Ioan Slavici
Ten artykuł należy dopracować |
Ioan Slavici (ur. 18 stycznia 1848 w Șirii, zm. 17 sierpnia 1925 w Crucea de Jos) – rumuński pisarz, dziennikarz, pedagog oraz członek Akademii Rumuńskiej
![]() | |
Data i miejsce urodzenia | |
---|---|
Data i miejsce śmierci | |
Narodowość | |
Dziedzina sztuki |
Życiorys
edytujIoan Slavici uczył się w miejscowej szkole prawosławnej, a następnie w innych szkołach w Siedmiogrodzie (Arad, Timisoara, Satu-Mare) prowadzących nauczanie w języku węgierskim lub niemieckim[1]. Po zakończeniu nauki w 1868 wyjechał do Budapesztu z zamiarem studiowania prawa, jednak z powodów finansowych powrócił do kraju i podjął pracę jako notariusz. W 1869 wyjechał do Wiednia na studia prawnicze, a także odbywał szkolenie wojskowe; trzy lata później został oficerem. W 1871 rozpoczął działalność literacką, debiutując komedią Fata de birau. Z końcem 1874 osiadł w Bukareszcie, gdzie został redaktorem czasopisma Timpul [Czas], a później założycielem periodyka Tribuna [Trybuna] w Sybinie. Wraz z Ionem Luką Caragialem oraz Georgem Coșbukiem redagował pismo Vatra [Watra]. W 1875 ożenił się z Ekateriną Szöke Magyarosy. W tym samym roku został mianowany profesorem filozofii w Liceum „Matei Basarab”, gdzie prowadził także zajęcia z języka rumuńskiego, logiki i psychologii[2]. W 1884 powrócił do Siedmiogrodu. W 1886 rozwiódł się z pierwszą żoną i ożenił się z Eleonorą Tanasescu, z którą miał 6 dzieci.
Wskutek swojej działalności publicystycznej pięciokrotnie trafiał do więzienia zarówno w Austro-Węgrzech (skazany za agitację na rzecz praw Rumunów w Siedmiogrodzie i Banacie), jak i w Rumunii (osądzony za kolaborację z okupantem w czasie I wojny światowej).
W 1925 chory i zmęczony procesami sądowymi i aresztami wyjechał do swojej córki przebywającej w Panciu; w tym samym roku zmarł i został pochowany w pustelni przy klasztorze Brazi.
Slavici jest uważany za jednego z głównych propagatorów antysemityzmu w Siedmiogrodzie[3].
Działalność publicystyczna i polityczna
edytujW 1882 został mianowany członkiem korespondencyjnym Akademii Rumuńskiej. Po powrocie do Siedmiogrodu w 1884 aktywnie zaangażował się w rumuński ruch narodowy. Przynależał do Komitetu Centralnego Rumuńskiej Partii Narodowej, głównego forum politycznego Rumunów w tym regionie. Ze względu na prowadzoną działalność nacjonalistyczną władze węgierskie skazały Slavicia na rok więzienia. Był to pierwszy z wielu krótkich pobytów w więzieniu w życiu pisarza. Sześć lat później przeniósł się do Bukaresztu i w 1894 zaczął publikować pierwsze fragmenty powieści Mara, która 12 lat później ukazała się w jednym tomie. W tym samym okresie wraz z Georgem Coșbukiem i Ionem Luką Caragialem pracował również w redakcji czasopisma Vatra.
W 1909 rozpoczął pracę w proniemieckiej gazecie Ziua [Dzień]. 14 sierpnia 1916 Rumunia przystąpiła do wojny po stronie Ententy, a latem 1917 większość jej terytorium (w tym Bukareszt) została zajęta przez wojska niemieckie, austro-węgierskie i bułgarskie. Prawowity rząd rumuński schronił się w Jassach, a władze centralne ustanowiły marionetkową administrację na okupowanych ziemiach. Slavici współpracował z nowym rządem i został zatrudniony jako redaktor oficjalnego dziennika Gazeta Bucureștilor [Gazeta Bukareszteńska]. Po wycofaniu się Niemiec w listopadzie 1918 z terenów Rumunii pisarz został postawiony przed sądem za działalność wojenną i spędził rok w więzieniu, a jego reputacja wśród inteligencji została mocno nadszarpnięta.
Twórczość literacka
edytujTwórczość Slavici kształtowała się pod silnymi wpływami codzienności życia wiejskiego znanemu mu z czasów, gdy zamieszkiwał Siedmiogród. W opowiadaniach i powieściach o tematyce ludowej Slavici obrazuje w sposób realistyczny spektrum obyczajów i zachowań ludzkich oraz ówczesne rozwarstwienie społeczne panujące na rubieżach monarchii Habsburgów. Uważany za niezwykle uważnego obserwatora (George Călinescu określa jego twórczość mianem „wybitnego narzędzia obserwacji” świata wiejskiego[4]), Slavici dążył do oddania w swoich utworach najdrobniejszych szczegółów, takich jak wygląd, ubiór, sposób wysławiania i gesty postaci. W 1871 zadebiutował komedią Fata de birău [Córka wójta]. W 1881 ukazało się książkowe wydanie Nuvele din popor [Nowele ludowe]. Na ten zbiór składało się kilka krótkich opowiadań, w tym dwa najbardziej obecnie znane i cenione utwory Slavicia Moara cu noroc [Szczęśliwy młyn] oraz Budulea Taichii. Do najważniejszych dzieł literackich należą powieść Mara oraz opowiadania Moara cu noroc [Szczęśliwy młyn] oraz Pădureanca. Swoje pobyty w więzieniu opisał we wspomnieniach (Închisorile mele) wydanych w 1920. Szczególne znaczenie dla historii literatury rumuńskiej mają jego wspomnienia opublikowane w 1924.
Dzieła
edytujKomedie
edytuj- Fata de birău (1871)
- Toane sau Vorbe de clacă (1875)
- Polipul unchiului (1875)
Dramaty historyczne
edytuj- Bogdan Vodă (1876)
- Gaspar Graziani (1888)
Baśnie
edytuj- „Zâna Zorilor”
- „Florița din codru”
- „Doi feți cu stea în frunte”
- „Păcală în satul lui”
- „Spaima zmeilor”
- „Rodul tainic”
- „Ileana cea șireată
- „Ioanea mamei”
- „Petrea prostul”
- „Limir-împărat”
- „Băiet sărac”
- „Împăratul șerpilor”
- „Doi frați buni”
- „Băiat sărac și horopsit”
- „Nărodul curții”
- „Negru împărat”
- „Peștele pe brazdă”
- „Stan Bolovan”
- „Boierul și Păcală”
Nowele
edytuj- Popa Tanda (1873)
- Scormon (1875)
- La crucea din sat (1876)
- Crucile roșii (1876)
- O viață pierdută (1876)
- Gura satului (1878)
- Budulea Taichii (1880)
- Moara cu noroc (1880)
- Pădureanca (1884)
- Comoara (1896)
- Vatra părăsită (1900)
- La răscruci (1906)
- Pascal, săracul (1920)
Powieści
edytuj- Mara (1894)
- Din bătrâni (1902)
- Din bătrâni. Manea (1905)
- Corbei (1906)
- Din două lumi (1920)
- Cel din urmă armaș (1923)
- Din păcat în păcat (1924)
Wspomnienia
edytuj- Fapta omenească. Scrisori adresate unui tânăr (1888–1889)
- Serbarea de la Putna (1903)
- Închisorile mele (1920)
- Amintiri (1924)
- Lumea prin care am trecut (1924)
Przypisy
edytuj- ↑ Ioan Slavici (1848-1925) (dostęp 19.12.2023)
- ↑ Biografia Ioana Slaviciego (dostęp 19.12.2023)
- ↑ Grancea Mihaela, Moșneag Cornel, The End of a Decade and the Beginning of the War in Transylvanian Greek-Catholic Press in Jan Nelis, Anne Morelli, Danny Praet (Ed.), Catholicism and Fascism in Europe 1918 - 1945
- ↑ Călinescu, Istoria literaturii..., p. 449
- ISNI: 0000000109036307
- VIAF: 56623982
- LCCN: n50012556
- GND: 11879759X
- NDL: 001121492
- BnF: 12027655g
- SUDOC: 028442164
- NLA: 49862284
- NKC: ola2003172163
- NTA: 071288759
- BIBSYS: 90201248
- CiNii: DA08763334
- Open Library: OL303005A
- PLWABN: 9810657342705606
- NUKAT: n2009150351
- J9U: 987007463664505171
- PTBNP: 341988
- LNB: 000240671
- ΕΒΕ: 142759, 96751