Otwórz menu główne

Jan Mierzycan, ros. Иван Иосифович Межицан lub Ян Межицан (ur. 14 stycznia 1910 w Dniepropetrowsku, zm. 7 czerwca 1950 w Moskwie) – Polak, generał brygady Wojska Polskiego i generał major Armii Radzieckiej.

Jan Mierzycan
Ilustracja
Jan Mierzycan (w hełmofonie) z żołnierzami 1 Brygady Pancernej im. Bohaterów Westerplatte na przyczółku warecko-magnuszewskim
generał brygady generał-major generał brygady
CCCP army Rank general-major infobox.svg generał-major
Data i miejsce urodzenia 14 stycznia 1910
Dniepropietrowsk
Data i miejsce śmierci 7 czerwca 1950
Moskwa
Przebieg służby
Lata służby 19321950
Siły zbrojne Red star.svg Armia Czerwona
Orzeł LWP.jpg Wojsko Polskie
Communist star with golden border and red rims.svg Armia Radziecka
Jednostki 1 Warszawska Brygada Pancerna im. Bohaterów Westerplatte
3 Armia Wojska Polskiego
2 Armia Wojska Polskiego
Stanowiska Dowódca brygady pancernej
Główny inspektor broni pancernej WP
Główne wojny i bitwy Wojna zimowa
II wojna światowa
Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Order Krzyża Grunwaldu III klasy Krzyż Złoty Orderu Virtuti Militari Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Medal za Warszawę 1939–1945 Medal za Odrę, Nysę, Bałtyk Medal Zwycięstwa i Wolności 1945 Order Lenina Order Czerwonego Sztandaru Order Wojny Ojczyźnianej I klasy Order Kutuzowa II klasy (ZSRR) Order Czerwonej Gwiazdy Order Czerwonej Gwiazdy Medal „Za Obronę Moskwy” Medal „Za Wyzwolenie Warszawy” Medal „Za zdobycie Berlina” Medal „Za Zwycięstwo nad Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941-1945”
Tablica upamiętniająca Jana Mierzycana przy drodze jego imienia łączącej Ryczywół ze Studziankami Pancernymi
Grób gen. Jana Mierzycana

ŻyciorysEdytuj

Syn ślusarza Józefa (według niepotwierdzonych danych zesłańca po rewolucji w 1905 roku w Łodzi) i Emilii Węgrowicz. Po śmierci rodziców na cholerę w 1922 wychowywał się przez 2 lata w domu dziecka. W latach 19241930 pracował jako kowal, od 1930 był technikiem w fabryce metalowej im. K. Woroszyłowa i członkiem rady zakładowej. W 1932 roku ukończył wieczorowe studia w instytucie metalurgicznym (politechnice) w Dniepropietrowsku. Od 1932 roku w Armii Czerwonej, w 1934 ukończył szkołę oficerską w Kijowie. W latach 19341936 dowódca plutonu czołgów, 19361937 pomocnik szefa sztabu 134 brygady pancernej w Kijowie, a w latach 1937-1938 pomocnik szefa oddziału operacyjnego. W okresie od lutego 1938 do grudnia 1939 szef tego oddziału (być może z przerwami).

Brał udział w wojnie radziecko-fińskiej jako dowódca 13 batalionu czołgów. 3 lutego 1940 został ciężko ranny pod Wyborgiem. Po wyleczeniu został szefem oddziału operacyjnego w sztabie 3 Dywizji Pancernej stacjonującej w Łudze, potem skierowany na studia do Akademii Wojsk Pancernych i Zmechanizowanych im. J. Stalina w Moskwie, które przerwał atak Niemiec na ZSRR w czerwcu 1941. Według innych danych[jakich?] studia w AWPiZ odbywał w latach 1938–39, być może podczas przerwy w służbie w 134 brygadzie pancernej.

Od lipca do września 1941 był pomocnikiem szefa sztabu 3 Dywizji Pancernej, następnie szefem sztabu 229 Dywizji Strzelców. Od grudnia 1941 major. Od marca 1942 szef sztabu 105 Brygady Pancernej, która w październiku 1942 roku została przemianowana na 8 Brygadę Pancerną Gwardii. Od kwietnia 1942 podpułkownik. Od stycznia do maja 1943 zastępca dowódcy 8 Brygady Pancernej Gwardii. Od 14 lipca do 9 sierpnia 1943 roku dowodził 155 Samodzielną Brygadą Pancerną w walkach nad Wołchowem. W Armii Czerwonej uczestnik walk pod Moskwą i Stalingradem, gdzie został ponownie ranny.

W sierpniu 1943 roku na własną prośbę[1] został skierowany do Polskich Sił Zbrojnych w ZSRR w stopniu pułkownika. Organizator i pierwszy dowódca (od 10 września 1943 do 11 października 1944) 1 Brygady Pancernej im. Bohaterów Westerplatte. 18 marca 1944 roku został mianowany generałem brygady. Dowódca walk na przyczółku warecko-magnuszewskim w sierpniu 1944, m.in. w bitwie pod Studziankami, gdzie Brygada odparła przeciwuderzenie niemieckich dywizji: 1 Dywizji Pancerno-Spadochronowej "Hermann Göring" oraz 19 i 45 Dywizji Grenadierów Pancernych, a później w walkach o warszawską Pragę. Od wyzwolenia Pragi we wrześniu 1944 komendant jej garnizonu. W październiku 1944 został dowódcą Wojsk Pancernych i Zmechanizowanych 3 Armii WP, a po rezygnacji z jej formowania – przewodniczący Komisji Likwidacyjnej zajmującej się jej rozformowaniem. Od grudnia 1944 dowódca Wojsk Pancernych i Zmotoryzowanych 2 Armii WP. Dowodził nimi podczas forsowania Nysy i w walkach na Łużycach, w bitwie pod Budziszynem i w operacji praskiej w kwietniu–maju 1945. Po powrocie 2 Armii WP do kraju i jej rozformowaniu pod koniec czerwca 1945 został przewodniczącym Centralnej Komisji Osadnictwa Wojskowego z siedzibą w Poznaniu. Od 8 sierpnia 1945 do czerwca 1946 komendant Oficerskiej Szkoły Broni Pancernej w Modlinie. Od kwietnia do grudnia 1946 zastępca ds. liniowych dowódcy Okręgu Wojskowego Nr I w Warszawie. Od grudnia 1946 do marca 1949 główny inspektor broni pancernej WP.

Był przewodniczącym Wojewódzkiego Komitetu Bezpieczeństwa w Warszawie[2].

W marcu 1949 powrócił do ZSRR i do maja 1950 studiował w Akademii Sztabu Generalnego. Członek KPZR. Przyczyny śmierci w młodym wieku nieustalone, być może odnowiły się rany po postrzale z wojny zimowej. Został pochowany w Moskwie na Cmentarzu Nowodziewiczym.

AwanseEdytuj

OdznaczeniaEdytuj

Życie osobisteEdytuj

Jego rodzice Emilia i Józef byli Polakami, ojciec brał udział w rewolucji 1905 roku, oboje zmarli na cholerę gdy ich syn był jeszcze dzieckiem.

Jan Mierzycan był żonaty z Serafiną Wiekliczewą. Para miała 3 córki i syna.

BibliografiaEdytuj

  • Polski Słownik Biograficzny t. XXI, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk 1976.
  • Janusz Królikowski, Generałowie i admirałowie Wojska Polskiego 1943–1990 t. II:I–M, Toruń 2010.
  • Maciej Szczurowski, Dowódcy Wojska Polskiego na froncie wschodnim 1943–1945. Słownik biograficzny, Pruszków 1996
  • K. Przytocki, Warszawska pancerna. Z dziejów 1 Warszawskiej Brygady Pancernej im. Bohaterów Westerplatte 1943–1946, W-wa 1981
  • H. Kosk, Generalicja polska: popularny słownik biograficzny, t. 2, Wyd. Ajaks, Pruszków 2001

PrzypisyEdytuj

  1. K. Śledziński Tankiści. Prawdziwa historia czterech pancernych
  2. Bohdan Urbankowski, Czerwona msza czyli uśmiech Stalina, t. I, Warszawa 1998, s. 631.
  3. Uchwałą Prezydium Krajowej Rady Narodowej z 11 maja 1945 za bohaterskie czyny i dzielne zachowanie się w walce z niemieckim najeźdźcą. Odznaczenia Generałów Wojska Polskiego przez Prezydium Krajowej Rady Narodowej. „Polska Zbrojna”, s. 1, 12 maja 1945.  Por. Kazimierz Konieczny, Henryk Wiewióra: Karol Świerczewski Walter. Zbiory Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie. Warszawa: Wydawnictwo „Nasza Księgarnia”, 1971, s. 263.
  4. Centralne Archiwum Wojskowe III-254 35