Otwórz menu główne
Ententa (na zielono), Trójprzymierze (na oliwkowo) i kraje neutralne (na beżowo) w 1914, przed wybuchem I wojny światowej
Uczestnicy I wojny światowej

     Państwa centralne

     Ententa

Personifikacja Brytanii (z prawej), Rosji (w środku) i Francji (z lewej), z początku I wojny światowej

Ententa (czyt. ãnˈtãnta, z franc. entente – porozumienie, ang. Triple Entente, Potrójna Ententa, Trójporozumienie) – sojusz pomiędzy Wielką Brytanią, Francją i Rosją. Do jego powstania dochodziło stopniowo. Był odpowiedzią na zawarte w 1882 Trójprzymierze.

Spis treści

HistoriaEdytuj

Imperium Rosyjskie, Cesarstwo Niemieckie i Austro-Węgry byli uczestnikami Sojuszu Trzech Cesarzy, sformalizowanego 22 października 1873, na mocy którego zobowiązywali się oni do wzajemnych konsultacji w razie rozbieżnych interesów, zachowania pokoju w Europie oraz szukania wspólnego rozwiązania w razie agresji państw trzecich. Francja, odwieczny wróg Niemiec, była przez Niemcy izolowana na arenie międzynarodowej, zwłaszcza po przegranej w wojnach napoleońskich i wojnie francusko-pruskiej. Konsekwencją zawarcia Sojuszu Trzech Cesarzy był Traktat reasekuracyjny, podpisany pomiędzy Niemcami a Rosją 18 czerwca 1887. W 1890 roku Rosja chciała renegocjować traktat, jednakże cesarz Niemiec, Wilhelm II nie wyraził chęci ani zgody na ponowne podpisanie traktatu. Doprowadziło to w konsekwencji, z obawy przed Niemcami, do asekuracyjnego zbliżenia się Rosji z Francją – oponentem Niemiec.

Jako pierwszy został zawarty sojusz francusko-rosyjski (17 sierpnia 1892)[1]. Pomimo odmiennych systemów politycznych, udało porozumieć się III Republice Francuskiej i Imperium Rosyjskiemu. Niemcy znalazły się w niekorzystnym położeniu pomiędzy tymi dwoma krajami.

Wielka Brytania, największe mocarstwo kolonialne świata (zob. Imperium brytyjskie), znalazła się w zagrożeniu dla swych terytoriów zamorskich, przez istniejącą dopiero od 1871 niemiecką Cesarską Marynarkę Wojenną. Marynarka Niemiec od końca XIX wieku była niezwykle intensywnie rozbudowywana. W latach poprzedzających I wojnę światową była już drugą potęgą morską świata, ustępując jedynie Royal Navy. Wielka Brytania, wybierając mniejsze zło, sprzymierzyła się ze swoim odwiecznym wrogiem, Francją. Jako drugi został zawarty układ angielsko-francuski (tzw. entente cordiale, 1904), a następnie porozumienie rosyjsko-angielskie (1907). Tym samym Trójporozumienie zaczęło funkcjonować w 1907. Układ 1907 podobnie jak 1904 był wytyczeniem stref wpływów, układem wzajemnej pomocy był jedynie układ z 1892.

Już po wybuchu I wojny światowej do Wielkiej Brytanii, Francji i Rosji, które stanowiły trzon ententy[2], dołączyła szeroka koalicja 25 państw, z których nie wszystkie wzięły czynny udział w wojnie przeciwko państwom centralnym.

Państwa wchodzące w skład EntentyEdytuj

 
Wykres przedstawiający ofiary po stronie Ententy
Państwa Ententy w statystykach (1913 rok)[3]
Populacja (w mln) Powierzchnia (w mln km²) PKB (w mld $)
  Imperium Rosyjskie (wraz z tzw. Królestwem kongresowym) 173,2 21,7 257,7
wraz z Wielkim Księstwem Finlandii 176,4 22,1 264,3
  III Republika Francuska 39,8 0,5 138,7
wraz z koloniami 88,1 11,2 170,2
  Imperium brytyjskie 446,1 33,3 561,2
  Japonia 55,1 0,4 M 76,5
wraz z koloniami 74,2 0,7 92,8
  Włochy 35,6 0,3 91,3
wraz z koloniami 37,6 2,3 92,6
  Stany Zjednoczone 96,5 7,8 511,6
wraz z ziemiami zależnymi[a] 106,3 9,6 522,2
Razem 928,7 79,2 1703,3

PrzywódcyEdytuj

  III Republika FrancuskaEdytuj

  Imperium brytyjskieEdytuj

  KanadaEdytuj

  AustraliaEdytuj

  Indie BrytyjskieEdytuj

  Związek Południowej AfrykiEdytuj

  Nowa ZelandiaEdytuj

  Imperium RosyjskieEdytuj

  Królestwo SerbiiEdytuj

  Królestwo CzarnogóryEdytuj

  Królestwo GrecjiEdytuj

  BelgiaEdytuj

  WłochyEdytuj

  RumuniaEdytuj

  Stany ZjednoczoneEdytuj

 
Zastosowanie konwojów morskich w celu przetransportowania oddziałów amerykańskich do Francji, 1917

  JaponiaEdytuj

  PortugaliaEdytuj

  SyjamEdytuj

  BrazyliaEdytuj

Podsumowanie wypowiedzeń wojnyEdytuj

Poniższa tabela przedstawia chronologię wypowiedzeń wojny. Rzędy na żółtym tle przedstawiają zerwania stosunków dyplomatycznych[4]. Jeśli notatka nie pojawia się w innym miejscu, wypowiedzenie wojny przez i przeciwko Wielkiej Brytanii oznacza także wypowiedzenie wobec innych członków imperium brytyjskiego.

Data Wypowiadający Przeciw
1914
28 lipca   Austro-Węgry   Królestwo Serbii
30 lipca   Imperium Rosyjskie   Austro-Węgry
1 sierpnia   Cesarstwo Niemieckie   Imperium Rosyjskie
1 sierpnia   Monako   Cesarstwo Niemieckie
3 sierpnia   Cesarstwo Niemieckie   III Republika Francuska
4 sierpnia   Cesarstwo Niemieckie   Belgia[5]
  Wielka Brytania   Cesarstwo Niemieckie
5 sierpnia   Królestwo Czarnogóry   Austro-Węgry
6 sierpnia   Austro-Węgry   Imperium Rosyjskie
  Królestwo Serbii   Cesarstwo Niemieckie
9 sierpnia   Królestwo Czarnogóry   Cesarstwo Niemieckie
11 sierpnia   III Republika Francuska   Austro-Węgry
12 sierpnia   Wielka Brytania   Austro-Węgry
22 sierpnia   Austro-Węgry   Belgia
23 sierpnia   Japonia   Cesarstwo Niemieckie
25 sierpnia   Japonia   Austro-Węgry
1 listopada   Imperium Rosyjskie   Imperium Osmańskie
2 listopada   Królestwo Serbii   Imperium Osmańskie
3 listopada   Królestwo Czarnogóry   Imperium Osmańskie
5 listopada   Wielka Brytania
  III Republika Francuska
  Imperium Osmańskie
1915
23 maja   Włochy   Austro-Węgry
3 czerwca   San Marino   Austro-Węgry
21 sierpnia   Włochy   Imperium Osmańskie
14 października   Bułgaria   Królestwo Serbii
15 października   Wielka Brytania
  Królestwo Czarnogóry
  Bułgaria
16 października   III Republika Francuska   Bułgaria
19 października   Włochy
  Imperium Rosyjskie
  Bułgaria
1916
9 marca   Cesarstwo Niemieckie   Portugalia
15 marca   Austro-Węgry   Portugalia
27 sierpnia   Rumunia   Austro-Węgry
  Włochy   Cesarstwo Niemieckie
28 sierpnia   Cesarstwo Niemieckie   Rumunia
30 sierpnia   Imperium Osmańskie   Rumunia
1 września   Bułgaria   Rumunia
1917
6 kwietnia   Stany Zjednoczone   Cesarstwo Niemieckie
7 kwietnia   Kuba   Cesarstwo Niemieckie
10 kwietnia   Bułgaria   Stany Zjednoczone
13 kwietnia   Boliwia   Cesarstwo Niemieckie
20 kwietnia   Imperium Osmańskie   Stany Zjednoczone
2 lipca   Królestwo Grecji   Cesarstwo Niemieckie
  Austro-Węgry
  Imperium Osmańskie
  Bułgaria
22 lipca   Tajlandia   Cesarstwo Niemieckie
  Austro-Węgry
4 sierpnia   Liberia   Cesarstwo Niemieckie
14 sierpnia   Chiny   Cesarstwo Niemieckie
  Austro-Węgry
6 października   Peru   Cesarstwo Niemieckie
7 października   Urugwaj   Cesarstwo Niemieckie
26 października   Brazylia   Cesarstwo Niemieckie
7 grudnia   Stany Zjednoczone   Austro-Węgry
7 grudnia   Ekwador   Cesarstwo Niemieckie
10 grudnia   Panama   Austro-Węgry
16 grudnia   Kuba   Austro-Węgry
1918
23 kwietnia   Gwatemala   Cesarstwo Niemieckie
8 maja   Nikaragua   Cesarstwo Niemieckie
  Austro-Węgry
23 maja   Kostaryka   Cesarstwo Niemieckie
12 lipca   Haiti   Cesarstwo Niemieckie
19 lipca   Honduras   Cesarstwo Niemieckie
10 listopada   Rumunia   Cesarstwo Niemieckie

Zobacz teżEdytuj

UwagiEdytuj

  1. Hawaje i Alaska nie były jeszcze stanami USA; nie są wliczane do statystyki.

PrzypisyEdytuj

  1. Nicholas Mansergh, The Coming of the First World War, Longmans Green and Co, 1949, London, s. 35.
  2. 4 września 1914, w miesiąc po przystąpieniu Wielkiej Brytanii do wojny, trzy sprzymierzone rządy ogłosiły w Paryżu, że będą prowadzić wojnę bez zawierania pokoju separatystycznego (Déclaration de la Triple Entente. Signée à Londres, le 4 septembre 1914., Triple Entente 'No Separate Peace' Agreement, 4 September 1914. Japonia przystąpiła do tego oświadczenia 19 października 1915 (Accesssion of Japan). 30 listopada 1915 w Londynie wspomniane cztery rządy wraz z rządem Włoch ponowiły deklarację (Declaration between the United Kingdom, France, Italy, Japan and Russia engaging not to conclude peace separately during the present war.).
  3. S.N. Broadberry, Mark Harrison, The Economics of World War I, edycja ilustrowana, Cambridge University Press, 2005, s. 7–8.
  4. Declarations of War, 1914–1918.
  5. Był to atak bez wypowiedzenia wojny. Gwałt na Belgii, czyli Sarajewo intelektualistów.