Arcymistrz

Ten artykuł dotyczy tytułu nadawanego szachistom. Zobacz też: tytuły klasyfikacyjne w brydżu sportowym.

Arcymistrztytuł nadawany szachistom przez Międzynarodową Federację Szachową (FIDE) za wyniki sportowe. Wyróżniony szachista ma prawo dożywotnio posługiwać się tym tytułem. Na oznaczenie tytułu używa się polskiego skrótu am lub międzynarodowego GM (ang. grandmaster) oraz analogicznie dla kobiet amk i WGM.

Zasady nadawania tytułuEdytuj

W większości opracowań powielone jest stwierdzenie, że w 1914 roku car Rosji Mikołaj II, chcąc uhonorować najsilniejszych szachistów świata uczestniczących w turnieju w Petersburgu, nazwał ich arcymistrzami. Tego zaszczytu mieli dostąpić: Emanuel Lasker, Jose Raul Capablanca, Aleksandr Alechin, Siegbert Tarrasch i Frank Marshall. Najwcześniejsza znana opublikowana wzmianka o takim wydarzeniu pochodzi jednak z roku 1940, a argumenty za jego prawdziwością są dalece niewystarczające. Wiadomo natomiast, że arcymistrzami nazywano wybitnych szachistów już wcześniej. Systematycznie określano tak zwycięzców wielkich zawodów międzynarodowych, począwszy od turnieju w Ostendzie w roku 1907 (termin w tym znaczeniu pochodził oryginalnie z języka niemieckiego: Groẞmeister)[1][2].

W 1950 roku FIDE unormowała zasady przyznawania tytułu arcymistrza i nadała tytuły najwybitniejszym szachistom za bieżące i wcześniejsze osiągnięcia. Zaszczytu tego dostąpiło wówczas 27 szachistów:

Tytuły arcymistrzyń kobiecych po raz pierwszy nadano w 1976 roku, otrzymało je wówczas 12 szachistek: Nana Aleksandria, Jelizawieta Bykowa, Nona Gaprindaszwili, Natalia Konoplewa, Walentyna Kozłowska, Ałła Kusznir, Milunka Lazarević, Irina Lewitina, Olga Rubcowa, Ludmiła Rudenko, Marta Szul i Tatiana Zatułowska.

Obecnie tytuł jest nadawany, gdy szachista w określonym czasie osiągnął trzy wartościowe rezultaty (tzw. normy) w turniejach międzynarodowych z udziałem arcymistrzów. Tytuł może być również przyznany za inne wybitne osiągnięcia, np. za zakwalifikowanie się do turnieju bądź meczów pretendentów, czy też za zdobycie tytułu mistrza świata juniorów. Poza tytułem arcymistrza FIDE przyznaje również mniej prestiżowe tytuły mistrza międzynarodowego, mistrza FIDE i kandydata na mistrza FIDE oraz analogiczne tytuły kobiece: arcymistrzyni, mistrzyni międzynarodowej, mistrzyni FIDE i kandydatki na mistrzynię FIDE. Kobiety mogą również zdobywać – na takich samych zasadach, jak mężczyźni – tytuły arcymistrza i mistrza międzynarodowego. Międzynarodowa Federacja Szachowa przyznaje również tytuł arcymistrza zawodniczce, która zdobyła tytuł mistrzyni świata.

W 1959 r. Bobby Fischer w wieku piętnastu lat (dokładnie mając 15 lat, 6 miesięcy i 1 dzień) otrzymał tytuł arcymistrzowski za zakwalifikowanie się do turnieju pretendentów. Od tego czasu kilkanaścioro młodych szachistów zostało arcymistrzami w jeszcze młodszym wieku, m.in. najsilniejsza szachistka świata, wówczas piętnastoletnia Judit Polgár (15-4-28) i ukraiński junior Siergiej Kariakin, który w 2002 r. został arcymistrzem mając dwanaście lat (12-7-0).

Najmłodsi arcymistrzowieEdytuj

 
Siergiej Kariakin – obok obecnie najmłodszego Gukesh D. z Indii, jedyny na świecie szachista, który tytuł arcymistrza zdobył przed ukończeniem 13. roku życia.
 
Hou Yifan – najwyżej na liście sklasyfikowana kobieta, która tytuł arcymistrza otrzymała przed ukończeniem 15. roku życia.

Lista obejmuje zawodników poniżej 15. roku życia.
stan na dzień 15.01.2019

Lp. Państwo Zawodnik Data urodzenia Wiek w dniu zdobycia
ostatniej normy *
Rok nadania
tytułu
1   Kariakin, SiergiejSiergiej Kariakin 12.01.1990 12 – 7 – 0 2002
2   Gukesh, DommarajuDommaraju Gukesh 29.05.2006 12 – 7 – 17 2019
3   Negi, ParimarjanParimarjan Negi 09.02.1993 13 – 4 – 22 2006
4   Carlsen, MagnusMagnus Carlsen 30.11.1990 13 – 4 – 27 2004
5   Yi, WeiWei Yi 02.06.1999 13 – 8 – 23 2013
6   Xiangzhi, BuBu Xiangzhi 10.12.1985 13 – 10 – 13 1999
7   Sevian, SamuelSamuel Sevian 26.12.2000 13 – 10 – 27 2014
8   Rapport, RichárdRichárd Rapport 25.03.1996 13 – 11 – 15 2010
9   Rəcəbov, TeymurTeymur Rəcəbov 12.03.1987 14 – 0 – 14 2001
10   Ponomariow, RusłanRusłan Ponomariow 11.10.1983 14 – 0 – 17 1997
11   So, WesleyWesley So 09.10.1993 14 – 1 – 28 2007
12   Bacrot, ÉtienneÉtienne Bacrot 22.01.1983 14 – 2 – 0 1997
13   Tello, Jorge CoriJorge Cori Tello 30.07.1995 14 – 2 – 0 2010
14   Nyżnyk, IllaIlla Nyżnyk 27.09.1996 14 – 3 – 2 2010
15   Vachier-Lagrave, MaximeMaxime Vachier-Lagrave 21.10.1990 14 – 4 – 0 2005
16   Lékó, PéterPéter Lékó 08.09.1979 14 – 4 – 22 1994
17   Yifan, HouHou Yifan 27.02.1994 14 – 6 – 2 2008
18   Giri, AniszAnisz Giri 28.06.1994 14 – 7 – 2 2009
19   Kuzubow, JurijJurij Kuzubow 26.01.1990 14 – 7 – 12 2004
20   Dariusz Świercz 31.05.1994 14 – 7 – 29 2009
21   Sơn, Nguyễn Ngọc TrườngNguyễn Ngọc Trường Sơn 23.02.1990 14 – 10 – 0 2004
22   Dubow, DaniiłDaniił Dubow 18.04.1996 14 – 11 – 14 2011
23   Robson, RayRay Robson 25.10.1994 14 – 11 – 16 2010
24   Caruana, FabianoFabiano Caruana 30.07.1992 14 – 11 – 20 2007
25   Ter-Sahakian, SamwelSamwel Ter-Sahakian 19.09.1993 14 – 11 – ? 2009

* Wiek w dniu zdobycia ostatniej normy (lata – miesiące – dni), o ile w dniu tym zawodnik był uprawniony do otrzymania tytułu arcymistrza (czyli posiadał ranking min. 2500 aktualnie lub w przeszłości bądź też jego ranking spełniał ten warunek „wirtualnie”).

PrzypisyEdytuj

  1. Edward Winter, Chess Grandmasters by Edward Winter, www.chesshistory.com [dostęp 2020-07-09] (ang.).
  2. Ulrich Grammel, Anmerkungen zum Titel "Großmeister", Deutscher Schachbund, 13 listopada 2011 [zarchiwizowane z adresu 2011-11-13] (niem.).

Zobacz teżEdytuj

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj