Otwórz menu główne

Centralny Dom Towarowy w Warszawie

(Przekierowano z Dom Towarowy Smyk w Warszawie)

Centralny Dom Towarowy, Centralny Dom Dziecka, Dom Towarowy Smyk, od 2018 budynek biurowy Cedet – budynek domu towarowego znajdujący się w Warszawie, pierwotnie pod adresem ul. Bracka 15/19, obecnie przy ul. Kruczej 50.

Centralny Dom Towarowy w Warszawie
Ilustracja
Biurowiec Cedet, widok od strony Alej Jerozolimskich
Państwo  Polska
Miejscowość Warszawa
Adres ul. Krucza 50
Styl architektoniczny modernizm
Architekt Zbigniew Ihnatowicz
Ukończenie budowy 22 lipca 1951
Właściciel Centrum Development & Investements Polska Sp. z o.o.
Położenie na mapie Warszawy
Mapa lokalizacyjna Warszawy
Centralny Dom Towarowy w Warszawie
Centralny Dom Towarowy w Warszawie
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Centralny Dom Towarowy w Warszawie
Centralny Dom Towarowy w Warszawie
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
Centralny Dom Towarowy w Warszawie
Centralny Dom Towarowy w Warszawie
Ziemia52°13′52,55″N 21°01′00,88″E/52,231264 21,016911
Strona internetowa
Logo Centralnego Domu Towarowego

Budynek został zaprojektowany w latach 1947–1948 przez Zbigniewa Ihnatowicza oraz Jerzego Romańskiego i oddany do użytku 22 lipca 1951 jako Centralny Dom Towarowy (CDT). W 1971 przeniesiono tam Centralny Dom Dziecka, mieszczący się wcześniej w Domu Towarowym Braci Jabłkowskich[1]. Po zakończonej w 2018 przebudowie budynek biurowy Cedet.

CDT był przykładem architektury powojennego modernizmu. Gmach ukończono już po wprowadzeniu doktryny realizmu socjalistycznego (1949), przez co jego forma architektoniczna spotkała się z ostrą krytyką[2]. Budynek był jak na ówczesne czasy bardzo nowoczesny i funkcjonalny.

Spis treści

OpisEdytuj

Lata 1951–2014Edytuj

Był to jeden z pierwszych budynków w PRL wyposażonych w parking podziemny. Obiekt wolnostojący, składający się z 3 brył. Pierwsza ustawiona była frontem do Al. Jerozolimskich, druga w zamierzeniu miała być halą spożywczą ułożoną w kierunku północnym, trzecia zaś miała być biurowcem usytuowanym od strony ulicy Widok. Budynek miał olbrzymie, szklane, okładane dębem okna. Zainstalowano w nim niestosowane dotychczas w Polsce urządzenia przeciwsłoneczne. Na południowej stronie elewacji przewidziano umieszczenie specjalnej konstrukcji na reklamy i urządzenia przeciwpożarowe.

Fasada od strony Al. Jerozolimskich była ozdobiona neonem w kształcie serpentyny zakończonej strzałką oraz ułożonymi pionowo literami „CDT”. Neon został zaprojektowany i wykonany w 1956 w Niemieckiej Republice Demokratycznej[3]. Wnętrza budynku były przestronne i dobrze doświetlone (dzięki ogromnym przeszkleniom) aż do czasu przebudowy, kiedy wymieniono przezroczyste szyby na przyciemniane.

Do czasów przebudowy obiektu na antresoli znajdował się otwarty taras, będący popularną kawiarnią z widokiem na Al. Jerozolimskie. Dom Towarowy jest również wyposażony w taras na dachu, który wykorzystywano w czasach PRL do pokazów mody i sesji fotograficznych z modelkami.

W środku budynku komunikacja była zapewniona poprzez 6 ośmioosobowych wind, a każde piętro wyposażone było w niezależne od pozostałych schody ruchome, były to drugie ruchome schody w Warszawie. Budynek posiadał również 4 windy towarowe. Dogodne wyjścia zapewniały 4 klatki schodowe, z których 2 skrajne, jako schody bezpieczeństwa, wyprowadzały bezpośrednio na Bracką i Kruczą. W holu części handlowej przewidziano terakotę, na piętrach posadzkę dębową, a w podziemiach podłogę z betonu wzmacnianego szkłem lub stalowymi opiłkami.

W niedzielę, 21 września 1975 roku ok. 20:00 w budynku wybuchł pożar[4]. Zapaliło się szóste piętro z dywanami, wykładzinami podłogowymi i tkaninami[4]. Pożar przeniósł się na niższe piętra i objął trzy piętra budynku. Pożar opanowano około północy, jednak jeszcze ok. 8.00 rano 6 sekcji straży pożarnej likwidowało ostatnie ogniska pożaru[4].

Za przyczynę pożaru przyjęto zatarcie łożysk niewyłączonego mechanizmu schodów ruchomych. Podczas remontu zmieniono wiele z pierwotnego wyglądu budowli. Uproszczono fasadę i zrezygnowano z detali wykończenia.

W latach 80. dawny Centralny Dom Dziecka nazywano "Smyk" i stał się częścią Domów Towarowych Centrum. W 2000 roku DH Smyk został wydzielony ze spółki Domy Towarowe Centrum i powołano spółkę Smyk Sp. z o.o., która utworzyła markę sklepów z artykułami dla dzieci.

W 2006 główna bryła budynku (bez skrzydła biurowego i niskiej części mieszczącej delikatesy) została wpisana do rejestru zabytków[5].

CedetEdytuj

W 2014 nowy właściciel nieruchomości, spółka Immobel, rozpoczęła przebudowę budynku na biurowiec[6]. Obiekt został zburzony z wyjątkiem konstrukcji żelbetowej od strony Alej Jerozolimskich[6]. Tak duży zakres wyburzeń wywołał krytykę znawców architektury[5]. Zaakceptował ją jednak wcześniej stołeczny konserwator zabytków, uznając, że był to jedyny fragment oryginalnej konstrukcji, który w niezmienionym kształcie przetrwał pożar w 1975[6].

Budynek pod nazwą Cedet został oddany do użytku w maju 2018[7]. Dobudowano do niego nowe skrzydło od strony północnej[5]. Ok. 7 tys. m² przeznaczono na handel i usługi, a 15 tys. m² na biura[5]. Na fasadzie odtworzono neon, a wewnątrz gmachu głównego, od drugiego piętra w górę, powstało patio[5].

Budynek w kulturze masowejEdytuj

  • Centralny Dom Towarowy pojawia się na kartach powieści Zły (1955) Leopolda Tyrmanda – m.in. tutaj ma miejsce finał pościgu Złego za Filipem Merynosem[8].
  • Oryginalne wnętrza CDT-u przed przebudową można zobaczyć w barwnym fragmencie czarno-białego filmu Ósmy dzień tygodnia[9].

GaleriaEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Encyklopedia Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 792. ISBN 83-01-08836-2.
  2. Krzysztof Mordyński, CDT – maszyna do kupowania, „Stolica” 2009, nr 12, s. 12–14.
  3. Tomasz Urzykowski. Neonowa serpentyna jak 62 lata temu. „Gazeta Stołeczna”, s. 4, 16 stycznia 2018. 
  4. a b c Grzegorz Sołtysiak, Jerzy S. Majewski: Warszawa. Ballada o okaleczonym mieście. Ożarów Mazowiecki: Wydawnictwo Baobab, 2006, s. 248. ISBN 978-83-7626-380-9.
  5. a b c d e Tomasz Urzykowski. Nowy Cedet świeci po staremu. „Gazeta Stołeczna”, s. 4, 7 maja 2018. 
  6. a b c Michał Wojtczuk. Cedet w rok wyskoczy z ziemi. „Gazeta Stołeczna”, s. 5, 18 sierpnia 2016. 
  7. Tomasz Urzykowski. Czy nowy Cedet to jeszcze Cedet?. „Gazeta Stołeczna”, s. 9, 18 maja 2018. 
  8. Leopold Tyrmand: Zły. Warszawa: Wydawnictwo Czytelnik, 1990, s. 589. ISBN 83-07-01982-6.
  9. http://fototeka.fn.org.pl/pl/strona/wyszukiwarka.html?key=%C3%93smy+dzie%C5%84+tygodnia&search_type_in=tytul&view_type=tile&sort=alfabetycznie&result%5B%5D=2222&lastResult%5B%5D=2222&pageNumber=1&howmany=50&view_id=&hash=1555173912&filter%5BkolorZdjecia%5D%5B%5D=barwny.

BibliografiaEdytuj

  • http://warszawa.naszemiasto.pl/wydarzenia/922509.html naszemiasto.pl
  • Ognisty wrzesień 1975 ŻycieWarszawy.pl
  • Architektura Nr 4 z 1952
  • Architektura Nr 5 z 1948
  • Architektura Nr 6 z 1958
  • Express Wieczorny 19.07.1951
  • Express Wieczorny 21.07.1951
  • Express Wieczorny 24 27.12.1964
  • Express Wieczorny 26.07.1951
  • Express Wieczorny 28.11.1948
  • Stolica Nr 3 z 1952
  • Stolica Nr 15 z 1951
  • Życie Warszawy 19.07.1951
  • Życie Warszawy 21.09.1975
  • Życie Warszawy 23.09.1975
  • Życie Warszawy 31.01.1950
  • Życie Warszawy 28.11.1948
  • T. Przemysław Szafer "Współczesna architektura polska", Warszawa 1988, Arkady, str.55–57