konrad Eberhardt, Świadectwo urodzenia, „Film” (42), 1961 [dostęp 2020-05-16].
  6. Bronisława Stolarska, Wobec apokalipsy. Świadectwa Stanisława Różewicza, [w:] Ewelina Nurczyńska-Fidelska, Bronisława Stolarska (red.), Szkoła polska – powroty, Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 1998, s. 71.
  7. Marek Hendrykowski, Stanisław Różewicz, Poznań: Wydawnictwo UAM, 1999, s. 36.
  8. Marek Haltof, Polish Cinema: A History, Oxford: Berghahn Books, 2018, s. 243.
  9. Tadeusz Lubelski, Historia kina polskiego 1895–2014, Kraków: Universitas, 2015, s. 241.
  10. Karolina Kosińska, Brytyjczycy o Polakach, czyli jak pisano o polskim kinie w brytyjskim piśmie „Sight & Sound” w latach 50. i 60., „Kwartalnik Filmowy” (95), 2016, s. 192.
  11. Pasquale Iannone, 10 great films about children in wartime, British Film Institute, 16 sierpnia 2018 [dostęp 2020-05-17] (ang.).

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj