Arystotelizm

nazwa poglądów filozoficznych Arystotelesa

Arystotelizm – zespół poglądów i nurt filozoficzny związany z filozofią Arystotelesa.

Pojęcie to używane jest w trzech podstawowych znaczeniach[1]:

  1. filozofii Arystotelesa,
  2. filozofii kontynuatorów Arystotelesa, traktujących jego teksty jako punkt wyjścia czy teksty atutorytatywne (arystotelizm jako szkoła czy nurt filozoficzny),
  3. filozofii noszące cechy filozofii Arystotelesa, rozwijającej ją w twórczy sposób.

Arystotelizm rozwijał się zarówno w starożytności, jak i w późniejszych epokach (neoarystotelizm). Rozwijany był nie tylko w obrębie filozofii, lecz także teologii (np. tomizm) czy w naukach przyrodniczych (nowożytna filozofia przyrody).

Przedstawiciele i nurty arystotelizmuEdytuj

Arystoteles – powstanie arystotelizmuEdytuj

Zobacz więcej w artykule Arystoteles, w sekcji Poglądy filozoficzne.
Osobny artykuł: Corpus Aristotelicum.

Epoka hellenistycznaEdytuj

Starożytny RzymEdytuj

ŚredniowieczeEdytuj

Dzieła Arystotelesa zostały przybliżone filozofom średniowiecznym przede wszystkim przez Boecjusza, który przetłumaczył niektóre prace Arystotelesa na język łaciński, oraz dzięki filozofom arabskim, takim jak Awerroes. Znajomość jego pism rozpowszechnia się w XIII w. Św. Tomasz z Akwinu zastosował metafizykę Arystotelesa do swoich rozważań nad delikatną równowagą między wiarą a wymogami umysłu.

RenesansEdytuj

W okresie renesansu arystotelizm pozostał dominującym nurtem filozoficznym, przenikając całą ówczesną filozofię. O znaczeniu Arystotelesa i arystotelików świadczyć może to, że w żadnym innym okresie nie napisano tylu komentarzy do ich pism[2]. W stosunku do poprzedniego okresu, większe znaczenie zaczęto przywiązywać do pism Stagiryty z zakresu filozofii przyrody, a także np. Poetyki[3].

Obok wcześniej znanych komentarzy autorów żydowskich i muzułmańskich, powszechnie czytano również teksty filozofów greckich i bizantyńskich, takich jak Aleksander z Afrodyzji, Temistiusz, Amoniusz, Jan Filopon, czy Symplicjusz z Cylicji. Arystotelizm pozostawał obecny jako podstawowa rama teoretyczna dyskusji filozoficzna i źródło wpływów[4]. Łączono go z myślą chrześcijańską, platonizmem i innymi wpływami. Taki chrześcijański arystotelizm był promowany przez papieża Mikołaja V na wiodącą doktrynę filozoficzną Kościoła katolickiego, mającą zapewnić spójność świata chrześcijańskiego[5]. Duże znaczenie miała także powstała na hiszpańskim Uniwersytecie w Salamance szkoła scholastyczna, której przedstawicielami byli Francisco de Vitoria, Pedro da Fonseca, Francisco de Toledo, Franciszek Suárez i Domingo de Soto[3].

Filozofów, którzy wyraźnie deklarowali się jako arystotelicy było jednak niewielu, znacznie częściej uznawali się oni za przedstawicieli kierunków wywodzących się z arystotelizmu, np. tomistów czy awerroistów. We Włoszech arystotelizm podzielił się na dwa nurty. Pierwszy z nich, awerroizm, rozwijany był w Padwie przez takich filozofów jak Paweł z Wenecji, Alessandro Achillini, Eliasz del Medigo, Nicoletto Vernia i Agostino Nifo. Drugi nurt arystotelizmu związany był z naukami Aleksandra z Afrodyzji i jego głównym ośrodkiem była Bolonia. Do grona aleksandrystów zalicza się Pietra Pomponazziego, Jacopo Zabarellę czy nauczający w Pizie Szymon Porta. Marsilio Ficino zarzucał zarówno aleksandrystom, jak i awerroistom, że likwidują wiarę i bluźnią Bogu[6].

W renesansie zaczęto uprawiać filozofię w językach wernakularnych. Tworzono w nich filozoficzne pojęcia i tłumaczono pisma starożytnych. Pierwszym tłumaczem Arystotelesa na język polski był Andrzej Glaber z Kobylina. W 1535 wydał on Gadki o składności członków człowieczych z Arystotelesa i też inszych mędrców wybrane, zawierające fragmenty pism medycznych Stagiryty[7]. Przyswojenie językowi polskiemu pism filozoficznych Arystotelesa jest zasługą Sebastiana Petrycego, który na przełomie XVI i XVII wieku przełożył i opatrzył komentarzem Etykę, Politykę i Ekonomikę[8].

Myśl muzułmańskaEdytuj

Zobacz więcej w artykule Filozofia świata islamu, w sekcji Arystotelizm.

PrzypisyEdytuj

  1. Kukkonen 2006 ↓, s. 258.
  2. Kuhn 2005 ↓.
  3. a b Casini 2012 ↓.
  4. Neal W. Gilbert: Renaissance. W: Encyclopedia of Philosophy. Donald M. Borchert (red.). Thomson Gale, 2006, s. 425. ISBN 0-02-866072-2.
  5. Marian Ciszewski: Renesansu filozofia. W: Powszechna Encyklopedia Filozofii. T. 8: P-S. Lublin: Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu, 2000, s. 3. [dostęp 2013-11-24].
  6. Aleksandrynizm. Pomponazzi i Zabarella. W: Historia filozofii. Pod redakcją G. F. Aleksandrowa, B. E. Bychowskiego, M.B. Mitina, Pawła Judina. Tłum. z rosyjskiego Aleksander Neyman, Roman Korab-Żebryk, Bogdan Kupis. T. 2: Filozofia XV-XVIII w. Warszawa: Książka i Wiedza, 1961, s. 33. (pol.)
  7. Andrzej Glaber: Gadki o składności członków człowieczych z Arystotelesa i też inszych mędrców wybrane. Kraków: Akademia Umiejętności, 1893. [dostęp 2013-12-01].
  8. Kazimierz Wójcik: Petrycy Sebastian z Pilzna. W: Powszechna Encyklopedia Filozofii. T. 8: P-S. Lublin: Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu, 2000. [dostęp 2013-11-24].

BibliografiaEdytuj

  • Renaissance Philosophy, [w:] = Lorenzo Casini, Internet Encyclopedia of Philosophy, 2012 [dostęp 2013-08-23].
  • Taneli Kukkonen, Aristotelianism, [w:] Donald M. Borchert (red.), Encyclopedia of Philosophy, t. 1, Thomson Gale, 2006, s. 258–263, ISBN 0-02-866072-2.
  • Heinrich Kuhn, Aristotelianism in the Renaissance, Edward N. Zalta (red.), [w:] Stanford Encyclopedia of Philosophy [online], Winter 2017 Edition, Metaphysics Research Lab, Stanford University, 16 listopada 2005, ISSN 095-5054 [dostęp 2018-01-30] [zarchiwizowane z adresu 2017-12-21] (ang.).???
  • John Marenbon, Aristotelianism in the Greek, Latin, Syriac, Arabic, and Hebrew Traditions, [w:] Henrik Lagerlund (red.), Encyclopedia of Medieval Philosophy. Philosophy between 500 and 1500, Dordrecht – Heidelberg – London – New York: Springer, 2011, s. 99–105, ISBN 978-1-4020-9728-7.

Linki zewnętrzneEdytuj