Jocelyn Bell Burnell

brytyjska astrofizyczka

Jocelyn Bell Burnell (ur. jako Susan Jocelyn Bell 15 lipca 1943 w Belfaście[1] albo w Lurgan[2]) – brytyjska astrofizyczka. Jako doktorantka, pracująca pod kierunkiem Antony’ego Hewisha, Jocelyn Bell jako pierwsza zaobserwowała pulsary. Za to odkrycie Hewish (wraz z Martinem Ryle’em) otrzymał w 1974 roku Nagrodę Nobla w dziedzinie fizyki; jej samej Nagrody Nobla nie przyznano.

Jocelyn Bell Burnell
Ilustracja
Imię i nazwisko urodzenia Susan Jocelyn Bell
Data urodzenia 15 lipca 1943
Zawód, zajęcie astrofizyczka
Odznaczenia
Dama Komandor Orderu Imperium Brytyjskiego
Wykres, na którym Jocelyn Bell Burnell pierwszy raz oznaczyła regularne sygnały pulsara. Karta wystawiona w bibliotece uniwersyteckiej w Cambridge
Promieniowanie synchrotronowe pulsara w środku Mgławicy Kraba

Odkrycie pulsarówEdytuj

Joselyn Bell rozpoczęła w 1965 roku doktorat w Mullard Radio Astronomy Observatory (MRAO) w Cambridge pod kierunkiem Antony’ego Hewisha. Jej zadaniem miało być badanie scyntylacji kwazarów. W 1967 roku Bell zaobserwowała za pomocą skonstruowanego przez siebie (z udziałem innych doktorantów) radioteleskopu, że źródło radiosygnałów oznaczone symbolem CP 1919 wysyła regularne impulsy w odstępach 1,34 sekundy. Początkowo Hewish uznał te sygnały za wynik interferencji, ale Bell znalazła kolejny pulsar w styczniu 1968 roku, a dwa następne – w lutym.

Bell i Hewish po pierwszej obserwacji pulsara podejrzewali, że regularne impulsy fal radiowych mogą pochodzić od aktywności cywilizacji pozaziemskich i oznaczyli ich źródła, na poły żartobliwie, LGM 1-4 (od little green men – „małe zielone ludziki”)[3]. Thomas Gold i Franco Pacini wykazali później, że pulsary są szybko rotującymi gwiazdami neutronowymi. Była to pierwsza obserwacja gwiazd neutronowych, choć ich istnienie przewidziano teoretycznie już w 1933 roku.

Kontrowersje wokół Nagrody NoblaEdytuj

Antony’emu Hewishowi i Martinowi Ryle’owi przyznano w 1974 roku Nagrodę Nobla w dziedzinie fizyki za pionierskie badania w dziedzinie radioastronomii i odkrycie pulsarów.

Pominięcie Joselyn Bell Burnell podczas przyznania tej Nagrody Nobla uważa się za jedną z najbardziej kontrowersyjnych decyzji w historii naukowych Nagród Nobla[4]. Artykuł w „Nature”, opisujący odkrycie pierwszego pulsara miał pięciu autorów, którzy wchodzili w skład zespołu[5]. Jako pierwszy autor został podany Hewish, a Bell jako druga autorka. Była również współautorką drugiej pracy o pulsarach[6]. Sama Bell Burnell, opisując okoliczności odkrycia wskazuje jednak, że większa część odpowiedzialności naukowej spoczywała na Hewishu jako promotorze doktoratu, zatem on powinien być wyróżniony[7].

Kariera naukowaEdytuj

Po ukończeniu doktoratu Bell Burnell kontynuowała badania w dziedzinie radioastronomii, głównie zajmując się badaniem promieniowania wysyłanego przez źródła galaktyczne. Pracowała w University of Southampton (1968–1973), University College w Londynie (1974–1982) oraz w Królewskim Obserwatorium w Edynburgu (1982–1991). Od 1991 do 1999 roku Bell Burnell kierowała Wydziałem Fizyki Open University w Wielkiej Brytanii. W latach 2001–2004 była dziekanem wydziału nauk ścisłych University of Bath. W latach 2002–2004 stała na czele Królewskiego Towarzystwa Astronomicznego, a w latach 2008–2010 była prezydentem Institute of Physics.

Nagrody i odznaczeniaEdytuj

Mimo pominięcia w Nagrodzie Nobla w 1974 roku, Bell Burnell otrzymała liczne inne wyróżnienia za swoje osiągnięcia naukowe. Odznaczona została między innymi Medalem Herschela przyznawanym przez Królewskie Towarzystwo Astronomiczne oraz Orderem Imperium Brytyjskiego w klasie Dame Commander (DBE). Otrzymała również doktorat honoris causa Uniwersytetu Harvarda.

W 2018 r. otrzymała za odkrycie pulsarów Breakthrough Prize in Fundamental Physics, a będące częścią nagrody 3 mln dolarów przeznaczyła na stypendia doktoranckie dla młodych naukowców z grup społecznych niedoreprezentowanych w fizyce[8].

Życie osobiste i aktywność pozanaukowaEdytuj

Jocelyn Bell poślubiła Martina Burnella w 1968 roku (rozwiedli się w 1993) i miała jednego syna, Gavina Burnella. Jest praktykującą kwakierką[9].

PrzypisyEdytuj

  1. Sharon Bertsch. McGrayne, Nobel Prize women in science : their lives, struggles, and momentous discoveries, Carol Pub. Group, 1998, s. 360, ISBN 0-8065-2025-6, OCLC 39633911.
  2. Visiting star at college, www.lurganmail.co.uk [dostęp 2020-01-12] (ang.).
  3. Stephen W. Hawking: Krótka historia czasu. Warszawa: Wydawnictwo „Alfa”, 1993, s. 94.
  4. Horace Freeland Judson: No Nobel Prize for Whining (ang.). „The New York Times”, 2003-10-20. [dostęp 2011-02-28]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-07-18)].
  5. A. Hewish, S.J. Bell, J.D.H. Pilkington, P.F. Scott, R.A. Collins. Observation of Rapidly Pulsating Radio Source. „Nature”. 217, s. 709–713, 1968. DOI: 10.1038/217709a0. 
  6. A. Hewish, S.J. Bell, T.W. Cole. Observations of some further Pulsed Radio Sources. „Nature”. 218, s. 126–129, 1968. DOI: 10.1038/218126a0. 
  7. S. Jocelyn Bell Burnell: Little Green Men, White Dwarfs or Pulsars? (ang.). W: Cosmic Search Magazine [on-line]. [dostęp 2011-02-28].
  8. Tomasz Ulanowski, Komitet Noblowski ją pominął, teraz dostała nagrodę Breakthrough Prize - 3 mln dolarów. 'Nie potrzebuję i nie chcę tych pieniędzy', „wyborcza.pl”, 6 września 2018 [dostęp 2018-09-07] (pol.).
  9. Interview with Jocelyn Bell Burnell (ang.). BBC. [dostęp 2011-02-28]. [zarchiwizowane z tego adresu (2010-09-21)].

BibliografiaEdytuj