Otwórz menu główne

Građanski Zagrzeb

chorwacki klub piłki nożnej

1. HŠK Građanski Zagreb (chorw. Prvi hrvatski građanski športski klub - Pierwszy chorwacki klub sportowy obywateli), znany także jako Građanski Zagrzeb – nieistniejący chorwacki klub piłkarski z Zagrzebia, założony w 1911. Jeden z najbardziej utytułowanych zespołów w historii przedwojennej Jugosławii, rozwiązany wiosną 1945. Spadkobiercą tradycji Građanskiego jest grające w Prvej HNL Dinamo Zagrzeb.

Građanski Zagrzeb
Pełna nazwa Prvi hrvatski građanski športski klub Zagreb
Przydomek Purgeri
(chorw. Miastowi,
od niem. Burger)
Barwy błękitno-białe
Data założenia 26 kwietnia 1911
Debiut w najwyższej lidze Ilirija Ljubljana – Građanski (1–2)
2 września 1923
Data rozwiązania 6 czerwca 1945
Liga Prva liga Jugoslavije (1923–1940)
Prvenstvo Hrvatske u nogometu (1940–1945)
Stadion przy ulicy Koturaszka (10,000 miejsc)
(1924–1945)
Stroje
domowe
Stroje
wyjazdowe

Spis treści

HistoriaEdytuj

Złota epoka (1911-1939)Edytuj

 
Zespół mistrza Jugosławii 1926. W dolnym rzędzie pierwszy od lewej Slavin Cindrić.

Građanski został założony w 1911 w Zagrzebiu, który był wówczas częścią imperium austro-węgierskiego. Inicjatorem powstania klubu był Andrija Mutafeija - późniejszy wieloletni prezes Građanskiego stworzył alternatywę dla węgierskich klubów sportowych, działających w mieście i okolicy. Od momentu powstania Građanski był klubem wielosekcyjnym, w której działały sekcje piłki nożnej, ręcznej i kolarstwa. Przed powstaniem stadionu przy Koturaszkiej klub korzystał z obiektów w dzielnicach Tuszkanac, Martinovka i Kanal. W 1924 doszło do otwarcia nowego, dziesięciotysięcznego stadionu w dzisiejszej dzielnicy Trnje, na którym piłkarze grali do rozwiązania klubu w 1945.

Pierwszym meczem w historii drużyny piłkarskiej było spotkanie derbowe z HAŠK, przegrane 1–5. W pierwszych latach istnienia Građanski zyskał sporą popularność wśród klasy robotniczej w przeciwieństwie do akademickiego HAŠK, ściśle związanego zuniwersyteckim środowiskiem Zagrzebia. W 1923 doszło do inauguracji jugosłowiańskiej ekstraklasy, w której wystąpiły także zespoły ze Splitu, Lublany, Belgradu, Suboticy i Sarajewa. W swoim debiutanckim sezonie Građanski wywalczył tytuł mistrzowski, pokonując w finale SAŠK Sarajewo 4–2. Do wybuchu II wojny światowej klub zdobył jeszcze cztery mistrzostwa (1926, 1928,1937, 1940) oraz dwa wicemistrzostwa (1925, 1939).

Wojna i upadek (1939-1945)Edytuj

 
HŠK Zrinjski Mostar - 1. HŠK Građanski Zagreb (2–3) – Mostar, 1940

Bezpośrednim wynikiem ataku państw Osi na Królestwo Jugosławii w 1941 był rozpad państwa i zawieszenie rozgrywek sportowych na terenie kraju. Po powstaniu marionetkowego Niepodległego Państwa Chorwackiego ustanowiono mistrzostwa kraju w piłce nożnej z udziałem najlepszych chorwackich klubów. W czterech sezonach rozgrywek Građanski wywalczył dwa mistrzostwa (1941 - nie dokończono sezonu, ale uznano mistrzostwo - oraz 1943–44). Po zakończeniu wojny w 1945 komunistyczny rząd zdelegalizował przedwojenne kluby sportowe, a wśród nich stowarzyszenia z Zagrzebia - HAŠK, HŠK Concordia i Građanski. 10 kwietnia 1945 historia zatoczyła koło - swoje ostatnie spotkanie w dziejach klub rozegrał przeciwko akademickiemu HAŠK (2–2).

W tym samym roku powstało Dinamo Zagrzeb, które miało zastąpić Građanski na piłkarskiej mapie Jugosławii. Nowy klub przejął barwy rozwiązanego, a w 1969 przyjął logo przypominające herb przedwojennej drużyny. Wielu byłych piłkarzy Građanskiego kontynuowało swoje kariery w barwach Dinamo - wśród nich Ivan Jazbinšek, August Lešnik, Zvonimir Cimermančić i Milan Antolković, do spółki z trenerem Mártonem Bukovim. Wielu chorwackich piłkarzy dołączyło do wojskowego Partizana Belgrad, a wśród nich późniejsza legenda klubu z Humskiej - Stjepan Bobek.

Građanski w europejskich pucharachEdytuj

Građanski trzykrotnie wystąpił w kontynentalnych rozgrywkach klubowych, pucharze Mitropa - w 1928, 1937 i 1940. W debiutanckim sezonie zawodnicy z Zagrzebia odpadli w ćwierćfinale z Viktorią Żiżkow, przegrywając 4:8 w dwumeczu. Po dziewięcioletniej przerwie pogromcą Chorwatów okazał się genueński FBC, wygrywając dwumecz 6:1. W 1940 Građanski wyeliminował w ćwierćfinale Újpest FC (5:0 w dwumeczu), a o awansie Rapidu Bukareszt z pary półfinałowej zadecydował rzut monetą po meczu barażowym rozegranym w Suboticy. Finał, w którym Rumuni mieli zmierzyć się z węgierskim Ferencvároszem, został odwołany z powodu działań wojennych.

  Legenda do wszystkich tabel:

  • PMPuchar Mitropa
  • 1/8, 1/4, 1/2 – odpowiednia faza rozgrywek, f – finał
  • D – mecz u siebie, W – mecz na wyjeździe, N – mecz na boisku neutralnym
  • k. – rzuty karne, los. – losowanie


Lp. Sezon Puchar Runda Kraj Przeciwnik Gdzie Wynik Uwagi
1. 1928[1] PM 1/4   Viktoria Žižkov D wygrana 3:2 -
2. 1928 PM 1/4   Viktoria Žižkov W przegrana 1:6 -
3. 1937[2] PM 1/8   Genova 1893 FBC W przegrana 1:3 -
4. 1937 PM 1/8   Genova 1893 FBC D przegrana 0:3 -
5. 1940[3] PM 1/4   Újpest FC D wygrana 4:0 -
6. 1940 PM 1/4   Újpest FC W wygrana 1:0 -
7. 1940 PM 1/2   Rapid Bukareszt D remis 0:0 -
8. 1940 PM 1/2   Rapid Bukareszt W remis 0:0 -
9. 1940 PM 1/2   Rapid Bukareszt N remis 0:0 rozegrano w Suboticy
awans Rapidu drogą losowania

Tournée międzynarodoweEdytuj

W dwudziestoleciu międzywojennym klub odbył kilka tournée po Europie - najczęściej do sąsiadujących Austrii i Węgier, gdzie piłkarze mierzyli się z tamtejszymi potentatami. Podczas objazdowych meczów w 1923, Građanski wygrał z Barceloną 1–0. Wyjazd do Anglii w 1936 pozwolił zaadaptować popularną wówczas w europejskim futbolu taktykę WM, która pomogła piłkarzom wygrać mistrzostwo Jugosławii 1937. Ówczesny trener Građanskiego, Márton Bukovi, w późnych latach 40. zmodyfikował ustawienie, które zastosowała węgierska "złota jedenastka" podczas mundialu w 1954.

Građanski był także gospodarzem spotkań towarzyskich z najlepszymi drużynami Europy i świata - w czerwcu 1934 piłkarze z Zagrzebia zremisowali 0–0 z reprezentacją Brazylii, a w maju 1936 na oczach dziesięciu tysięcy widzów zwyciężyli Liverpool FC 5–1. Dla Anglików była to pierwsza porażka w historii z drużyną z kontynentu, a hat-trickiem popisał się August Lešnik.

SukcesyEdytuj

1923, 1926,1928, 1936–37, 1939–40
1943
1919, 1920, 1923, 1923–24, 1924–25, 1927–28

Piłkarze i trenerzy w historii klubuEdytuj

ReprezentanciEdytuj

Przez trzy dekady istnienia liczni piłkarze Građanskiego stanowili trzon reprezentacji Jugosławii, reprezentując jej barwy na wielu międzynarodowych turniejach, takich jak igrzyska olimpijskie, Balkan Cup albo eliminacje do mundialu.

W 1929 doszło do rozpadu jugosłowiańskiej federacji piłkarskiej, co spowodowało przeniesienie siedziby krajowego związku z Zagrzebia do Belgradu. Z powodu bojkotu piłkarze z Chorwacji nie wystąpili na MŚ 1930 w Urugwaju, gdzie skład Jugosławii składał się z samych Serbów. Jugosławia nie zdołała zakwalifikować się na kolejne dwa turnieje, a Chorwaci powrócili do kadry dopiero w MŚ 1950, już po rozwiązaniu klubu.

Lista reprezentantów Jugosławii i ChorwacjiEdytuj

Gracz Pozycja Lata w kadrze Meczea Golea Rozgrywki międzynarodowe
Milan Antolković napastnik 1937–1939 8 1
Dragutin Babić obrońca 1921–1931 10 2 IO 1924, IO 1928
Ivan Belošević obrońca 1933–1939 11 0
August Bivec obrońca 1933 1 0
Dragutin Bratulić bramkarz 1934–1935 3 0
Miroslav Brozović obrońca 1940–1948b 17 0 IO 1948
Zvonimir Cimermančić obrońca 1940–1948b 9 3 IO 1948
Slavin Cindrić napastnik 1920–1928 5 3 IO 1920, IO 1924,IO 1928
Eugen Dasović obrońca 1923–1927 10 0 IO 1924
Ernest Dubac obrońca 1938–1941 14 0
Svetozar Đanić pomocnik 1940–1941 3 0
Fritz Federber obrońca 1922 1 0
Franjo Giller pomocnik 1926–1932 13 3 IO 1928
Franjo Glaser bramkarz 1933–1940 35 0
Ivan Granec pomocnik 1920 1 0 IO 1920
Bernard Hügl obrońca 1934–1939 24 0
Rudolf Hitrec pomocnik 1926 1 0
Ivan Jazbinšek obrońca 1938–1941 7 0 IO 1948
Hugo Kinert pomocnik 1921–1922 2 0
Mirko Kokotović pomocnik 1931–1939 23 4
Gustav Lechner pomocnik 1931–1940 44 0
August Lešnik napastnik 1937–1940 10 4
Florijan Matekalo pomocnik 1940 1 0
Maksimilijan Mihalčić bramkarz 1925–1931 18 0 IO 1928
Emil Perška napastnik 1920–1927 14 2 IO 1920, IO 1924,IO 1928
Branko Pleše pomocnik 1937–1946b 6 3
Antun Pogačnik obrońca 1937 2 0
Danijel Premerl obrońca 1925–1932 29 1 IO 1928
Marko Rajković obrońca 1931–1933 2 0
Rudolf Rupec obrońca 1920–1924 9 0 IO 1920, IO 1924
Jaroslav Schiffer obrońca 1920–1922 6 1 IO 1920
Vilmos Sipos napastnik 1934–1939 13 1
Josip Urbanke pomocnik 1926 1 0
Dragutin Vragović pomocnik 1920–1923 7 0 IO 1920, IO 1924
Dragutin Vrđuka bramkarz 1920–1924 7 0 IO 1920, IO 1924
Franjo Wölfl napastnik 1938–1951b 12 6 IO 1948
Aleksandar Živković napastnik 1931–1935 15 15
† Występował także w reprezentacji Niepodległego Państwa Chorwackiego (1941–1944)
a. Statystyki występów w reprezentacji Królestwa SHS i Królestwa Jugosławii (1920–1941)
b. Występował także w powojennej reprezentacji Jugosławii (1945–)

Trenerzy klubuEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Mitropa Cup 1928 (ang.). rsssf.com. [dostęp 2016-05-10].
  2. Mitropa Cup 1937 (ang.). rsssf.com. [dostęp 27.12.2011].
  3. Mitropa Cup 1940 (ang.). rsssf.com. [dostęp 2016-05-10].