Bazylika Santa Maria in Cosmedin

rzymskokatolicki kościół tytularny w Rzymie

Bazylika Matki Bożej in Cosmedin (wł. Basilica di Santa Maria in Cosmedin) – katolicki kościół tytularny w Rzymie, używany przez melchitów.

Bazylika Santa Maria in Cosmedin
Basilica di Santa Maria in Cosmedin
Kościół tytularny
Ilustracja
Średniowieczna fasada bazyliki Santa Maria in Cosmedin z dzwonnicą
Państwo  Włochy
Miejscowość Rzym
Piazza Bocca della Verità 18
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki, melchicki
Parafia św. Pryski w Rzymie
Bazylika mniejsza od niepamiętnych czasów
Przedmioty szczególnego kultu
Relikwie czaszka św. Walentego
Położenie na mapie Rzymu
Mapa konturowa Rzymu, w centrum znajduje się punkt z opisem „Bazylika Santa Maria in Cosmedin”
Położenie na mapie Włoch
Mapa konturowa Włoch, w centrum znajduje się punkt z opisem „Bazylika Santa Maria in Cosmedin”
Położenie na mapie Lacjum
Mapa konturowa Lacjum, w centrum znajduje się punkt z opisem „Bazylika Santa Maria in Cosmedin”
Ziemia41°53′17″N 12°28′54″E/41,888056 12,481667
Strona internetowa

Świątynia ta jest kościołem rektoralnym parafii św. Pryski oraz kościołem tytularnym, mającym również rangę bazyliki mniejszej[1].

LokalizacjaEdytuj

Bazylika znajduje się w XII. Rione RzymuRipa przy Piazza Bocca della Verità 18[1]. Kościół ten zbudowano na terenie starożytnego Forum Boarium[2].

NazwaEdytuj

W VIII wieku w odniesieniu do tego kościoła używane było określenie Kosmidion, z czasem zastąpione przez pochodzące od niego Cosmedin. Pochodzenie tego określenia jest niejasne – może wiązać się z:

HistoriaEdytuj

W czasach starożytnych na tym terenie rozciągało się Forum Boarium. Kościół miał zostać jakoby wzniesiony w miejscu, na którym dawniej stał ołtarz Herkulesa. Podczas wznoszenia bazyliki wykorzystano elementy wcześniejszej budowli stojącej tutaj. Nie wiadomo dokładnie, kiedy powstał ten kościół. Według tradycji stać się to miało w VI wieku za pontyfikatu papieża Grzegorza Wielkiego, chociaż być może powstał już wcześniej jako część diakonii, będącej instytucją pomagającą potrzebującym. Kościół został przebudowany przez papieża Hadriana I w 782 roku i przekazany greckim mnichom z Konstantynopola wygnanych stamtąd przez prześladowania ze strony ikonoklastów. Kościół był znany jako Santa Maria in Schola Graeca i służył licznej kolonii greckiej osiadłej w Rzymie. Świątynia ucierpiała w 847 roku podczas trzęsienia ziemi. Jej restaurację zlecił papież Mikołaj I Wielki. Ponownie zniszczenia dotknęły bazylikę podczas najazdu Normanów w 1084 roku. Kolejną renowację zlecił Kalikst III w 1123 roku. Została wówczas wzniesiona dzwonnica. Około 1300 roku przeprowadzono kolejną renowację, która zaowocowała przebudową fasady. W średniowieczu kościół zaczął pełnić funkcję kościoła parafialnego[2].

W 1718 roku została przeprowadzona gruntowna renowacja przez Giuseppe Sardi, wnętrze zyskało wówczas barokowe dekoracje oraz powstała nowa barokowa fasada. Obecna wygląd fasady jest wynikiem renowacji autorstwa Giovanniego Battisty Giovanale zakończonej w 1899 roku, usunięto wówczas również barokowe detale z wnętrza kościoła[2].

Parafia została zlikwidowana w 1936 roku, a następnie kościół przeszedł na użytek społeczności katolickich melchitów. W 1964 roku przeprowadzono renowację fasady i dzwonnicy[2].

Architektura i sztukaEdytuj

Kościół ma układ bazylikowy, z nawą główną i dwiema nawami bocznymi. Na końcach wszystkich trzech naw są apsydy wewnętrzne. Wzdłuż lewej nawy znajdują się trzy zewnętrzne kaplice[2].

Ceglana dzwonnica ma 34,2 metra wysokości, została ona podzielona na dziewięć kondygnacji. W najniższej kondygnacji znajduje się przejście z kościoła do zakrystii. Druga kondygnacja ma gładką, nie zdobioną pełną ścianę. Kondygnacje trzecia i czwarta mają po dwa otwory na każdej powierzchni, przy czym na trzeciej kondygnacji są one zaślepione. Piąta kondygnacja ma z kolei po trzy otwory na każdej stronie. Na pozostałych górnych kondygnacjach z każdej strony znajduje się triforium z białymi marmurowymi kolumnami. Kondygnacje oddzielone są od siebie gzymsami[2].

Obecny wygląd fasady bazyliki jest efektem XIX-wiecznej renowacji. Znajduje się tu arkada o siedmiu łukach, ze środkowym z nich łączy się prothyron wsparty na czterech kolumnach jońskich. Pomiędzy łukami umieszczono pilastry dochodzące aż do linii dachu. Nad każdym z sześciu łuków bocznych umieszczono po jednym oknie z transennami. W ścianie nawy nad narteksem znajdują się kolejne trzy okna[2].

W lewym końcu narteksu znajdują się słynne Usta Prawdy – starożytny marmurowy medalion z rzeźbioną twarzą brodatego mężczyzny z otworem w miejscu ust. Pierwotne przeznaczenie tej płyty jest nieznane[2].

Fasada bazyliki


Kościół ma trzy nawy. Nawa główna jest oddzielona od naw bocznych przez arkady zawierające po 9 kolumn z każdej strony. Kolumny te nie stanowią jednolitego kompletu i mają różne kapitele (są to tzw. spolia). W górnej części ścian bocznych nawy głównej znajdują się niewielkie okna. Również w górnej części bazyliki można zobaczyć pozostałości fresków[2].

Wnętrze bazyliki


W ściany kościoła wmurowane są starożytne kolumny, będące pozostałościami dawniejszej budowli stojącej na tym miejscu, dwie z tych kolumn są przy wejściu. Po obu stronach wejścia znajdują się duże czarne granitowe kamienie, będące starożytnymi wzorcami wagowymi. Podłoga bazyliki zdobiona jest cosmatesco[2].

Wnętrze bazyliki, po obu stronach wejścia starożytne kolumny
Starożytne kolumny w lewej ścianie bazyliki
Podłoga cosmatesco


Schola cantorum

W środku nawy głównej znajduje się wydzielone miejsce przeznaczone dla śpiewaków liturgicznych, tzw. schola cantorum. Poziom podłogi tego obszaru jest o jeden stopień wyższy niż pozostałej części nawy, ponadto sama podłoga ma bardziej skomplikowane zdobienie. Obramowanie scholi składa się z marmurowych płyt ustawionych pionowo, para płyt po obu stronach wejścia od strony ołtarza jest zdobiona podobnie jak cosmatesco, przy czym jest to dzieło z VIII wieku, a więc starsze niż czasy działania Cosmatich. Od strony ołtarza schola ma przegrodę, składającą się z poziomej marmurowej belki biegnącej przez szerokość nawy wspartej na wąskich kolumnach. W rogu scholi znajduje się wejście do krypty, a po jej prawej stronie świecznik na świecę paschalną. U jego podstawy leży rzeźbiony lew, a skręcony trzon ma dekorację cosmatesco[2].

Przegroda schola cantorum od strony ołtarza
Świecznik paschalny
Zdobione obramowanie schola cantorum


Apsyda

Nad ołtarzem głównym umieszczono baldachim z dekoracją cosmatesco, który jest sygnowany Deodatus me fecit i datowany na 1294 rok. Ma on cztery kolumny z czerwonego granitu. Sam ołtarz zrobiono ze starożytnego granitowego zbiornika w kształcie wanny. Napis dedykacyjny ołtarza brzmi: Anno D. MCXXIII Ind. I. dedicatum fuit hoc altare per manus Dni. Calixti Papae Secundi V sui pontif. Anno M Maio die VI, Alfano Camerarius plurima dona largiente[2].

W centralnej części apsydy znajduje się para okien z transennami. Pod tymi oknami stoi XII-wieczne krzesło biskupie wykonane z marmuru. Jego podłokietniki zostały wrzeźbione w kształcie lwów, natomiast w górnej części oparcia umieszczono kółko cosmatesco z porfirowym dyskiem. Ściany apsydy zdobią XIX-wieczne freski w stylu średniowiecznym, przedstawiają one Zwiastowanie, Narodzenie Pańskie i Objawienie Pańskie, a natomiast koncha zawiera wizerunek Matki Bożej z Dzieciątkiem w otoczeniu świętych Augustyna, Feliksa, Dionizego i Mikołaja[2].

Cyborium z ołtarzem głównym
Górna część apsydy


Kaplice boczne

Pierwsza kaplica po lewej stronie została wyposażona przez kardynała Annibale Albani w 1727 roku. Znajduje się w niej chrzcielnica[2].

Druga kaplica po lewej dedykowana jest św. Janowi Chrzcicielowi de Rossi. Obraz w ołtarzu przedstawia patrona kaplicy z biedakami. W relikwiarzu na ołtarzu znajduje się rzekoma czaszka św. Walentego[2].

Trzecia boczna kaplica z lewej strony poświęcona jest Ukrzyżowaniu, jej wyposażenie dostarczył Giovanale[2].

Chrzcielnica
Relikwiarz czaszki św. Walentego


Kaplica w apsydzie zamykającej lewą nawę poświęcona jest Matce Bożej z Loreto. Znajduje się w niej para wąskich okien z transennami. XIX-wieczne freski przedstawiają Narodziny Maryi po lewej stronie i Zaśnięcie Maryi po prawej. Koncha apsydy zawiera wizerunek Matki Bożej z Dzieciątkiem[2].

Kaplica w apsyda na końcu prawej nawy została dedykowana św. Janowi Chrzcicielowi. Freski zdobiące tę kaplicę przedstawiają sceny z jego życia[2].

Kaplica Matki Bożej z Loreto
Kaplica św. Jana Chrzciciela


Z prawej nawy można dostać się do kaplicy zimowej poprzedzonej przedsionkiem. W kaplicy tej zakonnicy mieszkający w klasztorze przy bazylice odprawiali liturgię zimą, kiedy w kościele było zbyt zimno. W ołtarzu tej kaplicy znajduje się obraz Matki Bożej.

 
Średniowieczna mozaika pochodząca ze starej bazyliki św. Piotra

Zakrystia

W zakrystii znajduje się fragment mozaiki Pokłon Trzech Króli z początku VIII wieku. Pierwotnie mozaika ta była w jednej z kaplic starej bazyliki św. Piotra[2].

Kardynałowie diakoniEdytuj

Bazylika Santa Maria in Cosmedin jest jednym z kościołów tytularnych nadawanych kardynałom-diakonom (Titulus Sanctae Mariae in Cosmedin)[3].


PrzypisyEdytuj

  1. a b Chiesa rettoria santa Maria in Cosmedin (wł.). Diocesi di Roma. [dostęp 2020-01-19].
  2. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t Santa Maria in Cosmedin (ang.). Churches of Rome. [dostęp 2020-01-19].
  3. Bazylika Santa Maria in Cosmedin w bazie catholic-hierarchy.org (ang.) [dostęp 2020-01-19]

Linki zewnętrzneEdytuj

Zobacz teżEdytuj