Otwórz menu główne

Czarna Przemsza (Przemsza)[1] – rzeka w województwie śląskim o długości 63,3 km[2], prawy, źródłowy dopływ Przemszy.

Czarna Przemsza (Przemsza)
Ilustracja
Czarna Przemsza w Sosnowcu
Kontynent Europa
Państwo  Polska
Województwo  śląskie
Lokalizacja Wyżyna Krakowsko-Częstochowska, Próg Woźnicki, Garb Tarnogórski, Wyżyna Śląska
Rzeka
Długość 63,3 km
Powierzchnia zlewni 1045,5 km²
Źródło
Miejsce ZawiercieBzów
Wysokość ok. 385 m n.p.m.
Współrzędne 50°28′27,9″N 19°30′59,6″E/50,474417 19,516556
Ujście
Recypient rzeka Przemsza
Miejsce na granicy Sosnowca, Mysłowic i Jaworzna
Współrzędne 50°13′45,6″N 19°09′28,0″E/50,229333 19,157778
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
źródło
źródło
ujście
ujście
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
źródło
źródło
ujście
ujście

Źródła rzeki znajdują się na wysokości 385 m n.p.m.[2] w Bzowie, dzielnicy Zawiercia, na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej. Zlewnia Czarnej Przemszy wynosi 1045,5 km²[3][2]. Głównymi prawymi dopływami są Brynica i Bolina, zaś lewymi: Mitręga, Trzebyczka i potok Pogoria. Czarna Przemsza płynie przez Próg Woźnicki, Garb Tarnogórski i Wyżynę Śląską. Od miejsca, w którym wpada do niej Brynica w Sosnowcu – stanowi granicę między wywodzącym się z Małopolski Zagłębiem Dąbrowskim a wschodnim terenem Górnego Śląska (wcześniej tę granicę stanowiła właśnie Brynica).

Nad Czarną Przemszą leżą miasta: Zawiercie, Poręba, Siewierz, Dąbrowa Górnicza, Będzin, Sosnowiec i Mysłowice. W Przeczycach znajduje się zbiornik retencyjny zaopatrujący w wodę mieszkańców Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego i stanowiący rezerwę dla elektrowni Łagisza w Będzinie. W 2005 r. między Wojkowicami Kościelnymi a Dąbrową Górniczą do użytku został oddany zbiornik Kuźnica Warężyńska, znany bardziej pod nazwą Pogoria IV. Zbiornik ma chronić niżej położone tereny przed powodzią i przechwytywać ewentualną falę wezbraniową na Czarnej Przemszy. Poza wysokimi stanami rzeka całkowicie omija zbiornik płynąc korytem na zachód od jeziora.

Rzeka jest zanieczyszczona, chociaż dzięki staraniom samorządów Będzina i Sosnowca stan ten sukcesywnie się poprawia. W rejonie zbiegu granic Sosnowca, Mysłowic i Jaworzna (tzw. Trójkąt Trzech Cesarzy) rzeka łączy się z Białą Przemszą tworząc rzekę Przemszę. W przeszłości (do połowy XIX w.) na wysokości obecnej dzielnicy Sosnowca – Niwki znajdował się port, do którego z powodzeniem dopływały barki z dość dużym zanurzeniem. Obecnie, wobec uregulowania rzeki na większej części długości (pierwsze prace nad regulacją jeszcze w okresie międzywojennym, główne przeprowadzono w latach czterdziestych i pięćdziesiątych XX w.) oraz zniknięciem części źródeł wobec eksploatacji przemysłowej, stan wody jest o wiele niższy niż w przeszłości.

Czarna Przemsza zimą w Sosnowcu.

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Nowsza klasyfikacja nie zna Czarnej Przemszy, tylko uznaje od samych źródeł Czarnej, że istnieje Przemsza, do której wpływa Biała Przemsza; nowa terminologia ma swoje silne uzasadnienie logiczno-teoretyczne, ale stara pozostała w użyciu, gdyż – być może – łączy się z historią rozbiorów i tzw. Trójkątem Trzech Cesarzy.
  2. a b c Czesława Rosik-Dulewska, Analiza wpływu zanieczyszczeń ze źródeł komunalnych na stan czystości wód powierzchniowych na przykładzie zlewni Przemszy, 2016, ISBN 978-83-60877-03-6, ISSN 0208-4112 ISSN 0208-4112 [dostęp 2018-05-14].
  3. D. Absalon, Wspolna rzeka, www.wspolnarzeka.miasto.org.pl [dostęp 2018-05-14] [zarchiwizowane z adresu 2018-05-14] (pol.).