Cyprysik japoński

gatunek rośliny (rodzina: cyprysowate)

Cyprysik tępołuskowy, c. japoński[5] (Chamaecyparis obtusa (Siebold & Zucc.) Endl.) – gatunek rośliny należący do rodziny cyprysowatych. Pochodzi z Japonii, występuje na japońskich wyspach Honsiu, Kiusiu oraz na Tajwanie[6]. Jest uprawiany w wielu krajach świata jako roślina ozdobna.

Cyprysik tępołuskowy
Ilustracja
Morfologia
Systematyka[1][2]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klad nagonasienne
Rząd cyprysowce
Rodzina cyprysowate
Rodzaj cyprysik
Gatunek cyprysik tępołuskowy
Nazwa systematyczna
Chamaecyparis obtusa (Siebold & Zucc.) Endl.
Syn. conif. 63. 1847[3]
Kategoria zagrożenia
Status iucn3.1 NT pl.svg
bliski zagrożenia (IUCN 3.1)[4]
Cyprysik w swoim naturalnym środowisku (Japonia)

Z uwagi na wrażliwość na mróz przemarza i uprawiany może być w Polsce tylko w najkorzystniejszych warunkach i to w niskich, bądź karłowatych odmianach. Jest to najmniej mrozoodporny z uprawianych u nas cyprysików (Chamaecyparis). Pochodzi z Japonii z wysp Kiusiu i Sikoku oraz z Tajwanu. W Japonii jest uważane za święte drzewo. Na naturalnych stanowiskach gatunek ten jest bliski zagrożeniu wymarciem. Ma status NT w Czerwonej Księdze Gatunków Zagrożonych.

MorfologiaEdytuj

Pokrój

Drzewo o zimozielonych liściach, osiągające w swojej ojczyźnie wysokość do 40 m; w Polsce osiąga 0,5–15 m wysokości; ma zróżnicowany pokrój, w zależności od odmiany; jego odmiany uprawne występują przeważnie w formie krzewiastej, mają pokrój kulisty; charakteryzuje się wolnym przyrostem.

  • kora: cienka i gładka, u starszych drzew podłużnie bruzdowana oraz łuszcząca się w barwie czerwono-brązowawej do brunatnej
  • pędy: gałązki płaskie, wachlarzykowate, pierzasto lub muszelkowato rozgałęzione, na spodniej stronie mają srebrzyste linie; wierzchołki pędów lekko zwisające
  • liście: zimozielone; u młodych roślin (siewki) w formie igieł, natomiast u starszych łuskowate, nakrzyżległe mniej lub bardziej zaostrzone, przylegające bądź luźno osadzone na pędach z białymi, woskowatymi plamami czy też liniami od spodu; łuski liściowe z wierzchu z połyskiem, z woskowatymi liniami nalotu na spodniej stronie, układającymi się w literę Y lub wydłużone X. Barwa: ciemnozielone, jasnozielone, złociste, zielonoszare; łuski grube, tępo zakończone i silnie przylegające; na łuskach znajdują się wypukłe gruczołki; po roztarciu wydzielają intensywny zapach
  • kwiaty: cyprysiki należą do jednopiennych, wiatropylnych drzew; kwiaty męskie żółte lub czerwone, ukazujące się na końcach bocznych rozgałęzień; kwiaty żeńskie kuliste i niepozorne; drobne, zebrane w niepozorne kwiatostany
  • szyszki: kuliste do 1 cm średnicy, dojrzewające w pierwszym roku uprawy, dojrzałe szyszki mają średnicę około 1 cm, są kuliste, zielone, po dojrzeniu czerwonawobrązowe; opadają w okresie jesiennym po rozsypaniu się nasion
  • nasiona: oskrzydlone
  • korzenie: system korzeniowy sercowaty i płytki

Biologia i ekologiaEdytuj

Naturalne siedliska gatunków zaliczanych do rodzaju Chamaecyparis występują w ciepłych i wilgotnych regionach Azji. Występują w lasach na próchniczych i żyznych glebach, najczęściej w pobliżu zbiorników wodnych.

ZastosowanieEdytuj

Uprawiany jest jako roślina ozdobna w parkach i ogrodach przydomowych. W ogrodach typu japońskiego jest jednym z podstawowych gatunków. Często jest uprawiany w pojemnikach, nadaje się też dość dobrze na bonsai. W ogrodach uprawiane są głównie odmiany niskie, osiągające wysokość do 2 m, istnieją też odmiany jeszcze bardziej karłowe. Roślina użytkowa – drewno tego drzewa jest lekkie i trwałe.

UprawaEdytuj

  • wymagania: preferuje gleby żyzne, próchniczne, dostatecznie wilgotne, o lekko kwaśnym odczynie, miejsca ciepłe i osłonięte od wiatru – silne i zimne wiatry powodują obumieranie pędów; ,oże rosnąć w półcieniu; jego wytrzymałość na mróz nie jest pełna (strefa mrozoodporności 6A, 6B, do –23 °C); nadaje się do uprawy w najcieplejszych regionach Polski; najlepsze warunki do uprawy tych roślin znajdują się w zachodniej Polsce; na zimę wymaga starannego okrycia; sadzonki bardzo trudno ukorzeniają się; może być rozmnażany przez szczepienie na siewkach cyprysika Lawsona (Chamaecyparis lawsoniana); w naszym klimacie najczęściej uprawiane są karłowate, wolno rosnące odmiany
  • sposób uprawy: w ciągu roku nawozi się go 2–3 razy nawozami do roślin iglastych; wskazane jest podlewanie go podczas zimy w czasie odwilży; zalegający na gałęziach śnieg usuwa się, może bowiem spowodować trwałe ich odkształcenie; obumarłe pędy usuwa się

Kultywary (odmiany ozdobne)Edytuj

  • 'Aurora' – odmiana o żółtawych łuskach, karłowa
  • 'Contorta' – odmiana dorastająca do 3 m, o zielonych łuskach i krótkich, poskręcanych gałęziach
  • 'Coralliformis' – odmiana wolno rosnąca, karłowa, pokrój stożkowy, ażurowy, pędy sztywne, skręcone i nitkowate, ciemnozielone, wysokość około 1 m
  • 'Crippsii' – odmiana o stożkowatym pokroju i średnio silnym wzroście. Zabarwienie igieł złocistożółte
  • 'Drath' – krzew o wąskostożkowatym pokroju, bardzo grubych, widłakowato rozgałezionych pędach i szarozielonych łuskach. Po 10 latach uprawy osiąga do 2 m wysokości
  • 'Filicoides' – karłowaty krzew o wysokości po 10 latach uprawy do 1 m; ma nieregularny pokrój, pędy ciemnozielone
  • 'Kerdalo' – odmiana karłowa o przewisających pędach
  • 'Nana' – krzew bardzo powoli rosnący, 60–80 cm wysokości, w odmianach barwnych i pokrojowych, o ciemnozielonych igłach; pokrój drzewka najczęściej wąsko owalny lub kolumnowy
  • 'Nana Aurea' – odmiana dorastająca do 1,5–2,5 wysokości o igłach złotożółtych; pokrój zaokrąglony lub szerokostożkowaty
  • 'Nana Gracilis' – karłowaty krzew (po 10 latach uprawy osiąga 0,5 m wysokości); ma szerokostożkowy pokrój, rozgałęzienia muszlowato skręcone, pędy ciemnozielone, błyszczące; szczególnie nadaje się do uprawy w doniczkach; wzrost dość wolny; często spotykana odmiana o krótkich, poskręcanych pędach i zielonym ulistnieniu
  • 'Nana Gracilis Aurea'
  • 'Lucas' – wolno rosnąca karłowa odmiana cyprysika o nieregularnym pokroju, osiągająca po 10 latach ok 1–1,5m wysokości; młode pędy zabarwiają się na czerwono kontrastując z żółto-białymi igłami osadzonymi na wachlarzykowatych gałązkach
  • 'Lycopodioides' – stożkowato nieregularny krzew do 1.5 m; małe drzewko o oryginalnym kształcie i pogiętych pędach; pokrój może być nieregularny, kulisty lub stożkowaty; igły szarozielone; rośnie wolno osiągając po 10 latach wysokość 1m
  • 'Lycopodioides Aurea' – odmiana podobna do poprzedniej ale zabarwienie młodych przyrostów jest jasnozłociste co wygląda bardzo efektownie na tle zielonego, starszego ulistnienia; wysokość około 1,5–1,8 m
  • 'Pygmaea' – krzew do 2 m wysokości o kulistej koronie, dość mrozoodporny
  • 'Spectabilis'
  • 'Tetragona Aurea' – odmiana o pokroju szerokostożkowatym, z pędami skierowanymi ku górze

PrzypisyEdytuj

  1. P. F. Stevens: Angiosperm Phylogeny Website – Seed Plant Evolution. 2001–.
  2. Christenhusz, M.J.M., J.L. Reveal, A. Farjon, M.F. Gardner, R.R. Mill, and M.W. Chase (2011). A new classification and linear sequence of extant gymnosperms. Phytotaxa 19: 55-70.
  3. The Plant List. [dostęp 2014-11-20].
  4. redakcja IUCN: Chamaecyparis obtusa (Hinoki Cypress) (ang.). iucnredlist.org, 2013. [dostęp 2020-07-09].
  5. Z. Mirek: Flowering plants and pteridophytes of Poland. A checklist. Krytyczna lista roślin kwiatowych i paprotników Polski.. 2002.
  6. Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2009-03-08].

BibliografiaEdytuj

  • Joachim Mayer, Heinz-Werner Schwegler: Wielki atlas drzew i krzewów. Oficyna Wyd. „Delta W-Z”. ISBN 978-83-7175-627-6.
  • Iglak o wielu twarzach. [dostęp 2009-05-19].
  • Maciej Mynett, Magdalena Tomżyńska: Krzewy i drzewa ozdobne. Warszawa: MULTICO Oficyna Wyd., 1999. ISBN 83-7073-188-0.
  • W. Bugała: Drzewa i krzewy. 2000, s. 32.
  • W. Seneta: Drzewa i krzewy iglaste. 1987, s. 162.
  • W. Seneta, J. Dolatowski: Dendrologia. 2000, s. 84.
  • W. Wałęza: Żywopłoty. 2002, s. 32.
  • S.Ja. Sokolov: Djerjevja i kustarniki SSSR. T.1. 1949, s. 331-338.
  • T.G. Tutin et al.: Flora Europaea. Volume 1. Psilotaceae to Platanaceae. 1993, s. 46.