Otwórz menu główne

Chatyń

Uroczysko z kompleksem monumentalnych pomników poświęconych zamordowanym mieszkańcom dawnej wsi Chatyń, która została spalona wraz z mieszkańcami przez nazistów.

Chatyń (Хатынь trb. Chatyn´ trl. Hatyn′) – uroczysko w rejonie łohojskim, obwodu mińskiego Białorusi.

Chatyń
Хатынь
Ilustracja
Państwo  Białoruska SRR
Data zniszczenia 22 marca 1943
Powód zniszczenia masakra dokonana przez niemieckich okupantów:
Obecnie miejsce pamięci
Położenie na mapie Białorusi
Mapa lokalizacyjna Białorusi
Chatyń
Chatyń
Ziemia54°20′04″N 27°56′37″E/54,334444 27,943611
Strona internetowa
Portal Portal Białoruś
Widok w kierunku głównego pomnika chatyńskiego.
Chatyń – symboliczne groby spalonych wsi na Białorusi, których mieszkańcy zostali zamordowani przez nazistów.

Dawniej w tym miejscu położona była wieś, która została spalona wraz z mieszkańcami 22 marca 1943 roku przez niemieckie SS-Sonderkommando Dirlewanger pod przywództwem SS-Sturmbannführera Oskara Dirlewangera oraz 118. Batalion Policji Pomocniczej (niem. Ukrainische Schutzmannschafts Bataillon F/118), złożony z byłych żołnierzy RKKA, którzy po wzięciu do niewoli przez Niemców przeszli na ich stronę[1][2]. Zastępcą szefa sztabu 118. batalionu był wówczas były porucznik Armii Czerwonej Hryhorij Wasiura, skazany w ZSRR w 1986 roku na karę śmierci za kolaborację i zbrodnie wojenne.

Masakra w ChatyniuEdytuj

Rankiem 22 marca dwa oddziały: SS-Sonderkommando Dirlewanger i 118. batalion „czarnej policji” wkroczyły do wioski. Mieszkańcy nie wiedzieli o tym, że tego samego dnia w napadzie na niemiecką kolumnę samochodową w odległości 6 km od Chatynia został zabity kapitan Schutzpolizei Hans Woellke. Niemcy postanowili wziąć odwet na ludności cywilnej, przekonani, że wieśniacy pomagali partyzantom. Wszyscy mieszkańcy, łącznie z osobami starszymi i dziećmi, zostali zaprowadzeni do stodoły; ci, którzy próbowali uciec, zostali natychmiast zastrzeleni. Napastnicy zaryglowali stodołę, obłożyli ją słomą, oblali benzyną i podpalili[3]. W ten sposób śmierć poniosło 149 osób, w tym 75 dzieci poniżej 16. roku życia[4].

Pomnik ofiarEdytuj

Chatyń - panorama głównej części kompleksu cmentarnego.
 
Chatyń. Białoruska tragedia - znaczek pocztowy z 2005.
 
Wieczny płomień pamięci i symboliczne brzozy, napis głosi:
2 miliony 230 tysięcy
Zginął co czwarty
 
Ofiary faszyzmu. 60 lat wyzwolenia Białorusi od niemiecko-faszystowskich okupantów - białoruska srebrna 20-to rublowa moneta pamiątkowa z 2004 przedstawiająca pomnik w Chatyniu.
 
Jeden z dzwonów pamięci w kształcie komina, wzniesiony w miejscu spalonego domu.

Obecnie w Chatyniu znajduje się odsłonięty 5 lipca 1969 roku kompleks monumentalnych pomników poświęconych zamordowanym. Główna figura wykonana z brązu o wysokości 6,1 m przedstawia mężczyznę, który trzyma w rękach martwego chłopca. Przedstawia on prawdziwy fakt związany z mordem chatyńskim - ojciec, 56-letni wioskowy kowal Wosip (Józef) Kamiński, także ranny i poparzony w czasie masakry, po odzyskaniu przytomności rzeczywiście znalazł wśród spalonych zwłok pomordowanych dogorywającego własnego syna, który zmarł na jego rękach.

Miejsce po każdym spalonym domu wioski Chatyń otacza symboliczny fundament. W środku każdego z 26 fundamentów stoi obelisk zwieńczony dzwonem, który symbolizuje komin po spalonej chacie. Pojedyncze dzwony "odzywają się" co 30 sekund, aby uzmysłowić zwiedzającym fakt, że w czasie II wojny światowej co pół minuty ginął jeden obywatel Białorusi.

Jednym z symbolicznych elementów kompleksu cmentarnego są także trzy brzozy zasadzone w formie kwadratu 2x2, w którym w jednym miejscu brakuje drzewa, co symbolizuje fakt śmierci co czwartego mieszkańca Białorusi w czasie II wojny światowej. Białoruś poniosła największe procentowe straty wśród ludności spośród wszystkich państw biorących udział w tej wojnie. Przed brzozami płonie wieczny płomień pamięci.

Zwiedzający, chcąc odczytać napis, który znajduje się na płycie pomnikowej (2 miliony 230 tysięcy. Zginął co czwarty.), muszą się schylić i w ten sposób, nawet nie zamierzając, oddać pokłon pomordowanym. Wśród przywódców państw, którzy odwiedzili Chatyń byli m.in. Richard Nixon, Fidel Castro, Rajiv Gandhi i Jiang Zemin.

Kompleks cmentarny Chatyń upamiętnia także inne masakry wśród ludności cywilnej na Białorusi podczas II wojny światowej. Każdej spalonej i wymordowanej wiosce czy miejscowości poświęcona jest mogiła na symbolicznym „cmentarzu miejscowości”. Specjalna ściana pamięci poświęcona jest ofiarom obozów koncentracyjnych – każda z wnęk tej ściany reprezentuje obozy, gdzie życie straciło co najmniej 20 000 osób.

KontrowersjeEdytuj

Istnieje podejrzenie, że wybór Chatynia przez władze ZSRR na miejsce pamięci ofiar wojny, spośród wielu podobnie zniszczonych miejscowości Białorusi, był spowodowany przez podobieństwo nazwy Chatyń do Katyń (w angielskiej transkrypcji z cyrylicy nazwy te różnią się jedną literą: Khatyn i Katyn[5]) i miał służyć odwracaniu uwagi od tematu zbrodni katyńskiej[6] – do chwili obecnej we wszystkich rosyjskich podręcznikach historii jest wspominana zbrodnia w Chatyniu, była ona nagłaśniana również na arenie międzynarodowej (np. poprzez zapraszanie na rocznicowe obchody delegacji zagranicznych i głów państw, m.in. Richarda Nixona)[5]. Rosyjska historyk Natalia Lebiediewa uważa, że chodziło o to, by powiązać w świadomości społecznej zbrodnię katyńską z Niemcami[7].

Zobacz teżEdytuj

  • Idź i patrz – film radziecki inspirowany tragedią Chatynia

PrzypisyEdytuj

  1. Zur Geschichte der Ordnungspolizei 1936—1942, Teil II, Georg Tessin, Dies Satbe und Truppeneinheiten der Ordnungspolizei, Koblenz 1957, s. 172-173
  2. Leonid Grenkevich, David Glantz: The Soviet Partisan Movement, 1941–1944: A Critical Historiographical Analysis. London: Routledge, 1999, s. 133–134. ISBN 0-7146-4874-4. (ang.)
  3. Андрей Сидорчик, Сожженные заживо. Каратели в Хатыни не щадили ни стариков, ни детей, www.aif.ru, 22 marca 2013 (ros.).
  4. Хатынь: история трагедии белорусской деревни, FB.ru (ros.).
  5. a b Benjamin B. Fischer: The Katyn Controversy: Stalin's Killing Field Studies in Intelligence, Winter 1999–2000
  6. Norman Davies: Europe: A History, Oxford 1996, str. 1005. ​ISBN 0-19-513442-7
  7. Natalia Lebiediewa: Komisja specjalna i jej przewodniczący Burdenko, [w:] Zeszyty Katyńskie (nr 23), Warszawa 2008, s. 95. ​ISBN 978-83-917780-5-0[martwy link]

BibliografiaEdytuj

  • Per A. Rudling, Terror and Local Collaboration in Occupied Belorussia: The Case of Schutzmannschaft Battalion 118. Part One: Background, Historical Yearbook of the Nicolae Iorga History Institute (Bucharest) 8 (2011): 195–214
  • Per A. Rudling, The Khatyn Massacre in Belorussia: A Historical Controversy Revisited [w:] Holocaust and Genocide Studies, t. 26 (1), 2012, s. 29–58.

Linki zewnętrzneEdytuj