Graniczna Placówka Kontrolna Gubin

nieistniejący obecnie pododdział wykonujący kontrolę graniczną osób, towarów i środków transportu bezpośrednio w przejściach granicznych

Graniczna Placówka Kontrolna Gubin – nieistniejący obecnie pododdział Wojsk Ochrony Pogranicza wykonujący kontrolę graniczną osób, towarów i środków transportu bezpośrednio w przejściach granicznych na granicy granicy z Niemiecką Republiką Demokratyczną/Republiką Federalną Niemiec[a].

GPK Gubin
GPK SG w Gubinie
Ilustracja
Medal pamiątkowy GPK Gubin
Historia
Państwo  Polska
Sformowanie 1945
Rozformowanie 2 stycznia 2003
Tradycje
Rodowód PPK Gubin
Kontynuacja GPK SG w Gubinku
Organizacja
Dyslokacja Gubin
Formacja WOP
Straż Graniczna
Podległość 2 Oddział OP
2 Oddział WOP[1]
(9) Lubuska Brygada WOP
KWMO Zielona Góra
Lubuska Brygada WOP
Łużycka Brygada WOP
Lubuski Oddział SG
92 batalion WOP 1957.png

Graniczna Placówka Kontrolna Straży Granicznej w Gubinie – nieistniejąca obecnie graniczna jednostka organizacyjna Straży Granicznej wykonująca kontrolę graniczną osób, towarów i środków transportu bezpośrednio w przejściach granicznych na granicy z granicy państwowej z Republiką Federalną Niemiec.

Formowanie i zmiany organizacyjneEdytuj

W październiku 1945 roku[b] Naczelny Dowódca WP nakazywał sformować na granicy państwowej 51 przejściowych punktów kontrolnych (PPK). Przejściowy Punk Kontrolny Kostrzyn (PPK Kostrzyn) powstał w 1945 roku jako: Kolejowy Przejściowy Punkt Kontrolny Gubin – III kategorii o etacie nr 8/12[2]. Obsada PPK składała się z 10 żołnierzy i 1 pracownika cywilnego[3].

Dowódca Okręgu Wojskowego nr III Poznań, rozkazem organizacyjnym nr 2 z 8 listopada 1945 roku, nakazał sformować na terenie Gubina dwa przejściowe punkty kontrolne kategorii III według etatu 8/12[4]:

  • PPK nr 4 – kolejowy III kategorii[5] (w okolicach wioski Zamsz)
  • PPK nr 5 – drogowy III kategorii[5] (przy moście na Nysie Łużyckiej).

Obsady PPK Gubin faktycznie rozmieszczone zostały w Gubinie w koszarach przy ul. Wyzwolenia[6].

Jesienią 1946 roku przeprowadzono reorganizację jednostek WOP. Gubiński kolejowy PPK podniesiono do kategorii B według etatu 7/11 o stanie 33 wojskowych i 2 kontraktowych[6]. Wiosną 1947 roku nastąpiła kolejna reorganizacja WOP. Drogowy PPK Gubin został przeniesiony do Krosna Odrzańskiego i rozpoczął wypełniać rolę rzecznego przejściowego punktu kontrolnego[7]. Kolejowy PPK nr 4 kategorii B pozostał przy poprzednim stanie 33 wojskowych 2 kontraktowych. Latem 1947 roku przejściowe punkty kontrolne przemianowano na graniczne placówki kontrolne. W Gubinie pozostała kolejowa Graniczna Placówka Kontrolna nr 5[8].

W 1948 roku placówka w Gubinie przyjęła nazwę Granicznej Placówki Kontrolnej Ochrony Pogranicza nr 5 kategorii B. Stacjonowała przy ulicy Wyzwolenia. W 1948 Graniczna Placówka Kontrolna nr 5 „Gubin” (kolejowa) podlegała 10 Brygadzie Ochrony Pogranicza[9].

1 lipca 1965 roku WOP podporządkowano Ministerstwu Obrony Narodowej, Dowództwo WOP przeformowano na Szefostwo WOP z podległością Głównemu Inspektoratowi Obrony Terytorialnej. Do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych odeszła cała kontrola ruchu granicznego oraz ochrona GPK. Tym samym naruszono jednolity system ochrony granicy państwowej[10]. GPK Gubin weszła w podporządkowanie Wydziału Kontroli Ruchu Granicznego Komendy Wojewódzkiej Milicji Obywatelskiej, kontrolę graniczną wykonywali funkcjonariusze Milicji Obywatelskiej podlegli MSW[11].

1 października 1971 roku WOP został podporządkowany pod względem operacyjnym, a od 1 stycznia 1972 roku pod względem gospodarczym MSW. Do WOP powrócił cały pion kontroli ruchu granicznego wraz z przejściami. Przywrócono jednolity system ochrony granicy państwowej[12]. GPK Gubin podlegała bezpośrednio pod sztab 9 Lubuskiej Brygady WOP w Krośnie Odrzańskim. Po rozformowaniu Lubuskiej Brygady WOP, 1 listopada 1989 roku GPK Gubin została włączona w struktury Łużyckiej Brygady WOP w Lubaniu Śląskim i tak funkcjonowała do 15 maja 1991 roku[13].

Straż Graniczna:
15 maja 1991 roku po rozwiązaniu Wojsk Ochrony Pogranicza, 16 maja 1991 roku Graniczna Placówka Kontrolna Gubin została przejęta przez Lubuski Oddział Straży Granicznej w Krośnie Odrzańskim[14] i przyjęła nazwę Graniczna Placówka Kontrolna Straży Granicznej w Gubinie (GPK SG w Gubinie).

Ochrona granicyEdytuj

Podległe przejścia graniczneEdytuj

Stan z 1997 [15]

Dowódcy/komendanci granicznej placówki kontrolnejEdytuj

  • por. Stefan Zalewski (03.12.1945–1946)
  • kpt. Antoni Januszkiewicz
  • mjr Bronisław Małek[16]
  • ppłk Mikołaj Gaczyński[17]
  • ppłk Józef Arseniuk[17] (14.07.1973–był 31.07.1990)[18]
  • kpt. Władysław Janiszewski[16]
  • por. Aleksander Żywiecki[16]
  • mjr Stanisław Przywara[16]
  • ppłk Bogusław Jarosz[17].

UwagiEdytuj

  1. Od 3 października 1990 roku z RFN.
  2. Rozkaz nr 0304/Org. ND WP z 28.10.1945 roku.

PrzypisyEdytuj

  1. Jackiewicz 1998 ↓, s. 49.
  2. ASGran., sygn. 217/32 ↓.
  3. Dominiczak 1985 ↓, s. 47.
  4. Arseniuk–Siwczyk 2014 ↓, s. 75.
  5. a b Zaremba 2008 ↓, s. 99.
  6. a b Arseniuk–Siwczyk 2014 ↓, s. 76.
  7. Arseniuk–Siwczyk 2014 ↓, s. 77.
  8. Arseniuk–Siwczyk 2014 ↓, s. 78.
  9. Wykazy dyslokacyjne WOP ↓, s. 8.
  10. Żurawlow 2014 ↓, s. 37-38.
  11. Gacek 2005 ↓, s. 13.
  12. Żurawlow 2014 ↓, s. 38.
  13. muzeumsg–Lubuska Brygada WOP ↓.
  14. Łach 2013 ↓, s. 294.
  15. Przejścia graniczne na granicy z RFN ↓, s. okładka.
  16. a b c d Jarmoliński 2013 ↓, s. 160.
  17. a b c Jarmoliński 2013 ↓, s. 161.
  18. Józef Arseniuk (pol.). W: Biuletyn Informacji Publicznej IPN [on-line]. katalog.bip.ipn.gov.pl, 2019. [dostęp 2019-12-27].

BibliografiaEdytuj

  • Henryk Dominiczak, Zarys historii Wojsk Ochrony Pogranicza 1945–1985, Warszawa: Wojskowa drukarnia w Łodzi, 1985.
  • Halina Łach, System ochrony polskiej granicy państwowej, Olsztyn: Instytut Historii i Stosunków Międzynarodowych. Wydział Humanistyczny UWM, 2013, ISBN 978-83-935593-8-1.
  • Zenon Jackiewicz: Wojska Ochrony Pogranicza : (1945–1991): krótki informator historyczny. Kętrzyn: Centrum Szkolenia Straży Granicznej, 1998. ISBN 83-909304-3-9.
  • Stefan Gacek: Górnośląska Brygada WOP. Rys historyczny 1945–1991. Gliwice: Wydawnictwo Byłych Żołnierzy Zawodowych i Oficerów Rezerwy Wojska Polskiego, 2005.
  • Sławomir Żurawlow, Garnizon Wojska Polskiego w Gliwicach Rys historyczny 1945–2014, Gliwice: Zakład Poligraficzny Waldemar Wiliński, 2014.
  • Tadeusz Jarmoliński: Kontrola ruchu granicznego w Polsce w latach 1945–1990. Warszawa–Koszalin: Centralny Ośrodek Szkolenia Straży Granicznej im. Marszałka Polski Józefa Piłsudskiego ul. Marszałka Józefa Piłsudskiego 92; 75-531 Koszalin, 2013.
  • Dorota Arseniuk–Siwczyk. Z historii WOP w Gubinie. „Gubin i okolice”. 3 (26), 2014. Gubin: Stowarzyszenia Przyjaciół Ziemi Gubińskiej. 
  • Przejścia graniczne na granicy z RFN. „Straż Graniczna”. 6, 1997. Warszawa: Komenda Główna Straży Granicznej. 
  • Grzegorz Zaremba. Przyczyny reorganizacji WOP w latach 1946–1948. „Biuletyn Centralnego Ośrodka Szkolenia”. 3/08, 2008. Centralny Ośrodek Szkolenia Straży Granicznej w Koszalinie (pol.). 
  • Wojska Ochrony Pogranicza 1945–1990 – Lubuska Brygada WOP (pol.). W: Muzeum Polskich Formacji Granicznych im. Władysława Raginisa [on-line]. muzeumsg.strazgraniczna.pl. [dostęp 2021-01-16].
  • Historia Lubuskiej Brygady Wojsk Ochrony Pogranicza. Krosno Odrzańskie 1965.
  • Archiwum Straży Granicznej, sygn. DWOP 217/32 k. 56–60. Wykaz przejściowych punktów kontrolnych. Pismo z 09.11.1945 r.
  • Archiwum Straży Granicznej, Wykazy dyslokacyjne jednostek i pododdziałów Wojsk Ochrony Pogranicza.