Otwórz menu główne

Laureaci Nagrody Nobla w dziedzinie fizyki

lista laureatów
Alfred Nobel

Laureaci Nagrody Nobla w dziedzinie fizyki – osoby, które za swój wkład w rozwój fizyki zostały wyróżnione przez Królewską Szwedzką Akademię Nauk Nagrodą Nobla. Przyznawane od 1901 roku wyróżnienie ufundowane zostało przez szwedzkiego przemysłowca, Alfreda Nobla w jego testamencie[1]. Spadkiem fundatora zarządza Fundacja Nobla, która inwestuje środki w taki sposób, by nagroda mogła być przyznawana corocznie[2].

Spis treści

Nominacje i wybór laureatówEdytuj

Laureatów nagrody wybiera Królewska Szwedzka Akademia Nauk spośród kandydatów rekomendowanych przez działający przy akademii Komitet Noblowski w dziedzinie fizyki[3]. Komitet składa się z sześciu osób, wybieranych spośród członków akademii na trzyletnie kadencje[3]. Celem gremium jest przeprowadzanie procedury zbierania kandydatur oraz ich wstępna selekcja. Nominacje na laureatów nadsyłać mogą jedynie wybrane przez komitet osoby, należące do jednej z poniższych grup:

  • członkowie (szwedzcy lub zagraniczni) Królewskiej Szwedzkiej Akademii Nauk,
  • dotychczasowi laureaci Nagrody Nobla w dziedzinie fizyki,
  • specjalizujący się w fizyce profesorowie i adiunkci, zatrudnieni na uniwersytetach i politechnikach Szwecji, Norwegii, Danii, Finlandii, Islandii lub pracownicy naukowi Instytutu Karolinska w Sztokholmie,
  • członkowie Komitetu Noblowskiego w dziedzinie fizyki,
  • zatrudnieni na równorzędnych stanowiskach na jednym z co najmniej sześciu wybranych przez Akademię uniwersytetów (warunek ten ma na celu zapobieżenie faworyzowaniu kandydatów pod względem narodowościowym),
  • inni naukowcy uznani przez Akademię za odpowiednich[4].

Wybór przez Akademię osób i placówek opisanych w dwóch ostatnich punktach następuje do końca września każdego roku[4]. Komitet Noblowski we wrześniu roku poprzedzającego wręczenie wyróżnienia rozsyła formularze nominacyjne do około trzech tysięcy spełniających kryteria osób[4]. Termin nadsyłania nazwisk kandydatów upływa 31 stycznia w roku wręczenia nagrody. Wstępnej selekcji zgłoszonych kandydatur dokonuje Komitet Noblowski, wybierając około 250–300 kandydatów, po czym powiadamia ekspertów w danych dziedzinach, którzy będą w stanie ocenić wkład merytoryczny osób nominowanych. Konsultacje takie trwają od marca do maja, następnie Komitet sporządza dla Akademii raport, zawierający opinie ekspertów oraz nazwisko lub nazwiska osób rekomendowanych przez Komitet do wyróżnienia[4]. Dokument ten, po podpisaniu przez członków Komitetu, jest we wrześniu przedstawiany członkom Akademii. Dyskusja nad raportem odbywa się na dwóch spotkaniach sekcji fizycznej Akademii, po czym na początku października w głosowaniu większościowym wybierany jest laureat[4]. Nazwisko wyróżnionej lub wyróżnionych osób jest podawane do publicznej wiadomości. Wszelkie dokumenty, opinie ekspertów, nazwiska kandydatów oraz osób nominujących pozostają niejawne przez 50 lat[4].

NagrodaEdytuj

Dyplom Nagrody Nobla w dziedzinie fizyki
 
Dyplom Erica Cornella, laureata z 2001 roku wykonany przez Nilsa Stenqvista i kaligrafowany przez Annikę Rücker
 
Dyplom Wilhelma Röntgena z 1901 roku wykonany metodą litografii

Uroczystość wręczenia wyróżnień odbywa się co roku 10 grudnia w rocznicę śmierci fundatora[5] w budynku sztokholmskiej filharmonii (od 1926 roku)[5]. Po wręczeniu dyplomów i medali, w ratuszu miejskim urządzany jest uroczysty bankiet na około 1300 gości w tym około 250 studentów[5]. W obu imprezach obok laureatów i ich rodzin biorą udział król i królowa Szwecji oraz inni członkowie rodziny królewskiej, a także przedstawiciele rządu i parlamentu Szwecji.

Medal, który otrzymują laureaci podczas uroczystości wręczenia nagrody, zaprojektowany został przez Erika Lindberga. Przedstawia on personifikację Natury, z której twarzy zasłonę zdejmuje Geniusz Nauki[6]. Na otoku medalu znajduje się inskrypcja w języku łacińskim, będąca cytatem z VI księgi Eneidy Wergiliusza:

 
Inventas vitam juvat excoluisse per artes[a].

Pod postaciami Natury i Geniuszu wygrawerowane jest imię i nazwisko laureata oraz napis REG. ACAD. SCIENT. SUEC, oznaczający Królewską Szwedzką Akademię Nauk. Każdy z laureatów otrzymuje ponadto dyplom, o wyglądzie którego rokrocznie decyduje akademia. Treść dyplomu, kaligrafowana ręcznie po szwedzku, pozostaje niezmieniona[7].

Poza dyplomem i medalem wyróżnieni Nagrodą Nobla otrzymują pewną kwotę pieniędzy, która nie jest stała (np. w 2017 roku wynosiła 9 mln SEK do podziału między laureatów)[8][9]. Środki na ufundowanie nagrody pochodzą z majątku, pozostawionego przez Alfreda Nobla i są, zgodnie z jego testamentem, inwestowane przez Fundację Nobla[1].

LaureaciEdytuj

W latach 1901–2018 wyróżnionych Nagrodą Nobla w dziedzinie fizyki zostało łącznie 210 osób, w tym trzy kobiety: Maria Skłodowska-Curie (1903), Maria Göppert-Mayer (1963) i Donna Strickland (2018)[10][11][12]. John Bardeen, jako jedyny laureat[11], uhonorowany został dwukrotnie: w 1956 za udział w wynalezieniu tranzystora[13], oraz ponownie w 1972 za wkład w rozwój teorii nadprzewodnictwa (tzw. teoria BCS)[14]. Najmłodszym laureatem był wyróżniony w 1915 roku wraz z ojcem William Lawrence Bragg za wkład w badanie struktury krystalicznej przy użyciu promieni Röntgena[15][11], który w chwili ogłoszenia wyróżnienia miał 25 lat. W wieku 88 lat Nagrodę Nobla w dziedzinie fizyki otrzymał za wkład w rozwój astrofizyki[16] Raymond Davis, stając się tym samym najstarszym laureatem[11].

Statut Fundacji Nobla przewiduje możliwość wyróżnienia do trzech osób każdego roku, między które dzielona jest nagroda pieniężna. Do 2016 roku Nagroda Nobla w dziedzinie fizyki wręczona została 110 razy, przy czym 47-krotnie laureatem była jedna osoba, 32 razy zostały wyróżnione dwie osoby, zaś sytuacja, gdy wyróżnionych było trzy osoby, miała miejsce 32 razy.

Sześciokrotnie Królewska Szwedzka Akademia Nauk zdecydowała nie przyznawać wyróżnienia na mocy zapisu w statucie Fundacji, który stwierdza, że, jeśli w danym roku spośród zaproponowanych kandydatów nie ma osoby, której wkład w rozwój nauki, zdaniem Akademii, zasługiwałby na nagrodę, wówczas środki pieniężne na nagrodę są rezerwowane i mogą być wydane jako dodatkowa nagroda w kolejnym roku[11][b]. Jeśli w następnym roku nie został wskazany laureat zaległej nagrody, zarezerwowane na nią środki wracają do dyspozycji Fundacji[11].

Lista laureatówEdytuj

Poniższa tabela zawiera chronologiczny spis osób, odznaczonych Nagrodą Nobla w dziedzinie fizyki, z podaniem uzasadnienia i miejsca pracy w chwili otrzymania wyróżnienia.

Rok Wyróżniony[17] Afiliacja Uzasadnienie
1901   Röntgen, Wilhelm ConradWilhelm Conrad Röntgen[18] Uniwersytet Ludwika i Maksymiliana w Monachium „W uznaniu zasług, które oddał przez odkrycie promieni nazwanych jego imieniem”
1902   Lorentz, HendrikHendrik Lorentz[19] Uniwersytet w Lejdzie „W uznaniu niezwykłych zasług, jakie oddali przez badania nad wpływem magnetyzmu na zjawisko promieniowania
  Zeeman, PieterPieter Zeeman[20] Universiteit van Amsterdam
1903   Becquerel, HenriHenri Becquerel[21] École polytechnique „W uznaniu niezwykłych zasług, jakie oddał przez odkrycie radioaktywności naturalnej
  Curie, PierrePierre Curie[22] École supérieure de physique et de chimie industrielles de la ville de Paris „W uznaniu ich zasług, jakie oddali poprzez wspólne badania nad zjawiskiem promieniotwórczości odkrytym przez profesora Henri Becquerel’a”
  Skłodowska-Curie, MariaMaria Skłodowska-Curie[23] École supérieure de physique et de chimie industrielles de la ville de Paris
1904   Strutt, John WilliamJohn William Strutt[24] Royal Institution of Great Britain „Za badania nad gęstością najważniejszych gazów i odkrycie argonu
1905   Lenard, PhilippPhilipp Lenard[25] Uniwersytet Chrystiana Albrechta w Kilonii „Za jego prace dotyczące promieni katodowych
1906   Thomson, Joseph JohnJoseph John Thomson[26] University of Cambridge „W uznaniu zasług za teoretyczne i eksperymentalne badania nad przewodnictwem elektrycznym gazów”
1907   Michelson, AlbertAlbert Michelson[27] University of Chicago „Za jego precyzyjne przyrządy optyczne i spektroskopowe i pomiary metrologiczne przeprowadzone przy ich użyciu”
1908   Lippmann, GabrielGabriel Lippmann[28] Uniwersytet Paryski „Za jego metodę fotograficznego odtwarzania kolorów opartą na zjawisku interferencji
1909   Braun, Karl FerdinandKarl Ferdinand Braun[29] Uniwersytet w Strasburgu „Za ich wkład w rozwój telegrafii bezprzewodowej”
  Marconi, GuglielmoGuglielmo Marconi[30] Marconi Company
1910   van der Waals, Johannes DiderikJohannes Diderik van der Waals[31] Universiteit van Amsterdam „Za swoją pracę nad równaniem stanu gazów i cieczy”
1911   Wien, WilhelmWilhelm Wien[32] Uniwersytet w Würzburgu „Za swoje odkrycia dotyczące praw rządzących promieniowaniem cieplnym
1912   Dalén, Nils GustafNils Gustaf Dalén[33] Gas Accumulator Company „Za wynalezienie automatycznych regulatorów do stosowania w połączeniu z zasobnikami gazu do zasilania światłem latarni morskich i pław świetlnych”
1913   Onnes, Heike KamerlinghHeike Kamerlingh Onnes[34] Uniwersytet w Lejdzie „Za jego badania dotyczące właściwości materii w niskich temperaturach, które doprowadziły, między innymi, do wytworzenia ciekłego helu
1914   von Laue, MaxMax von Laue[35] Uniwersytet Johanna Wolfganga Goethego we Frankfurcie nad Menem „Za jego odkrycie dyfrakcji promieni Röntgena na kryształach
1915   Bragg, William HenryWilliam Henry Bragg[36] University College London „Za ich zasługi w badaniu struktury krystalicznej przy użyciu promieni Röntgena”
  Bragg, William LawrenceWilliam Lawrence Bragg[15] Uniwersytet Wiktorii w Manchesterze
1916 nie przyznano[37]
1917   Barkla, Charles GloverCharles Glover Barkla[38] University of Edinburgh „Za jego odkrycie charakterystycznego promieniowania rentgenowskiego pierwiastków”
1918   Planck, MaxMax Planck[39] Uniwersytet Humboldtów w Berlinie „W uznaniu jego zasług, które oddał w rozwoju fizyki przez odkrycie kwantów energii
1919   Stark, JohannesJohannes Stark[40] Uniwersytet w Greifswaldzie „Za jego odkrycie efektu Dopplera w promieniach kanalikowych i za odkrycie rozszczepienia linii widmowych w polu elektrycznym
1920   Guillaume, Charles EdouardCharles Edouard Guillaume[41] Międzynarodowe Biuro Miar i Wag „W uznaniu dla jego wkładu, jaki wniósł w pomiary precyzyjne w fizyce przez odkrycie anomalii w stopach niklowo-stalowych”
1921   Einstein, AlbertAlbert Einstein[42][c] Kaiser-Wilhelm-Gesellschaft „Za jego zasługi dla fizyki teoretycznej, a szczególnie za odkrycie praw rządzących efektem fotoelektrycznym
1922   Bohr, NielsNiels Bohr[43] Uniwersytet Kopenhaski „Za jego zasługi w badaniach nad strukturą atomu oraz emitowanego przez niego promieniowania”
1923   Millikan, Robert AndrewsRobert Andrews Millikan[44] California Institute of Technology „Za jego pracę nad elementarnym ładunkiem elektrycznym i efektem fotoelektrycznym
1924   Siegbahn, Karl Manne GeorgKarl Manne Georg Siegbahn[45] Uniwersytet w Uppsali „Za jego odkrycia i badania w dziedzinie spektroskopii rentgenowskiej
1925   Franck, JamesJames Franck[46] Uniwersytet w Getyndze „Za ich odkrycie praw rządzących zderzeniami elektronu z atomem
  Hertz, Gustav LudwigGustav Ludwig Hertz[47] Uniwersytet Marcina Lutra w Halle i Wittenberdze
1926   Perrin, Jean BaptisteJean Baptiste Perrin[48] Uniwersytet Paryski „Za jego odkrycie nieciągłej struktury materii, a szczególnie za odkrycie równowagi w procesach osadzania”
1927   Compton, ArthurArthur Compton[49] University of Chicago „Za odkrycie efektu nazwanego jego imieniem
  Wilson, Charles Thomson ReesCharles Thomson Rees Wilson[50] University of Cambridge „Za jego metodę czynienia widzialnymi torów cząstek naładowanych elektrycznie, z wykorzystaniem kondensacji pary”
1928   Richardson, Owen WillansOwen Willans Richardson[51][d] University of London „Za jego prace nad zjawiskiem termoemisji, a w szczególności za odkrycie prawa nazwanego jego imieniem”
1929   de Broglie, LouisLouis de Broglie[52] Uniwersytet Paryski „Za jego odkrycie falowej natury elektronów”
1930   Raman, Chandrasekhara VenkataChandrasekhara Venkata Raman[53] Uniwersytet w Kalkucie „Za jego prace dotyczące rozpraszania światła i za odkrycie efektu nazwanego jego imieniem
1931 nie przyznano[54]
1932   Heisenberg, WernerWerner Heisenberg[55][e] Uniwersytet Lipski „Za stworzenie mechaniki kwantowej, zastosowanie której doprowadziło, między innymi, do odkrycia alotropowych form wodoru”
1933   Schrödinger, ErwinErwin Schrödinger[56] Uniwersytet Humboldtów w Berlinie „Za odkrycie nowych, produktywnych aspektów teorii atomów”
  Dirac, PaulPaul Dirac[57] University of Cambridge
1934 nie przyznano[58]
1935   Chadwick, JamesJames Chadwick[59] University of Liverpool „Za odkrycie neutronu
1936   Hess, Victor FranzVictor Franz Hess[60] Leopold-Franzens-Universität Innsbruck „Za odkrycie promieniowania kosmicznego
  Anderson, Carl DavidCarl David Anderson[61] California Institute of Technology „Za odkrycie pozytonu
1937   Davisson, Clinton JosephClinton Joseph Davisson[62] Bell Labs „Za eksperymentalne odkrycie dyfrakcji elektronów na kryształach
  Thomson, GeorgeGeorge Thomson[63] University of London
1938   Fermi, EnricoEnrico Fermi[64] Uniwersytet Rzymski „La Sapienza” „Za pokazanie istnienia nowych pierwiastków promieniotwórczych wytworzonych przez napromieniowanie neutronami i za odkrycie reakcji jądrowych wywołanych przez powolne neutrony”
1939   Lawrence, ErnestErnest Lawrence[65] University of California, Berkeley „Za wynalezienie i udoskonalenie cyklotronu i wyniki otrzymane przy jego użyciu, w szczególności odnoszące się do pierwiastków sztucznie promieniotwórczych”
1940 nie przyznano[66]
1941 nie przyznano[67]
1942 nie przyznano[68]
1943   Stern, OttoOtto Stern[69] Carnegie Institute of Technology „Za jego wkład w rozwój metody promieni molekularnych i za jego odkrycie momentu magnetycznego protonu
1944   Rabi, Isidor IsaacIsidor Isaac Rabi[70] Columbia University „Za jego metodę rezonansową obserwacji własności magnetycznych jąder atomowych”
1945   Pauli, WolfgangWolfgang Pauli[71] Princeton University „Za odkrycie zasady wykluczenia nazywanej również zasadą Pauliego
1946   Bridgman, Percy WilliamsPercy Williams Bridgman[72] Harvard University „Za wynalezienie aparatury do wytwarzania skrajnie wysokich ciśnień i za odkrycia, których dokonał przy jej użyciu w dziedzinie fizyki wysokich ciśnień”
1947   Appleton, Edward VictorEdward Victor Appleton[73] Department of Scientific and Industrial Research „Za jego badania nad fizyką wyższych warstw atmosfery, w szczególności za odkrycie tak zwanej warstwy Appletona”
1948   Blackett, Patrick Maynard StuartPatrick Maynard Stuart Blackett[74] Uniwersytet Wiktorii w Manchesterze „Za rozwinięcie metody komory Wilsona i za odkrycia, przy jej użyciu, w dziedzinach fizyki jądrowej i promieniowania kosmicznego”
1949   Yukawa, HidekiHideki Yukawa[75] Cesarski Uniwersytet Kioto „Za przewidzenie istnienia mezonów na podstawie teoretycznej pracy dotyczącej sił jądrowych
1950   Powell, Cecil FrankCecil Frank Powell[76] University of Bristol „Za rozwinięcie metody fotograficznej badania procesów jądrowych i za odkrycia związane z mezonami, dokonane przy zastosowaniu tej metody”
1951   Cockcroft, John DouglasJohn Douglas Cockcroft[77] Instytut Badań Energii Jądrowej „Za ich pionierskie prace związane z przekształceniem jąder atomowych za pomocą sztucznie przyspieszanych cząstek”
  Walton, ErnestErnest Walton[78] Trinity College w Dublinie
1952   Bloch, FelixFelix Bloch[79] Stanford University „Za rozwinięcie nowych metod pomiarów precyzyjnych magnetyzmu jądrowego i odkrycia dzięki nim dokonane”
  Purcell, Edward MillsEdward Mills Purcell[80] Harvard University
1953   Zernike, FritsFrits Zernike[81] Uniwersytet w Groningen „Za przedstawienie metody kontrastu fazowego, a szczególnie za wynalezienie mikroskopu fazowo-kontrastowego
1954   Born, MaxMax Born[82] University of Edinburgh „Za fundamentalne badania w dziedzinie mechaniki kwantowej, a w szczególności za jego statystyczną interpretację funkcji falowej
  Bothe, WaltherWalther Bothe[83] Uniwersytet w Heidelbergu „Za metodę koincydencji i odkrycia dokonane tą metodą”
1955   Lamb, Willis EugeneWillis Eugene Lamb[84] Stanford University „Za odkrycia związane ze strukturą subtelną widma wodoru”
  Kusch, PolykarpPolykarp Kusch[85] Columbia University „Za precyzyjne wyznaczenie momentu magnetycznego elektronu
1956   Bardeen, JohnJohn Bardeen[13] University of Illinois at Urbana-Champaign „Za ich badania nad półprzewodnikami i wynalezienie tranzystora
  Brattain, Walter HouserWalter Houser Brattain[86] Bell Labs
  Shockley, WilliamWilliam Shockley[87] Beckman Coulter
1957   Yang, Chen NingChen Ning Yang[88] Institute for Advanced Study „Za wnikliwe zbadanie tak zwanego prawa zachowania parzystości, co doprowadziło do ważnych odkryć związanych z cząstkami elementarnymi”
  Lee, Tsung-DaoTsung-Dao Lee[89] Columbia University
1958   Czerenkow, PawiełPawieł Czerenkow[90] Instytut Fizyki Lebediewa „Za odkrycie i interpretację efektu Czerenkowa
  Frank, IljaIlja Frank[91] Uniwersytet Moskiewski
  Tamm, IgorIgor Tamm[92] Uniwersytet Moskiewski
1959   Segrè, EmilioEmilio Segrè[93] University of California, Berkeley „Za odkrycie antyprotonu
  Chamberlain, OwenOwen Chamberlain[94] University of California, Berkeley
1960   Glaser, Donald ArthurDonald Arthur Glaser[95] University of California, Berkeley „Za wynalezienie komory pęcherzykowej
1961   Hofstadter, RobertRobert Hofstadter[96] Stanford University „Za jego pionierskie badania rozpraszania elektronu w jądrach atomowych i dokonane na tej drodze odkrycia związane ze strukturą nukleonów
  Mößbauer, RudolfRudolf Mößbauer[97] Uniwersytet Techniczny w Monachium, California Institute of Technology „Za jego badania rezonansowej absorpcji promieniowania gamma i odkrycie w związku z tym efektu, który nosi jego imię”
1962   Landau, LewLew Landau[98] Akademia Nauk ZSRR „Za jego pionierskie teorie dotyczące skondensowanej materii, a w szczególności ciekłego helu
1963   Wigner, EugeneEugene Wigner[99] Princeton University „Za wkład w teorię jądra atomowego i cząstek elementarnych, a szczególnie za odkrycie i zastosowanie w tych teoriach podstawowych zasad symetrii
  Göppert-Mayer, MariaMaria Göppert-Mayer[100] University of California „Za odkrycia związane z powłokowym modelem jąder atomowych”
  Jensen, J. Hans D.J. Hans D. Jensen[101] Uniwersytet w Heidelbergu
1964   Townes, CharlesCharles Townes[102] Massachusetts Institute of Technology „Za fundamentalne prace w dziedzinie elektroniki kwantowej, które doprowadziły do skonstruowania oscylatorów i wzmacniaczy bazujących na zasadzie działania masera i lasera
  Basow, NikołajNikołaj Basow[103] Instytut Fizyki Lebediewa
  Prochorow, AleksandrAleksandr Prochorow[104] Instytut Fizyki Lebediewa
1965   Tomonaga, Shin’ichirōShin’ichirō Tomonaga[105] Uniwersytet w Tsukubie „Za ich fundamentalne prace z dziedziny elektrodynamiki kwantowej, które wywarły duży wpływ na fizykę cząstek elementarnych
  Schwinger, JulianJulian Schwinger[106] Harvard University
  Feynman, RichardRichard Feynman[107] California Institute of Technology
1966   Kastler, AlfredAlfred Kastler[108] École Normale Supérieure (Paryż) „Za odkrycie i rozwój optycznych metod badania rezonansu Hertza w atomach
1967   Bethe, HansHans Bethe[109] Cornell University „Za jego wkład do teorii reakcji jądrowych, a w szczególności za odkrycia związane z wytwarzaniem energii w gwiazdach
1968   Alvarez, Luis WalterLuis Walter Alvarez[110] University of California, Berkeley „Za decydujący wkład w fizykę cząstek elementarnych, w szczególności za odkrycie wielkiej liczby stanów rezonansowych, co było możliwe dzięki rozwinięciu techniki korzystania z pęcherzykowej komory wodorowej i analizy danych”
1969   Gell-Mann, MurrayMurray Gell-Mann[111] California Institute of Technology „Za jego wkład i odkrycia związane z fizyką cząstek elementarnych i ich oddziaływań”
1970   Alfvén, HannesHannes Alfvén[112] Politechnika Królewska „Za fundamentalne prace i odkrycia w dziedzinie magnetohydrodynamiki i ich owocne zastosowania do różnych działów fizyki plazmy
  Néel, LouisLouis Néel[113] Centre national de la recherche scientifique „Za fundamentalne prace i odkrycia związane z antyferromagnetyzmem i ferrimagnetyzmem, które doprowadziły do ważnych zastosowań w fizyce ciała stałego”
1971   Gabor, DennisDennis Gabor[114] Imperial College London „Za wynalezienie i rozwój metody holograficznej
1972   Bardeen, JohnJohn Bardeen[14] University of Illinois at Urbana-Champaign „Za ich wspólne opracowanie teorii nadprzewodnictwa zwanej zwykle teorią BCS”
  Cooper, LeonLeon Cooper[115] Brown University
  Schrieffer, John RobertJohn Robert Schrieffer[116] University of Pennsylvania
1973   Esaki, LeoLeo Esaki[117] Thomas J. Watson Research Center „Za ich empiryczne odkrycie zjawiska tunelowania w półprzewodnikach i nadprzewodnikach
  Giaever, IvarIvar Giaever[118] General Electric
  Josephson, Brian DavidBrian David Josephson[119] University of Cambridge „Za teoretyczne przewidzenie własności prądu nadprzewodnictwa płynącego przez barierę tunelową, w szczególności tych zjawisk, które są znane jako efekty Josephson’a
1974 Ryle, MartinMartin Ryle[120] University of Cambridge „Za ich pionierskie badania w dziedzinie radioastrofizyki: Ryle za jego obserwacje i wynalazki, w szczególności techniki syntezy aparatury, Hewish za jego decydującą rolę w odkryciu pulsarów
Hewish, AntonyAntony Hewish[121] University of Cambridge
1975   Bohr, Aage NielsAage Niels Bohr[122] Instytut Nielsa Bohra „Za odkrycie związku pomiędzy ruchem kolektywnym i ruchem jednocząstkowym w jądrze atomowym i rozwinięcie teorii budowy jąder atomowych oparte na tym związku”
  Mottelson, BenjaminBenjamin Mottelson[123] Nordic Institute for Theoretical Physics
  Rainwater, JamesJames Rainwater[124] Columbia University
1976   Richter, BurtonBurton Richter[125] Stanford Linear Accelerator Center „Za ich odkrycie ważnej, podstawowej cząsteczki elementarnej
  Ting, SamuelSamuel Ting[126] Massachusetts Institute of Technology
1977   Anderson, Philip WarrenPhilip Warren Anderson[127] Bell Labs „Za fundamentalne badania teoretyczne struktury elektronowej układów magnetycznych i nieuporządkowanych”
  Mott, Nevill FrancisNevill Francis Mott[128] University of Cambridge
  van Vleck, John HasbrouckJohn Hasbrouck van Vleck[129] Harvard University
1978   Kapica, PiotrPiotr Kapica[130] Rosyjska Akademia Nauk „Za podstawowe badania i odkrycia w dziedzinie fizyki niskich temperatur
  Penzias, ArnoArno Penzias[131] Bell Labs „Za ich odkrycie kosmicznego mikrofalowego promieniowania tła
  Wilson, Robert WoodrowRobert Woodrow Wilson[132] Bell Labs
1979   Glashow, Sheldon LeeSheldon Lee Glashow[133] Harvard University „Za prace nad jednolitą teorią wzajemnego słabego i elektromagnetycznego oddziaływania cząstek elementarnych”
  Salam, AbdusAbdus Salam[134] International Centre for Theoretical Physics
  Weinberg, StevenSteven Weinberg[135] Harvard University
1980   Cronin, JamesJames Cronin[136] University of Chicago „Za odkrycie naruszania jednej z fundamentalnych zasad symetrii w rozpadach neutralnych mezonów K
  Fitch, ValVal Fitch[137] Princeton University
1981   Bloembergen, NicolaasNicolaas Bloembergen[138] Harvard University „Za ich wkład w rozwój spektroskopii laserowej
  Schawlow, Arthur LeonardArthur Leonard Schawlow[139] Stanford University
  Siegbahn, Kai M.Kai M. Siegbahn[140] Uniwersytet w Uppsali „Za jego wkład w rozwój spektroskopii elektronowej wysokiej rozdzielczości”
1982 Wilson, Kenneth G.Kenneth G. Wilson[141] Cornell University „Za jego teorię zjawisk krytycznych w przejściach fazowych
1983 Chandrasekhar, SubramanyanSubramanyan Chandrasekhar[142] University of Chicago „Za jego badania teoretyczne procesów fizycznych istotnych dla struktury i ewolucji gwiazd”
  Fowler, WilliamWilliam Fowler[143] California Institute of Technology „Za jego badania teoretyczne i doświadczalne reakcji jądrowych ważnych dla powstania pierwiastków we Wszechświecie”
1984   Rubbia, CarloCarlo Rubbia[144] CERN „Za ich decydujący wkład do wielkiego projektu prowadzącego do odkrycia cząstek W i Z
van der Meer, SimonSimon van der Meer[145] CERN
1985   von Klitzing, KlausKlaus von Klitzing[146] Instytut Maxa Plancka „Za odkrycie kwantowego efektu Halla
1986 Ruska, ErnstErnst Ruska[147] Towarzystwo Maxa Plancka „Za jego podstawowe prace z optyki elektronowej i projekt pierwszego mikroskopu elektronowego
  Binnig, GerdGerd Binnig[148] IBM Zurich Research Laboratory „Za ich projekt skaningowego mikroskopu tunelowego
  Rohrer, HeinrichHeinrich Rohrer[149] IBM Zurich Research Laboratory
1987   Bednorz, Johannes GeorgJohannes Georg Bednorz[150] IBM Zurich Research Laboratory „Za postęp w odkryciu nadprzewodnictwa materiałów ceramicznych”
  Müller, Karl AlexanderKarl Alexander Müller[151] IBM Zurich Research Laboratory
1988   Lederman, Leon MaxLeon Max Lederman[152] Fermilab „Za metodę wiązki neutrinowej i przedstawienie dubletowej struktury leptonów poprzez odkrycie neutrina mionowego
Schwartz, MelvinMelvin Schwartz[153] Digital Pathways
  Steinberger, JackJack Steinberger[154] CERN
1989   Ramsey, Norman F.Norman F. Ramsey[155] Harvard University „Za wynalezienie metody oscylacyjnych pól i ich użycie w maserach wodorowych i zegarach atomowych”
Dehmelt, Hans GeorgHans Georg Dehmelt[156] University of Washington „Za rozwój techniki pułapek jonowych
Paul, WolfgangWolfgang Paul[157] Uniwersytet w Bonn
1990   Friedman, Jerome I.Jerome I. Friedman[158] Massachusetts Institute of Technology „Za ich pionierskie badania dotyczące głęboko nieelastycznego rozpraszania elektronów na protonach i związanych neutronach, co miało istotny wpływ na rozwój modelu kwarkowego w fizyce cząstek”
  Kendall, HenryHenry Kendall[159] Massachusetts Institute of Technology
  Taylor, Richard E.Richard E. Taylor[160] Stanford University
1991   de Gennes, Pierre-GillesPierre-Gilles de Gennes[161] Collège de France „Za odkrycie, że metody rozwinięte przy badaniu zjawisk uporządkowania w prostych układach mogą być uogólnione do bardziej złożonych form materii, na przykład ciekłych kryształów i polimerów
1992   Charpak, GeorgesGeorges Charpak[162] École supérieure de physique et de chimie industrielles de la ville de Paris „Za wynalezienie i rozwój detektorów cząstek, a zwłaszcza wielodrutowej komory proporcjonalnej”
1993   Hulse, Russell AlanRussell Alan Hulse[163] Princeton University „Za odkrycie nowego typu pulsarów, które otworzyło nowe możliwości badania grawitacji”
  Taylor Jr, Joseph H.Joseph H. Taylor Jr[164] Princeton University
1994   Brockhouse, BertramBertram Brockhouse[165] Uniwersytet McMaster „Za rozwinięcie spektroskopii neutronowej
  Shull, CliffordClifford Shull[166] Massachusetts Institute of Technology „Za rozwinięcie techniki dyfrakcji neutronowej”
1995   Perl, MartinMartin Perl[167] Stanford University „Za odkrycie leptonu tau
  Reines, FrederickFrederick Reines[168] University of California, Irvine „Za detekcję neutrina
1996   Lee, David M.David M. Lee[169] Cornell University „Za odkrycie nadciekłości w izotopie helu-3”
  Osheroff, Douglas D.Douglas D. Osheroff[170] Stanford University
  Richardson, Robert C.Robert C. Richardson[171] Cornell University
1997   Chu, StevenSteven Chu[172] Stanford University „Za rozwój metod chłodzenia i pułapkowania atomów laserem”
  Cohen-Tannoudji, ClaudeClaude Cohen-Tannoudji[173] Collège de France
  Phillips, William D.William D. Phillips[174] National Institute of Standards and Technology
1998   Laughlin, Robert B.Robert B. Laughlin[175] Stanford University „Za odkrycie cieczy kwantowej ze wzbudzeniami o ładunku ułamkowym
  Störmer, HorstHorst Störmer[176] Columbia University
Tsui, Daniel C.Daniel C. Tsui[177] Princeton University
1999   Hooft, Gerardus ’tGerardus ’t Hooft[178] Uniwersytet w Utrechcie „Za wyjaśnienie kwantowej struktury oddziaływań elektrosłabych
  Veltman, Martinus J.G.Martinus J.G. Veltman[179][f]
2000   Ałfiorow, ŻoresŻores Ałfiorow[180] Instytut Fizyki i Techniki im. Joffego „Za osiągnięcia w dziedzinie półprzewodników heterostrukturalnych”
  Kroemer, HerbertHerbert Kroemer[181] University of California, Santa Barbara
Kilby, JackJack Kilby[182] Texas Instruments „Za jego wkład w wynalezienie układu scalonego
2001   Cornell, EricEric Cornell[183] University of Colorado „Za uzyskanie nowego stanu materii, tzw. kondensatu Bosego-Einsteina, oraz za przeprowadzenie doświadczeń nad zbadaniem jego właściwości”
Wieman, CarlCarl Wieman[184] University of Colorado
  Ketterle, WolfgangWolfgang Ketterle[185] Massachusetts Institute of Technology
2002   Davis, RaymondRaymond Davis[16] University of Pennsylvania „Za wkład w rozwój astrofizyki, w szczególności za detekcję neutrin kosmicznych
  Koshiba, MasatoshiMasatoshi Koshiba[186] Uniwersytet Tokijski
  Giacconi, RiccardoRiccardo Giacconi[187] Associated Universities, Inc „Za wkład w rozwój astrofizyki, który doprowadził do odkrycia kosmicznego źródła promieniowania rentgenowskiego
2003   Abrikosow, AleksiejAleksiej Abrikosow[188] Argonne National Laboratory „Za pionierski wkład w rozwój teorii nadprzewodnictwa i nadciekłości
  Ginzburg, WitalijWitalij Ginzburg[189] Instytut Fizyki Lebediewa
  Leggett, Anthony JamesAnthony James Leggett[190] University of Illinois at Urbana-Champaign
2004   Gross, DavidDavid Gross[191] University of California, Santa Barbara „Za opracowanie teorii asymptotycznej swobody w silnych oddziaływaniach między cząsteczkami elementarnymi
Politzer, Hugh DavidHugh David Politzer[192] California Institute of Technology
  Wilczek, FrankFrank Wilczek[193] Massachusetts Institute of Technology
2005   Glauber, RoyRoy Glauber[194] Harvard University „Za jego wkład w kwantową teorię koherencji optycznej
  Hall, John L.John L. Hall[195] University of Colorado „Za wkład w rozwój precyzyjnej spektroskopii laserowej”
  Hänsch, TheodorTheodor Hänsch[196] Towarzystwo Maxa Plancka
2006   Mather, John C.John C. Mather[197] Centrum Lotów Kosmicznych imienia Roberta H. Goddarda „Za odkrycie, że kosmiczne mikrofalowe promieniowanie tła ma postać promieniowania ciała doskonale czarnego i za odkrycie anizotropii tego promieniowania”
  Smoot, George F.George F. Smoot[198] University of California, Berkeley
2007   Fert, AlbertAlbert Fert[199] Université Paris-Sud „Za odkrycie gigantycznego magnetooporu
  Grünberg, PeterPeter Grünberg[200] Forschungszentrum Jülich
2008   Nambu, YōichirōYōichirō Nambu[201] University of Chicago „Za odkrycie mechanizmu spontanicznego złamania symetrii w fizyce subatomowej”
  Kobayashi, MakotoMakoto Kobayashi[202] Laboratorium Wysokich Energii „Za odkrycie podstaw złamania symetrii co umożliwiło przewidzenie istnienia co najmniej trzech rodzin kwarków
  Masukawa, ToshihideToshihide Masukawa[203] Uniwersytet Kioto
2009   Kao, Charles K.Charles K. Kao[204] Standard Telephones and Cables „Za odkrycie sposobu transmisji światła poprzez włókna optyczne
  Boyle, Willard S.Willard S. Boyle[205] Bell Labs „Za opracowanie półprzewodnikowego obwodu obrazującego – sensora CCD
  Smith, George E.George E. Smith[206] Bell Labs
2010   Gejm, AndriejAndriej Gejm[207] University of Manchester „Za przełomowe badania nad grafenem
  Nowosiołow, KonstantinKonstantin Nowosiołow[208] University of Manchester
2011   Perlmutter, SaulSaul Perlmutter[209] University of California, Berkeley „Za odkrycie przyspieszającej ekspansji Wszechświata poprzez obserwacje odległych supernowych
  Riess, AdamAdam Riess[210] Johns Hopkins University
  Schmidt, BrianBrian Schmidt[211] Australian National University
2012   Haroche, SergeSerge Haroche[212] Collège de France „Za przełomowe eksperymentalne metody, które umożliwiają pomiar i manipulację pojedynczych układów kwantowych
  Wineland, DavidDavid Wineland[213] University of Colorado
2013   Englert, FrançoisFrançois Englert[214] Université Libre de Bruxelles „Za teoretyczne odkrycie mechanizmu, który pomaga nam zrozumieć pochodzenie masy cząstek subatomowych, co zostało niedawno potwierdzone dzięki odkryciu postulowanej cząstki elementarnej podczas eksperymentów ATLAS i CMS przeprowadzonych w Wielkim Zderzaczu Hadronów w CERN”
  Higgs, PeterPeter Higgs[215] Uniwersytet Edynburski
2014   Akasaki, IsamuIsamu Akasaki[216] Uniwersytet Meijo
Uniwersytet Nagoya
„Za wynalezienie efektywnej niebieskiej diody elektroluminescencyjnej, która może być źródłem jasnego i energooszczędnego światła białego”
  Amano, HiroshiHiroshi Amano[217] Uniwersytet Nagoya
  Nakamura, ShūjiShūji Nakamura[218] University of California, Santa Barbara
2015   Kajita, TakaakiTakaaki Kajita[219] Uniwersytet Tokijski „Za odkrycie oscylacji neutrin, co dowodzi, że mają one masę”[g][220][221]
  McDonald, Arthur B.Arthur B. McDonald[222] Queen’s University
2016   Thouless, David J.David J. Thouless[223] University of Washington „Za teoretyczne odkrycia w dziedzinie topologicznych przejść fazowych i topologicznych faz materii”
  Haldane, DuncanDuncan Haldane[223] Uniwersytet Princeton
  Kosterlitz, John M.John M. Kosterlitz[223] Brown University
2017   Weiss, RainerRainer Weiss[224] Massachusetts Institute of Technology „Za decydujący wkład w detektor LIGO i zaobserwowanie fal grawitacyjnych
  Barish, BarryBarry Barish[224]
  Thorne, KipKip Thorne[224]
2018 Ashkin, ArthurArthur Ashkin[225] Bell Labs „za pęsety optyczne i ich zastosowanie w systemach biologicznych”
  Mourou, GérardGérard Mourou[225] École polytechnique/Uniwersytet Michigan „za metodę generowania bardzo intensywnych i ultrakrótkich pulsów optycznych”
  Strickland, DonnaDonna Strickland[225] University of Waterloo
Rok Wyróżniony Afiliacja Uzasadnienie

UwagiEdytuj

  1. Uczyńmy życie lepszym przez naukę i sztukę, Eneida, księga VI, werset 663.
  2. If none of the works under consideration is found to be of the importance indicated in the first paragraph, the prize money shall be reserved until the following year. If, even then, the prize cannot be awarded, the amount shall be added to the Foundation’s restricted funds.
  3. Odebrał Nagrodę rok później, w 1922 roku.
  4. Odebrał Nagrodę rok później, w 1929 roku.
  5. Odebrał Nagrodę rok później, w 1933 roku.
  6. W chwili ogłoszenia nominacji był na emeryturze.
  7. W rzeczywistości naukowcy ci zaobserwowali efekt Mikheyeva–Smirnova–Wolfensteina, a nie oscylacje neutrin.

PrzypisyEdytuj

  1. a b Nobelprize.org: Alfred Nobel’s Will (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-12-20].
  2. Nobelprize.org: The Nobel Foundation (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-12-20].
  3. a b Nobelprize.org: The Nobel Committee for Physics (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-12-20].
  4. a b c d e f Nobelprize.org: Nomination and Selection of Physics Laureates (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-12-20].
  5. a b c Nobelprize.org: The Nobel Prize Award Ceremonies and Banquest (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-12-20].
  6. Nobelprize.org: The Nobel Medal for Physics and Chemistry (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-12-20].
  7. Birgitta Lemmel, Nobelprize.org: The Nobel Diplomas (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-12-20].
  8. Nobelprize.org: The Nobel Prize Amounts (ang.). Nobel Media AB 2014. [dostęp 2017-10-09].
  9. Nobelprize.org: Prize amount and market value of invested capital (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-12-20].
  10. The Nobel Prize in Physics (ang.). nobelprize.org. [dostęp 2018-10-03].
  11. a b c d e f opublikowany = nobelprize.org: Facts on the Nobel Prize in Physics (ang.). [dostęp 2018-10-03].
  12. Nobel Prize awarded women (ang.). nobelprize.org, 2.10.2018. [dostęp 2018-10-03].
  13. a b Nobelprize.org: John Bardeen- Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-29].
  14. a b Nobelprize.org: John Bardeen – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  15. a b Nobelprize.org: Lawrence Bragg – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  16. a b Nobelprize.org: Raymond Davis Jr. – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  17. Nobelprize.org: All Nobel Prizes in Physics (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-21].
  18. Nobelprize.org: Wilhelm Conrad Röntgen – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  19. Nobelprize.org: Hendrik A. Lorentz – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  20. Nobelprize.org: Pieter Zeeman – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  21. Nobelprize.org: Henri Becquerel – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  22. Nobelprize.org: Pierre Curie – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  23. Nobelprize.org: Marie Curie – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  24. Nobelprize.org: Lord Rayleigh – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  25. Nobelprize.org: Philipp Lenard – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  26. Nobelprize.org: J.J. Thomson – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  27. Nobelprize.org: Albert A. Michelson – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  28. Nobelprize.org: Gabriel Lippmann – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  29. Nobelprize.org: Ferdinand Braun – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  30. Nobelprize.org: Guglielmo Marconi – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  31. Nobelprize.org: Johannes Diderik van der Waals – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  32. Nobelprize.org: Wilhelm Wien – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  33. Nobelprize.org: Gustaf Dalén – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  34. Nobelprize.org: Heike Kamerlingh Onnes – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  35. Nobelprize.org: Max von Laue – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  36. Nobelprize.org: William Bragg – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  37. Nobelprize.org: The Nobel Prize in Physics 1916 (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  38. Nobelprize.org: Charles Glover Barkla – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  39. Nobelprize.org: Max Planck – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  40. Nobelprize.org: Johannes Stark – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  41. Nobelprize.org: Charles Edouard Guillaume – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  42. Nobelprize.org: Albert Einstein – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  43. Nobelprize.org: Niels Bohr – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  44. Nobelprize.org: Robert A. Millikan – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  45. Nobelprize.org: Manne Siegbahn – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  46. Nobelprize.org: James Franck – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  47. Nobelprize.org: Gustav Hertz – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  48. Nobelprize.org: Jean Baptiste Perrin – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  49. Nobelprize.org: Arthur H. Compton – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  50. Nobelprize.org: C.T.R. Wilson – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  51. Nobelprize.org: Owen Willans Richardson – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  52. Nobelprize.org: Louis de Broglie – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-29].
  53. Nobelprize.org: Sir Venkata Raman – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-29].
  54. Nobelprize.org: The Nobel Prize in Physics 1931 (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-29].
  55. Nobelprize.org: Werner Heisenberg – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  56. Nobelprize.org: Erwin Schrödinger – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-29].
  57. Nobelprize.org: Paul A.M. Dirac – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-29].
  58. Nobelprize.org: The Nobel Prize in Physics 1934 (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-29].
  59. Nobelprize.org: James Chadwick – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-29].
  60. Nobelprize.org: Victor F. Hes – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-29].
  61. Nobelprize.org: Carl D. Anderson – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  62. Nobelprize.org: Clinton Davisson – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-29].
  63. Nobelprize.org: George Paget Thomson – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-29].
  64. Nobelprize.org: Enrico Fermi – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-29].
  65. Nobelprize.org: Ernest Lawrence – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-29].
  66. Nobelprize.org: The Nobel Prize in Physics 1940 (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-29].
  67. Nobelprize.org: The Nobel Prize in Physics 1941 (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-29].
  68. Nobelprize.org: The Nobel Prize in Physics 1942 (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-29].
  69. Nobelprize.org: Otto Stern – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-29].
  70. Nobelprize.org: Isidor Isaac Rabi – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-29].
  71. Nobelprize.org: Wolfgang Pauli – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-29].
  72. Nobelprize.org: Percy W. Bridgman – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-29].
  73. Nobelprize.org: Edward V. Appleton – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-29].
  74. Nobelprize.org: Patrick M.S. Blackett – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-29].
  75. Nobelprize.org: Hideki Yukawa – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-29].
  76. Nobelprize.org: Cecil Powell – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-29].
  77. Nobelprize.org: John Cockcroft – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-29].
  78. Nobelprize.org: Ernest T.S. Walton – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  79. Nobelprize.org: Felix Bloch – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-29].
  80. Nobelprize.org: E. M. Purcell – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-29].
  81. Nobelprize.org: Frits Zernike – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  82. Nobelprize.org: Max Born – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-29].
  83. Nobelprize.org: Walther Bothe – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-29].
  84. Nobelprize.org: Willis E. Lamb – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-29].
  85. Nobelprize.org: Polykarp Kusch – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-29].
  86. Nobelprize.org: Walter H. Brattain – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-29].
  87. Nobelprize.org: William B. Shockley – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  88. Nobelprize.org: Chen Ning Yang – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-29].
  89. Nobelprize.org: Tsung-Dao Lee – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-29].
  90. Nobelprize.org: Pavel A. Cherenkov – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-29].
  91. Nobelprize.org: Il´ja M. Frank – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-29].
  92. Nobelprize.org: Igor Y. Tamm – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-29].
  93. Nobelprize.org: Emilio Segrè – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-29].
  94. Nobelprize.org: Owen Chamberlain – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-29].
  95. Nobelprize.org: Donald A. Glaser – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-29].
  96. Nobelprize.org: Robert Hofstadter – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-29].
  97. Nobelprize.org: Rudolf Mössbauer – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-29].
  98. Nobelprize.org: Lev Landau – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-29].
  99. Nobelprize.org: Eugene Wigner – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-29].
  100. Nobelprize.org: Maria Goeppert Mayer – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-29].
  101. Nobelprize.org: J. Hans D. Jensen – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-29].
  102. Nobelprize.org: Charles H. Townes – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-29].
  103. Nobelprize.org: Nicolay G. Basov – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-29].
  104. Nobelprize.org: Aleksandr M. Prokhorov – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-29].
  105. Nobelprize.org: Sin-Itiro Tomonaga- Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-29].
  106. Nobelprize.org: Julian Schwinger – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-29].
  107. Nobelprize.org: Richard P. Feynman – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  108. Nobelprize.org: Alfred Kastler – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  109. Nobelprize.org: Hans Bethe – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  110. Nobelprize.org: Luis Alvarez – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  111. Nobelprize.org: Murray Gell-Mann – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  112. Nobelprize.org: Hannes Alfvén – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  113. Nobelprize.org: Louis Néel – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  114. Nobelprize.org: Dennis Gabor – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  115. Nobelprize.org: Leon N. Cooper – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  116. Nobelprize.org: Robert Schrieffer – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  117. Nobelprize.org: Leo Esaki – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  118. Nobelprize.org: Ivar Giaever – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  119. Nobelprize.org: Brian D. Josephson – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  120. Nobelprize.org: Martin Ryle – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  121. Nobelprize.org: Antony Hewish – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  122. Nobelprize.org: Aage N. Bohr – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  123. Nobelprize.org: Ben R. Mottelson – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  124. Nobelprize.org: James Rainwater – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  125. Nobelprize.org: Burton Richter- Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  126. Nobelprize.org: Samuel C.C. Ting – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  127. Nobelprize.org: Philip W. Anderson – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  128. Nobelprize.org: Sir Nevill F. Mott – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  129. Nobelprize.org: John H. van Vleck – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  130. Nobelprize.org: Pyotr Kapitsa – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  131. Nobelprize.org: Arno Penzias – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  132. Nobelprize.org: Robert Woodrow Wilson – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  133. Nobelprize.org: Sheldon Glashow – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  134. Nobelprize.org: Abdus Salam – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  135. Nobelprize.org: Steven Weinberg – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  136. Nobelprize.org: James Cronin – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  137. Nobelprize.org: Val Fitch – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  138. Nobelprize.org: Nicolaas Bloembergen – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  139. Nobelprize.org: Arthur L. Schawlow – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  140. Nobelprize.org: Kai M. Siegbahn – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  141. Nobelprize.org: Kenneth G. Wilson – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  142. Nobelprize.org: Subramanyan Chandrasekhar – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  143. Nobelprize.org: William A. Fowle – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  144. Nobelprize.org: Carlo Rubbia – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  145. Nobelprize.org: Simon van der Meer – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  146. Nobelprize.org: Klaus von Klitzing – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  147. Nobelprize.org: Ernst Ruska – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  148. Nobelprize.org: Gerd Binning – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  149. Nobelprize.org: Heinrich Rohrer – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  150. Nobelprize.org: J. Georg Bednorz – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  151. Nobelprize.org: K. Alex Müller – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  152. Nobelprize.org: Leon M. Lederman – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  153. Nobelprize.org: Melvin Schwartz – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  154. Nobelprize.org: Jack Steinberger – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  155. Nobelprize.org: Norman F. Ramsey – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  156. Nobelprize.org: Hans G. Dehmelt – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  157. Nobelprize.org: Wolfgang Paul – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  158. Nobelprize.org: Jerome I. Friedman – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  159. Nobelprize.org: Henry W. Kendall – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  160. Nobelprize.org: Richard E. Taylor – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  161. Nobelprize.org: Pierre-Gilles de Gennes – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  162. Nobelprize.org: Georges Charpak – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  163. Nobelprize.org: Russell A. Huls – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  164. Nobelprize.org: Joseph H. Taylor Jr – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  165. Nobelprize.org: Bertram N. Brockhouse – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  166. Nobelprize.org: Clifford G. Shull – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  167. Nobelprize.org: Martin L. Perl – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  168. Nobelprize.org: Frederick Reines – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  169. Nobelprize.org: David M. Lee – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  170. Nobelprize.org: Douglas D. Osheroff – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  171. Nobelprize.org: Robert C. Richardson – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  172. Nobelprize.org: Steven Chu – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  173. Nobelprize.org: Claude Cohen-Tannoudji – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  174. Nobelprize.org: William D. Phillips – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  175. Nobelprize.org: Robert B. Laughlin – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  176. Nobelprize.org: Horst L. Störmer – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  177. Nobelprize.org: Daniel C. Tsui – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  178. Nobelprize.org: Gerardus ’t Hooft – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  179. Nobelprize.org: Martinus J.G. Veltman – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  180. Nobelprize.org: Zhores I. Alferov – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  181. Nobelprize.org: Herbert Kroemer – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  182. Nobelprize.org: Jack S. Kilby – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  183. Nobelprize.org: Eric A. Cornell – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  184. Nobelprize.org: Carl E. Wieman – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  185. Nobelprize.org: Wolfgang Ketterle – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  186. Nobelprize.org: Masatoshi Koshiba – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  187. Nobelprize.org: Riccardo Giacconi – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  188. Nobelprize.org: Alexei A. Abrikosov – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  189. Nobelprize.org: Vitaly L. Ginzburg – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  190. Nobelprize.org: Anthony J. Leggett – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  191. Nobelprize.org: David J. Gross – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  192. Nobelprize.org: H. David Politze – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  193. Nobelprize.org: Frank Wilczek – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  194. Nobelprize.org: Roy J. Glauber – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  195. Nobelprize.org: John L. Hall – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  196. Nobelprize.org: Theodor W. Hänsch – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  197. Nobelprize.org: John C. Mather – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  198. Nobelprize.org: George F. Smoot – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  199. Nobelprize.org: Albert Fert – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  200. Nobelprize.org: Peter Grünberg – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  201. Nobelprize.org: Yoichiro Nambu – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  202. Nobelprize.org: Makoto Kobayashi – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  203. Nobelprize.org: Toshihide Maskawa – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  204. Nobelprize.org: Charles K. Kao – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  205. Nobelprize.org: Willard S. Boyle – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  206. Nobelprize.org: George E. Smith – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  207. Nobelprize.org: Andre Geim – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  208. Nobelprize.org: Konstantin Novoselov – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  209. Nobelprize.org: Saul Perlmutter – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  210. Nobelprize.org: Adam G. Riess – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  211. Nobelprize.org: Brian P. Schmidt – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  212. Nobelprize.org: Serge Haroche – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  213. Nobelprize.org: David J. Winelan – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-09-28].
  214. Nobelprize.org: François Englert – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-10-08].
  215. Nobelprize.org: Peter W. Higgs – Facts (ang.). Nobel Media AB 2013. [dostęp 2013-10-08].
  216. Nobelprize.org: Isamu Akasaki – Facts (ang.). Nobel Media AB 2014. [dostęp 2014-10-07].
  217. Nobelprize.org: Hiroshi Amano – Facts (ang.). Nobel Media AB 2014. [dostęp 2014-10-07].
  218. Nobelprize.org: Shuji Nakamura – Facts (ang.). Nobel Media AB 2014. [dostęp 2014-10-07].
  219. Nobelprize.org: Takaaki Kajita – Facts (ang.). Nobel Media AB 2014. [dostęp 2015-10-06].
  220. Alexei Yu. Smirnov, Solar neutrinos: Oscillations or No-oscillations?, „arXiv:hep-ph”, 8 września 2016, arXiv:1609.02386 (ang.).
  221. Adrian Cho: „Did the Nobel committee get the physics wrong?” Science, 14.12.2016
  222. Nobelprize.org: Arthur B. McDonald – Facts (ang.). Nobel Media AB 2014. [dostęp 2015-10-06].
  223. a b c Press Release: The Nobel Prize in Physics 2016 (ang.). Nobel Foundation, 2016-10-04. [dostęp 2016-10-04].
  224. a b c Press Release: The Nobel Prize in Physics 2017 (ang.). Nobel Foundation, 2017-10-03. [dostęp 2017-10-03].
  225. a b c Press Release: The Nobel Prize in Physics 2018 (ang.). Nobel Foundation, 2018-10-02. [dostęp 2018-10-02].

Linki zewnętrzneEdytuj