Otwórz menu główne

Bazylika św. Pudencjany w Rzymie

katolicki kościół w Rzymie

Bazylika św. Pudencjany w Rzymie (wł. Basilica di Santa Pudenziana) − kościół tytularny, bazylika mniejsza przy Via Urbana w rione Monti.

Bazylika św. Pudencjany
Basilica di Santa Pudenziana
Kościół tytularny
Ilustracja
Fasada bazyliki
Państwo  Włochy
Miejscowość Rzym
Via Urbana 160
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Parafia Santi Vitale e Compagni Martiri in Fovea[1]
Bazylika mniejsza od niepamiętnych czasów
Wezwanie św. Pudencjany
Wspomnienie liturgiczne 19 maja
Położenie na mapie Rzymu
Mapa lokalizacyjna Rzymu
Bazylika św. Pudencjany
Bazylika św. Pudencjany
Położenie na mapie Włoch
Mapa lokalizacyjna Włoch
Bazylika św. Pudencjany
Bazylika św. Pudencjany
Położenie na mapie Lacjum
Mapa lokalizacyjna Lacjum
Bazylika św. Pudencjany
Bazylika św. Pudencjany
Ziemia41°53′55″N 12°29′44″E/41,898611 12,495556
Strona internetowa

Świątynia ta jest kościołem rektoralnym parafii Santi Vitale e Compagni Martiri in Fovea oraz kościołem tytularnym, mającym również rangę bazyliki mniejszej[1]. Jest też kościołem stacyjnym z trzeciego wtorku Wielkiego Postu.

LokalizacjaEdytuj

Kościół znajduje się w I. Rione RzymuMonti przy Via Urbana 160[1].

PatronkaEdytuj

Patronką świątyni jest św. Pudencjana[3] – rzymianka, która poniosła śmierć męczeńską za wiarę chrześcijańską w I lub II wieku. Była córką senatora św. Pudensa i siostrą św. Praksedy. Rodzina nawróciła się na chrześcijaństwo za sprawą św. Piotra, który następnie miał mieszkać u nich siedem lat.

HistoriaEdytuj

W trakcie wykopalisk archeologicznych pod aktualną bazyliką odnaleziono pozostałości zabudowy mieszkalnej z I wieku p.n.e.-II wiek n.e. Przyjmuje się tradycję związaną z istnieniem w tym miejscu domus ecclesiae. Kościół wzniesiono pod koniec IV wieku. W absydzie świątyni zachowała się jedna z najstarszych rzymskich chrześcijańskich mozaik absydalnych z 1. poł. V wieku. Romańska wieża pochodzi z XIII wieku. W 1588 zlikwidowano boczne nawy, czyniąc z bazyliki świątynię jednonawową. Fasada kościoła została odrestaurowana na życzenie kardynała Napoleona Lucjana Bonaparte w 1870. Obecna struktura budowli jest owocem prac restauracyjnych przeprowadzonych pod koniec XVI wieku na życzenie kardynała Enrico Caetaniego[2].

Freski w kopule są dziełem Niccolò Circignaniego. We wnętrzu kościoła znajdują się dzieła: Bernardino Nocchiego, Giovan Battisty Della Porta, Achille Tamburiniego, Lazzaro Baldiego, Carlo Maderno[2].

Obecnie bazylika stanowi główny ośrodek duszpasterski dla filipińskich katolików. Jest kościołem tytularnym niemieckiego kardynała Joachima Meisnera. Zaś w latach 1883-1888 był kościołem tytularnym polskiego kardynała Włodzimierza Czackiego[4].

Architektura i sztukaEdytuj

Fasada bazyliki jest dwukondygnacyjna[5]. Wejście zostało zrekonstruowane w XVI wieku z użyciem średniowiecznych materiałów[5]. Fryz nad drzwiami ozdobiony jest płaskorzeźbą z XI wieku, natomiast w tympanonie znajduje się fresk Antonio Manno z 1870 roku przedstawiający Matkę Bożą z Dzieciątkiem[5]. Fronton zdobi malowidło Chrystusa w chwale adorowanego przez aniołów[5].

Fasada bazyliki
Rzeźbiony fryz z XI w. nad wejściem


Nad prezbiterium wznosi się kopuła autorstwa Francesco Capriani da Volterra, zdobi ją fresk Niccolò Circignaniego[6]. W ołtarzu głównym znajduje się obraz autorstwa Bernardino Nocchi z 1803 roku Apoteoza św. Pudencjany[5].

Wnętrze bazyliki
Malowidła w kopule


Mozaika z V w.Edytuj

Mozaika w apsydzie została wykonana za pontyfikatu papieża Innocentego I. Na mozaice Chrystus trzyma księgę z napisem: Dominus Servator Ecclesiae Pudentianae (łac. Pan zachował kościół Pudencji). Jest to nawiązanie do faktu, że bazylika nie ucierpiała w czasie najazdu Wizygotów pod wodzą Alaryka w 410. Głównym motywem mozaiki jest panowanie Chrystusa nad Państwem Bożym, co wpisywało się w głoszoną przez Kościół po soborach w Nicei i Konstantynopolu doktrynę chrystologiczną o prawdziwym bóstwie i prawdziwym człowieczeństwie Zbawiciela. Niezniszczalność Kościoła, zaprezentowana na mozaice jako dominacja Pana i stabilność jego władzy, przedstawiona została w wywodzie doktrynalnym w Państwie Bożym napisanym przez Augustyna z Hippony kilka lat później. Mozaika z Bazyliki św. Pudencjany w Rzymie stała się modelem dla następnych mozaik bizantyjskich z VIII-IX wieku, przedstawiających Chrystusa jako Pantokratora[7].

W centralnej części mozaiki dominuje postać Pantokratora w złotej szacie na tronie. Ponad nim przedstawiony został ozdobny krzyż na skale (crux gemmata). Skała wznosi się pośród zabudowy Nowego Jeruzalem. Na niebie unoszą się cztery wyobrażenia apokaliptycznych istot żyjących: człowieka, lwa, wołu i orła[8]. W dolnej części mozaiki znajduje się grupa siedzących Apostołów i dwie niewiasty, z których jedna symbolizuje chrześcijan nawróconych z pogaństwa (trzyma wieniec nad głową św. Pawła, łysego, ubranego w togę rzymską), druga chrześcijan nawróconych z judaizmu (trzyma wieniec nad głową św. Piotra z bujnym siwym zarostem, ubranego w sposób odmienny od Pawłowego)[9].

Mozaika z absydy


Kaplice boczneEdytuj

Pierwsze trzy przęsła prawej nawy zostały zamurowane i tworzą kaplicę św. Augustyna[5]. Znajduje się w niej obraz św. Augustyna szkoły Pietro da Cortona oraz Wniebowzięcie Ludovico Gimignianiego[5].

W kaplicy św. Piotra ulokowano grupę rzeźbiarską Chrystus przekazujący klucze św. Piotrowi, dzieło Giovan Battisty della Porta z 1594 roku[5].

Kaplica Caetani powstała na zlecenie kardynała Enrico Caetani[5]. Projektantem kaplicy był Francesco Volterra, a po jego śmierci w 1601 roku, Carlo Maderno[5]. W ołtarzu znajduje się płaskorzeźba Pokłon Trzech Króli, dzieło Pietro Paolo Olivièri (ukończone przez Camillo Mariani)[5]. Paolo Rossetti w 1621 roku wykonał mozaikę lunety przedstawiającą święte Praksedę i Pudencjanę zbierające krew męczenników[5].

Chrystus przekazujący klucze św. Piotrowi
Kaplica Caetani


Kardynałowie prezbiterzyEdytuj

Bazylika św. Pudencjany jest jednym z kościołów tytularnych nadawanych kardynałom-prezbiterom (Titulus Sanctae Pudentianae)[10].


Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b c Chiesa rettoria santa Pudenziana al Viminale w serwisie Diocesi di Roma (wł.). [dostęp 2018-11-29].
  2. a b c Benvenuti nella Basilica di Santa Pudenziana in Roma (wł.). www.stpudenziana.org. [dostęp 2014-12-16].
  3. Henryk Fros SJ, Franciszek Sowa: Księga imion i świętych. T. 4: M-P. Kraków: WAM, 2000, s. 687-688. ISBN 83-7097-671-9. (pol.)
  4. David M. Cheney: Santa Pudenziana (ang.). www.catholic-hierarchy.org, 2014-02-28. [dostęp 2014-12-16].
  5. a b c d e f g h i j k l Santa Pudenziana na Churches of Rome (ang.). [dostęp 2018-11-29].
  6. Spacerkiem przez Monti cz. 1 – Suburra na Zagubieni w Rzymie. [dostęp 2018-11-29].
  7. La Basilica: il Mosaico Absidale di S. Pudenziana (wł.). www.stpudenziana.org. [dostęp 2014-12-16].
  8. Symbole Ewangelistów (pol.). biblia.wiara.pl, 2005-12-17. [dostęp 2014-12-16].
  9. Altri Simboli del Mosaico (wł.). www.stpudenziana.org. [dostęp 2014-12-16].
  10. Bazylika św. Pudencjany w Rzymie w bazie catholic-hierarchy.org (ang.) [dostęp 2018-11-29]

BibliografiaEdytuj

  • Vitaliano Tiberia: Il mosaico di Santa Pudenziana a Roma: il restauro. Todi: Ediart, 2003. ISBN 88-853-1150-4. (wł.)

Linki zewnętrzneEdytuj