Czworolist

rodzaj roślin

Czworolist (Paris) – rodzaj roślin zaliczany w zależności od ujęcia systematycznego do rodziny trójlistowatych (Trilliaceae) lub melantkowatych (Melanthiaceae). We florze Polski tylko jeden gatunek, zarazem typ nomenklatoryczny rodzaju – czworolist pospolity (Paris quadrifolia). Należy tu w sumie ok. 24 gatunków występujących w Europie i Azji, z centrum zróżnicowania w Chinach, gdzie występują 22 gatunki, w tym 12 endemitów. Kłącza wielu gatunków używane są w chińskiej medycynie ludowej[3].

Czworolist
Ilustracja
Czworolist pospolity
Systematyka[1][2]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Podkrólestwo rośliny zielone
Nadgromada rośliny telomowe
Gromada rośliny naczyniowe
Podgromada rośliny nasienne
Nadklasa okrytonasienne
Klasa Magnoliopsida
Nadrząd liliopodobne (≡ jednoliścienne)
Rząd liliowce
Rodzina melantkowate
Rodzaj czworolist
Nazwa systematyczna
Paris L.
Sp. Pl. 367. 1 Mai 1753

MorfologiaEdytuj

Pokrój
Byliny z kłączem cienkim lub grubym. Łodyga wyprostowana, nierozgałęziona[3].
Liście
W liczbie 4 lub wielu (rzadko 3) w okółku, ogonkowe, lancetowate do owalnych, z trzema głównymi wiązkami przewodzącymi połączonymi nerwami anastamozującymi[3].
Kwiaty
Obupłciowe, pojedyncze, na szczycie łodygi wzniesione na szypułce. Listki okwiatu w liczbie 3-8 w dwóch okółkach. Listki okółka zewnętrznego zielone lub rzadziej białawe, lancetowate lub jajowate. Listki okółka wewnętrznego równowąskie lub zredukowane. Pręcików 8-24 lub jeszcze więcej. Nitki pręcików wąskie, spłaszczone. Zalążnia zaokrąglona z 1 komorą zalążni lub 4-10. Słupek krótki, zakończony znamieniem podzielonym na 4-10 łatek[3].
Owoce
Jagody lub jagodopodobne torebki zawierające od kilku do wielu nasion[3].

SystematykaEdytuj

 
Paris japonica
 
Paris polyphylla
 
Paris thibetica

Rodzaj czworolist wraz z 5-6 innymi rodzajami łączony jest w grupę o różnej randze w zależności od ujęcia systematycznego. Według APweb rodzaje te stanowią plemię Parideae w obrębie rodziny melantkowatych (Melanthiaceae)[2] i do tej rodziny zaliczają też te gatunki system APG IV oraz system Reveala z 2007 r.[4] W systemach, z założenia wyróżniających liczne i drobne rodziny (system Reveala z lat 1994-99 i system Takhtajana) grupa ta podnoszona jest do rangi odrębnej rodziny trójlistowatych (Trilliaceae) i nawet rzędu trójlistowców (Trilliales).

Pozycja systematyczna według Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG IV z 2016)

Rodzaj czworolist wraz z 6 innymi zaliczany jest do plemienia Parideae w obrębie rodziny melantkowatych (Melanthiaceae) należącej do rzędu liliowców (Liliales)[2].

Pozycja w systemie Reveala (1994-1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa jednoliścienne (Liliopsida Brongn.), podklasa liliowe (Liliidae J.H. Schaffn.), nadrząd liliopodobne (Lilianae Takht.), rząd trójlistowce (Trilliales Takht.), rodzina trójlistowate (Trilliaceae) Lindl.), podrodzina Paridoideae Kostel, plemię Parideae Bartl., rodzaj czworolist (Paris L.)[5]

Gatunek we florze Polski
Pozostałe gatunki[6]

PrzypisyEdytuj

  1. Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS ONE”, 10 (4), 2015, e0119248, DOI10.1371/journal.pone.0119248, PMID25923521, PMCIDPMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
  2. a b c Peter F. Stevens, Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2017-10-20] (ang.).
  3. a b c d e Paris in Flora of China (ang.). eFloras.org. [dostęp 2013-02-12].
  4. James L. Reveal: Classification of extant Vascular Plant Families - An expanded family scheme (ang.). Department of Plant Biology, Cornell University. [dostęp 2009-02-10].
  5. Crescent Bloom: Paris (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-02-10].
  6. Paris (ang.). W: The Plant List [on-line]. [dostęp 2011-05-02].