Arsenał Królewski w Warszawie

Arsenał Królewski – gmach dawnego arsenału znajdujący się przy ulicy Długiej 52 w Warszawie.

Arsenał Królewski w Warszawie
Symbol zabytku nr rej. 87 z 1.07.1965
Ilustracja
Gmach Arsenału od strony południowo-zachodniej
Państwo  Polska
Miejscowość Warszawa
Adres ul. Długa 52
Architekt Paweł Grodzicki
Inwestor Władysław IV Waza
Ukończenie budowy 1643
Ważniejsze przebudowy 1752−54, 1779−82, 1822, 1935−1938
Zniszczono 1944
Odbudowano 1948–1950
Położenie na mapie Warszawy
Mapa konturowa Warszawy, blisko centrum na lewo znajduje się punkt z opisem „Arsenał Królewski w Warszawie”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, blisko centrum na prawo znajduje się punkt z opisem „Arsenał Królewski w Warszawie”
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa konturowa województwa mazowieckiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Arsenał Królewski w Warszawie”
Ziemia52°14′44,267″N 21°00′05,292″E/52,245630 21,001470
Gmach Arsenału w 1938
Częściowo zburzony i wypalony budynek w 1946

HistoriaEdytuj

Warszawski arsenał, czyli królewski magazyn broni, to wczesnobarokowy, dwukondygnacyjny budynek w formie zamkniętego czworoboku o wymiarach 64 na 83 metry, z obszernym wewnętrznym dziedzińcem. Gmach ten wzniesiony został w latach 1638−1643 z rozkazu króla Władysława IV. Powstał w miejscu dawnego szpitala (przytułku) dla weteranów wojskowych założonego przez Stefana Batorego[1].

Budową kierowali kolejno Paweł Grodzicki i Krzysztof Arciszewski. W swojej niemal czterystuletniej historii był jeszcze wielokrotnie przebudowywany: w latach 1752−54 (według projektu Jana Zygmunta Deybla lub Joachima Daniela Jaucha), 1779−82, 1822 (przez Wilhelma Mintera), 1832–1835 (przebudowa na więzienie) i 1935−1938 (przez "Biuro Budowlane T. Czosnowski i Ska") − usunięcie z gmachu więzienia i adaptacja na potrzeby Archiwum Miejskiego Warszawy, przywracająca w dużej części pierwotny wygląd.

W połowie XVII wieku w Arsenale przechowywano ok. 100 dział oraz broń ręczną. We wrześniu 1655 budynek został zdobyty przez Szwedów. W 1702 został częściowo zniszczony wskutek wybuchu prochu wywołanego uderzeniem pioruna[2]. Zniszczeniu uległo skrzydło od strony ul. Nalewki[2]. W 1808 roku książę Józef Poniatowski zorganizował w warszawskim Arsenale Królewskim Szkołę Artylerii oraz Saperów Księstwa Warszawskiego[3].

Arsenał był kilkukrotnie świadkiem ważnych wydarzeń z polskiej historii. W nocy z 29 na 30 listopada 1830 roku ludność Warszawy zdobyła budynek, wspierając tym samym rozpoczynające się powstanie listopadowe. Po upadku powstania władze rosyjskie ulokowały w budynku więzienie karne[4].

W 1938 zakończono przebudowę gmachu na siedzibę Archiwum Miejskiego Warszawy[5]. W trakcie prac dodano podcienia wraz z chodnikiem od strony ul. Nalewki[4]. Na ścianie od tej ulicy umieszczono również sgraffito z podobiznami Władysława IV i Józefa Piłsudskiego[6].

26 marca 1943 miała tu miejsce akcja Szarych Szeregów, znana jako akcja pod Arsenałem.

5 sierpnia 1944 budynek Arsenału zostaje zajęty przez powstańców, którzy bronili go do 23 sierpnia. Tego dnia zniszczeniu uległy najcenniejsze zbiory Archiwum Miejskiego zgromadzone w sali parterowej pawilonu zachodniego[7].

Uszkodzony w czasie walk powstańczych budynek został spalony przez Niemców 4 listopada. Całkowitemu zniszczeniu uległa wtedy pozostała część zbiorów Archiwum[7]. Budynek został zniszczony w 80%[8].

W latach 1948–50 Arsenał został odbudowany według projektu Bruno Zborowskiego. Nie odtworzono podcieni od strony ul. Nalewki gdyż funkcję tej ulicy przejęła obecna ul. Andersa[6]. W budynku mieściły się pracownia projektów warszawskiego metra i Biuro Projektów i Studiów Budownictwa Przemysłowego[8]. Od 1959 jest siedzibą Państwowego Muzeum Archeologicznego.

W 1965 gmach Arsenału został wpisany do rejestru zabytków pod nr 87.

31 sierpnia 2006 Rada Warszawy podjęła uchwałę o zmianie nazwy stacji warszawskiego metra Ratusz na Ratusz Arsenał[9].

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Franciszek Galiński: Gawędy o Warszawie. Warszawa: Instytut Wydawniczy „Biblioteka Polska“, 1939, s. 159.
  2. a b Franciszek Galiński: Gawędy o Warszawie. Warszawa: Instytut Wydawniczy „Biblioteka Polska“, 1939, s. 161.
  3. Włodzimierz Kwaśniewicz: 1000 słów o dawnej broni palnej. Warszawa: MON, 1987, s. 12. ISBN 83-11-07350-3.
  4. a b Franciszek Galiński: Gawędy o Warszawie. Warszawa: Instytut Wydawniczy „Biblioteka Polska“, 1939, s. 164.
  5. Zbigniew Bania: Arsenał Warszawski. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1978, s. 77.
  6. a b Rafał Bielski, Jakub Jastrzębski: Utracone miasto. Warszawa wczoraj i dziś. Warszawa: Skarpa Warszawska, 2016, s. 187. ISBN 978-83-63842-27-7.
  7. a b Zbigniew Bania: Arsenał Warszawski. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1978, s. 82.
  8. a b Karol Małcużyński, Wacław Wojnacki: Zwiedzamy nową Warszawę. Warszawa: Spółdzielczy Instytut Wydawniczy „Kraj”, 1950, s. 76.
  9. Uchwała nr LXXX/2542/2006 Rady m. st. Warszawy w sprawie zmiany nazwy stacji Metra Warszawskiego w Dzielnicy Śródmieście m. st. Warszawy. bip.warszawa.pl, 07.09.2006. [dostęp 2013-05-10].

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj