Otwórz menu główne

Max von Laue

fizyk niemiecki, noblista

Max Theodor Felix von Laue (ur. 9 października 1879 w Pfaffendorf koło Koblencji, zm. 24 kwietnia 1960 w Berlinie) – niemiecki fizyk, prekursor analizy rentgenowskiej, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie fizyki (1914) za odkrycie zjawiska dyfrakcji promieniowania rentgenowskiego na kryształach, dokonane w roku 1912[1][2]. Jego synem był historyk Theodore von Laue.

Max Theodor Felix von Laue
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 9 października 1879
Pfaffendorf
Data i miejsce śmierci 24 kwietnia 1960
Berlin
Zawód, zajęcie fizyk
Odznaczenia
Pour le Mérite Oficer Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja)

ŻyciorysEdytuj

Jego ojcem był Juliusz von Laue, urzędnik niemieckiej administracji wojskowej, który – z powodu charakteru zatrudnienia – często zmieniał miejsce zamieszkania. Jego syn spędził wczesne dzieciństwo w Brandenburgii i Altonie. Uczęszczał do szkół w Poznaniu (1887–1891, Królewskie Gimnazjum im. Fryderyka Wilhelma, obecnie III Liceum Ogólnokształcące)[3] i w Berlinie, a następnie do protestanckiego gimnazjum w Strasburgu, gdzie profesor Goering zainteresował go naukami ścisłymi. W roku 1898 odbył służbę wojskową, a w następnych latach studiował na uniwersytetach w Strasburgu, Getyndze (BS w roku 1904), Monachium (jeden semestr). Doktorat w dziedzinie matematyki i fizyki uzyskał w roku 1903 na Uniwersytecie Fryderyka Wilhelma w Berlinie, gdzie zajmował się badaniami do roku 1904[1][2].

Był w latach[1][2]:

Obraz Lauego na kliszy, schemat powstawania dyfraktogramu (układ regularny)
oraz Max von Laue (pierwszy od prawej) w towarzystwie W. Nernsta, A. Einsteina, M. Plancka i R. Millikana

Był uczniem lub współpracownikiem wybitnych naukowców, między innymi matematyka Davida Hilberta oraz fizyków: Alberta Einsteina, Maxa Plancka i Arnolda Sommerfelda. Nagrodę Nobla otrzymał w roku 1914 za odkrycie zjawiska dyfrakcji promieniowania rentgenowskiego w kryształach, dokonane w roku 1912. Należał do grupy naukowców, którzy wnieśli istotny wkład do wiedzy na temat wpływu pola magnetycznego na nadprzewodnictwo[1][2].

Gdy w Niemczech rozpoczął się okres nazizmu, von Laue wystąpił z otwartą krytyką postawy rządu wobec tak zwanej fizyki żydowskiej (reprezentowanej, między innymi, przez Einsteina) i nie zerwał kontaktów z izolowanymi kolegami Żydami. W czasie II wojny światowej odmówił pracy w nazistowskim programie rozwoju broni jądrowej – zajął się pisaniem książki na temat historii fizyki[2][4].

Po zakończeniu wojny został aresztowany, wraz z dziewięcioma innymi naukowcami niemieckimi, podejrzanymi o udział w realizacji programu nuklearnego, i był więziony przez niemal rok w Farm Hall w Anglii (operacja Epsilon; zainstalowany w Godmanchester podsłuch miał dostarczyć aliantom informacji o stopniu zaawansowania realizacji programu). W tym czasie napisał pracę na temat absorpcji promieniowania rentgenowskiego[2].

PublikacjeEdytuj

Jest autorem książek[2]:

  • Das Relativitätsprinzip (The Theory of Relativity, 1911)
  • Die Theorien der Radiologie (The Theories of Radiology, 1925)
  • Röntgenstrahl-Interferenzen (X-Ray Interferences, 1941)
  • Geschichte der Physik (History of Physics, 1943)
  • Theorie der Supraleitung (Theory of Superconductivity, 1947)
  • Materiewellen und ihre Interferenzen (Matter Waves and Their Interference, 1948)
  • Gesammelte Schriften und Vorträge (Collected Writings & Lectures, 1961)

Odznaczenia i wyróżnieniaEdytuj

Poza Nagrodą Nobla (1914) otrzymał[2]:

Był członkiem licznych towarzystw naukowych, do których należą[2]:

UpamiętnienieEdytuj

 
Nagrobek na cmentarzu StadtfriedhofGetyndze

Dowodem pamięci o jego zasługach jest stosowanie pojęć „metoda Lauego”, „obraz Lauego” (dyfraktogram Lauego, lauegram). Jego nazwisko upamiętnia również planetoida von Laue i krater księżycowy, Laue Crater  28,0°N 96,7°W/28,000000 -96,700000 (średnica 87 km)[2].

Życie rodzinneEdytuj

Max von Laue ożenił się w roku 1910 z Magdaleną Degen. Był entuzjastycznym użytkownikiem samochodów; lubił szybką jazdę. Dnia 7 kwietnia 1960 roku doszło w Berlinie do kolizji z motorowerem. Rowerzysta zmarł na miejscu, a von Laue 17 dni później. Został pochowany na cmentarzu Stadtfriedhof w Getyndze, na którym są pochowani również inni laureaci Nagrody Nobla: Max Born, Otto Hahn, Walther Nernst, Max Planck, Otto Wallach, Adolf Windaus, Richard Zsigmondy[5].

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d Max von Laue - Facts (ang.). W: The Nobel Prize in Physics 1914 [on-line]. Nobel Media AB. [dostęp 2014-04-15]., Biographical, Nobel Lecture, December 12, 1915, Concerning the Detection of X-ray Interferences
  2. a b c d e f g h i j Max von Laue (ang.). W: Notable Names Database (NNDB) [on-line]. [dostęp 2014-04-15].
  3. Daina Kolbuszewska: Noblista Max von Laue był uczniem poznańskiego gimnazjum (pol.). W: Kraj > Informacje z regionów [on-line]. wiadomosci.gazeta.pl, 2005-10-21. [dostęp 2015-02-17]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-04-16)].
  4. History Of Physics (ang.). W: Wersja zdigitalizowana (wyd. I: Geschichte der Physik,1943) [on-line]. Academic Press Inc, 1950. [dostęp 2014-04-16].
  5. Der Nobelpreis und das Ehrenmal "Nobel-Rondell" auf dem Stadtfriedhof (niem.). City of Göttingen. [dostęp 2014-04-16].

Linki zewnętrzneEdytuj