Andreas Schlüter

gdański rzeźbiarz i architekt

Andreas Schlüter (ur. 20 maja 1660 prawdopodobnie w Gdańsku lub 20 maja 1664 w Hamburgu[1], zm. 1714 w Petersburgu[a]) – gdański[2] rzeźbiarz i architekt, przedstawiciel nurtu klasycyzującego w sztuce baroku.

Andrzej Schlüter
Ilustracja
Portret-płaskorzeźba Andreasa Schlütera w hali wejściowej ratusza w Hamburgu, ok. 1890
Data i miejsce urodzenia 20 maja 1660
Gdańsk lub Hamburg
Data i miejsce śmierci maj 1714
Petersburg
Zawód, zajęcie rzeźbiarz, architekt
Arsenał w Berlinie

ŻyciorysEdytuj

Pierwsze nauki miał pobierać u gdańskiego rzeźbiarza Davida Christopha Sapobiusa (zm. 1710)[3]. Początkowo działał w Polsce, na dworze warszawskim króla Jan III Sobieskiego, współpracując z wybitnym architektem niderlandzkiego pochodzenia Tylmanem z Gameren (1632–1706)[3]. W okresie okupacji niemieckiej w Polsce „w drodze uznania szczególnych zasług dla kultury niemieckiej na ziemiach polskich” warszawski plac Krasińskich nazwano w latach 1941–1945 imieniem Andreasa Schlütera (niem. Andreas-Schlüter-Platz)[3].

W 1694 Schlüter przeprowadził się do Brandenburgii na dwór księcia Fryderyka Wilhelma, późniejszego króla Prus[3]. 25 czerwca 1694 został wykładowcą rzeźby w nowo powstałej berlińskiej Akademie der Künste[3]. W 1695 odbył dwie podróże studialne do Holandii i Francji, a rok później wyjechał do Włoch, gdzie zapoznał się z dziełami Michała Anioła, Berniniego i Borrominiego[3].

2 listopada 1699 został kierownikiem budowy zamku berlińskiego, a w 1704 objął stanowisko Oberbaudirektor – nadzorował prace nad przebudową zamku królewskiego w Berlinie i sporządził plany pałaców w Charlottenburgu i Poczdamie[3]. Zwolniony ze stanowiska kierownika budowy zamku pod koniec 1706 w związku z aferą budowlaną przy wznoszeniu stumetrowej wieży, która musiała zostać rozebrana z powodu błędów konstrukcyjnych[3]. W 1707, po obsunięciu się ziemi przy pałacu Freienwalde (niem. Schloß Freienwalde) stracił również stanowisko Oberbaudirektora[3]. Po utracie pracy Schlüter przeszedł kryzys twórczy i załamanie nerwowe[3]. Dopiero w 1710 powrócił do architektury, projektując na zlecenia prywatne[3].

1 maja 1713 wstąpił do służby cara Rosji Piotra I Wielkiego i rozpoczął prace m.in. nad Pałacem Letnim[3]. Współpracował z Johannem Friedrichem Braunsteinem i Georgiem Johannem Mattarnovi, którzy kończyli lub rozwijali projekty Schlütera[3]. Zmarł pod koniec maja 1714 w Petersburgu[3].

Jest patronem tramwaju Pesa Swing 120NaG SWING Gdańskich Autobusów i Tramwajów o numerze bocznym 1033[4].

Wybrane dziełaEdytuj

Światową sławę zyskała Bursztynowa Komnata, znajdująca się pierwotnie w Charlottenburgu, po śmierci artysty przeniesiona do Petersburga, podczas II wojny światowej zrabowana i zaginiona, a niedawno zrekonstruowana.

Ważnym dziełem jest dekoracja rzeźbiarska Zeughausu (Starego Arsenału) w Berlinie, składająca się m.in. z 22 zworników przedstawiających głowy ludzi umierających na polu bitwy.

Najważniejszy budynek jego projektu, zamek w Berlinie został zburzony w 1950 po częściowym zniszczeniu podczas II wojny światowej, a obecnie jest w odbudowie.

Jego pomnik konny Fryderyka Wilhelma, obecnie na dziedzińcu pałacu w Charlottenburgu, odlany w jednym kawałku metodą Johanna Jacobiego, to pierwszy tego typu obiekt na terenie Niemiec[3].

W PolsceEdytuj

W NiemczechEdytuj

W RosjiEdytuj

  • Letni Pałac Piotra I w Sankt Petersburgu[3]

Dzieła przypisywane SchlüterowiEdytuj

UwagiEdytuj

  1. Inne źródła podają jako datę urodzin 13 lipca 1659, patrz Nicolai Bernd: Schlüter, Andreas. W: Neue Deutsche Biographie (NDB). T. 23. 2007, s. 111–113.

PrzypisyEdytuj

  1. Robert Bruck: Schlüter, Andreas. W: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). T. 55. 1910, s. 184–194. (niem.)
  2. Polski Słownik Biograficzny, Andreas Schlüter, t. XXXV, 1994.
  3. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s Nicolai Bernd: Schlüter, Andreas. W: Neue Deutsche Biographie (NDB). T. 23. 2007, s. 111–113. (niem.)
  4. Andreas Schlüter Młodszy (pol.). [dostęp 2019-02-14].

BibliografiaEdytuj

  • M. Karpowicz: Barok w Polsce. Warszawa: 1988.
  • Sztuka baroku. Architektura. Rzeźba. Malarstwo. Köln: Könemann, 1997.

Linki zewnętrzneEdytuj