Franz Brentano

niemiecki psycholog, socjolog i filozof

Franz Brentano (ur. 16 stycznia 1838 w Marienberg am Rhein, zm. 17 marca 1917 w Zurychu) – psycholog, socjolog i filozof niemiecki, miał wpływ na kształtowanie się fenomenologii Edmunda Husserla. Jego poglądy były bliskie reizmowi. Najważniejszym dziełem była Psychologia z empirycznego punktu widzenia (1874)

Franz Brentano
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 16 stycznia 1838 roku
w Marienberg am Rhein
Data i miejsce śmierci 17 marca 1917 roku
w Zurychu
Zawód, zajęcie psycholog, socjolog, filozof

Koncepcje filozoficzneEdytuj

Brentano był zwolennikiem empiryzmu i na doświadczeniu opierał swoje poglądy filozoficzne – zwłaszcza na spostrzeżeniu wewnętrznym oraz doświadczeniu retrospekcyjnym, które należy odróżnić od introspekcyjnego[1]. Obserwacja wewnętrzna, czyli introspekcja, nie jest możliwa wedle Brentana, gdyż zakłada niewykonalną pełną samozwrotność aktu psychicznego. Brentano uważał, że wspólną cechą aktów psychicznych jest intencjonalność – skierowanie ku określonym przedmiotom[1]. Te przedmioty – w odróżnieniu od aktów psychicznych – mają transcendentny charakter.

Zjawiska psychiczne dzielił Brentano na trzy klasy[1]:

  • przedstawienia – zarówno wrażenia zmysłowe, jak i wyobrażenia;
  • sądy – uznanie bądź odrzucenie istnienia przedmiotu przedstawienia, mogą być prawdziwe lub fałszywe;
  • fenomeny zainteresowania – akty miłości lub nienawiści.

Podział zjawisk psychicznych jest oparty na typologii intencjonalnego odniesienia do przedmiotu. Trzem klasom zjawisk psychicznych odpowiadają trzy działy filozofii: estetyka, logika i etyka oraz trzy ideały: piękno, prawda i dobro. Rozróżnienie to opiera się na filozofii Kartezjusza, który dzielił zjawiska psychiczne na "przedstawienia rzeczy" (idee), sądy oraz uczucia ("chcenia")[2].

Dla filozofii Brentano zasadnicze znaczenie ma rozróżnienie sądów i przedstawień i uznanie ich za zupełnie odmienne zjawiska umysłowe. Przeciwstawia się w tym pochodzącej od czasów Arystotelesa klasycznej koncepcji sądu, zgodnie z którą każdy sąd jest złożeniem przedstawień. Brentanowską teorią sądów określa się niekiedy mianem idiogenicznej teorii sądów (w odróżnieniu od kantowskiej allogenicznej teorii sądów)[3].

Brentano uważa, że podstawową formą sądu są proste sądy egzystencjalne, stwierdzające istnienie (lub nieistnienie) przedmiotu danego przedstawienia. Uznawane od czasów Arystotelesa za ogólną formę sądu sądy podmiotowo-orzecznikowe są, zdaniem Brentana, przypadkiem tzw. sądu podwójnego, w którym uznawane lub odrzucane jest przedstawienie złożone. Ogólna forma sądu zawiera jedynie formę (wyraz uznania lub odrzucenia tego, co przedstawiane) oraz materię (to, co przedstawiane)[4]. Tezy Brentana dotyczące sądów zostały następnie rozwinięte przez Kazimierza Twardowskiego[5].

PrzypisyEdytuj

  1. a b c Psychologiczne poglądy Franza Brentano. W: Teresa Rzepa: Psychologia Władysława Witwickiego. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM, 1991, s. 36–41. ISBN 83-232-0332-6.
  2. Kartezjusz: Medytacje o pierwszej filozofii. Warszawa: 1958, s. 50.
  3. Nazwa za: Franz Hillebrand: Die neuen Theorien der kategorischen Schlüsse. 2007.
  4. Franz Brentano: Psychologia z empirycznego punktu widzenia. Warszawa: PWN, 1999, s. rozdział 7. ISBN 83-01-12908-5.
  5. Kazimierz Twardowski: Akt, treść i przedmiot sądu. W: Wybrane pisma filozoficzne. Warszawa: PWN, 1965.; Kazimierz Twardowski: O idio- i allogenetycznych teoriach sądów. W: Wybrane pisma filozoficzne. Warszawa: PWN, 1965, s. 199.

Linki zewnętrzneEdytuj

Artykuły na Stanford Encyclopedia of Philosophy (ang.) [dostęp 2018-01-28]: