Otwórz menu główne

Katedra św. Stanisława i św. Wacława w Świdnicy

Katedra św. Stanisława i św. Wacława w Świdnicygotycki kościół, pierwotnie parafialny, od 2004 r. katedra diecezji świdnickiej. Znajduje się przy placu Jana Pawła II, w południowo-wschodniej części średniowiecznego miasta lokacyjnego. Jeden z najważniejszych zabytków miasta[2]. Rozporządzeniem prezydenta Andrzeja Dudy z 15 marca 2017 roku, katedra została wpisana na listę Pomników Historii[3][4].

Katedra św. Stanisława i św. Wacława w Świdnicy
Distinctive emblem for cultural property.svg 77 z dnia 29.03.1949[1]
katedra
Ilustracja
Katedra diecezji świdnickiej
Państwo  Polska
Miejscowość Świdnica
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Wezwanie św. Stanisława i św. Wacława
Położenie na mapie Świdnicy
Mapa lokalizacyjna Świdnicy
Katedra św. Stanisława i św. Wacława w Świdnicy
Katedra św. Stanisława i św. Wacława w Świdnicy
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Katedra św. Stanisława i św. Wacława w Świdnicy
Katedra św. Stanisława i św. Wacława w Świdnicy
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa dolnośląskiego
Katedra św. Stanisława i św. Wacława w Świdnicy
Katedra św. Stanisława i św. Wacława w Świdnicy
Położenie na mapie powiatu świdnickiego
Mapa lokalizacyjna powiatu świdnickiego
Katedra św. Stanisława i św. Wacława w Świdnicy
Katedra św. Stanisława i św. Wacława w Świdnicy
Ziemia50°50′28″N 16°29′31″E/50,841111 16,491944
Strona internetowa

Jeden z największych kościołów Dolnego Śląska. Wieża o wys. 103 m[5][6] jest obecnie najwyższą na terenie całego Śląska i piątą co do wielkości w Polsce (po bazylice w Licheniu, archikatedrze szczecińskiej, bazylice jasnogórskiej w Częstochowie i archikatedrze łódzkiej). Jest jedyną katedrą w Polsce bez stalli kapituły katedralnej. Również prezbiterium nie przeszło dotąd zmiany do obrzędu święceń kapłańskich.

Spis treści

HistoriaEdytuj

Kościół powstał w XIV w., na polecenie księcia Bolka II Świdnickiego, po pożarze wcześniejszego drewnianego kościoła stojącego na tym miejscu. Początek wznoszenia budowli określa się na 1330 r., a legenda głosi, że sam książę położył pierwszy kamień pod budowę. W latach ok. 1400-1410 dokonano rozbudowy kościoła, a w 1546 r. ukończono odbudowę po pożarze w 1532 r.

W latach 1561-1629 kościół był użytkowany przez ewangelików, a w 1662 r. patronat nad świątynią objęli jezuici, którzy na przełomie XVII i XVIII w. dokonali barokizacji wnętrza.

Po sekularyzacji zakonu jezuitów kościół został w latach 1757-1772, za zgodą władz pruskich, zamieniony na magazyn zbożowy. Restaurowany w latach 1893-1895 utracił wiele oryginalnych elementów architektonicznych.

25 marca 2004, na mocy bulli Totus Tuus Poloniae Populus Jana Pawła II, ustanawiającej diecezję świdnicką, kościół św. św. Stanisława i Wacława stał się katedrą diecezji świdnickiej.

Proboszczem katedry jest ks. prałat Piotr Śliwka[7].

ArchitekturaEdytuj

Kościół jest późnogotycką, orientowaną, trzynawową bazyliką. Nad fasadą zachodnią dominuje, widoczna z daleka, wieża. Ma ona 5 kondygnacji. Na ostatniej, która przechodzi w ośmiobok, umocowano po rogach kolumienki, na których stoją figury św. Stanisława i Wacława, Maryi, św. Jadwigi Śląskiej, św. Piotra i Pawła, św. Jana Chrzciciela i św. Jana Ewangelisty.

W fasadzie zachodniej znajdują się 4 portale z rzeźbami wykonanymi z piaskowca, są to między innymi rzeźby: Matki Bożej z Dzieciątkiem, Dwunastu Apostołów śpiących w Ogrojcu, a także św. Stanisława i św. Wacława (1427). Po obu zewnętrznych stronach portali widoczne są symbole 4 ewangelistów – po północnej: orzeł (św. Jana) i lew (św. Marka), po południowej: byk (św. Łukasza) i anioł (św. Mateusza).

Na uwagę zasługuje późnogotycka rzeźba Św. Anny Samotrzeciej, która umieszczona jest pomiędzy portalem północnym a środkowym fasady zachodniej.

 
Sklepienie katedry

We wnętrzu uderza przede wszystkim ogrom budowli. Sama nawa główna ma 71 m dług., 10 m szer. i 25 m wys. Łączna szerokość trzech naw wynosi 27 m. Do naw bocznych dobudowano w różnym okresie 6 kaplic. Pod prezbiterium znajduje się ciekawa, nie spotykana w kościołach gotyckich dwunastoboczna kaplica przypominająca kryptę. Powoduje ona wyraźne wyniesienie prezbiterium i głównego ołtarza nad poziom kościoła. Jej rzut poziomy zbliżony jest do elipsy. Sklepienie gwiaździste wspiera się na okrągłym filarze, w którym koncentrycznie zbierają się wszystkie żebra. Interesujące są tu zworniki oraz wsporniki – „służki” podtrzymujące przyścienne zakończenia żeber.

 
Wnętrze katedry

W niszach kolumn w nawie głównej usytuowane są pochądzące z przełomu XVII i XVIII wieku rzeźby przedstawiające świętych (np. Jana Chrzciciela, Mikołaja, Wolfganga). Na ścianach nawy głównej znajdują się pochodzące z XVII wieku malowane na płótnie, olejne obrazy.

 
Ołtarz główny

Pierwotny gotycki wystrój wnętrza zniszczył pożar w 1532. W latach 1644-1776 kościół był w posiadaniu jezuitów, którzy dokonali jego przebudowy w stylu barokowym na przełomie XVII i XVIII w. Większość rzeźb i ołtarzy wykonał Jan Riedel. Ołtarz główny jest jego najwybitniejszym dziełem, scena główna przedstawiająca Matkę Bożą z Dzieciątkiem w otoczeniu świętych umiejscowiona jest pod baldachimem wspartym na siedmiu kolumnach.

W lewej części nawy głównej usytuowana jest zabytkowa ambona wyrzeźbiona w 1698 roku przez Jana Riedla.

Na ścianie katedry umieszczone jest piaskowe epitafium Martina Früaufa, ostatniego katolickiego proboszcza przed reformacją (po jego śmierci ewangelicy użytkowali świątynię do 1629 roku). W polu środkowym płaskorzeźba przedstawia proboszcza klęczącego przed majestatem Trójcy Świętej przedstawionym w ujęciu zwanym tronem łaski. W dolnej części epitafium widnieje inskrypcja w języku łacińskim informująca, że proboszcz zmarł w wieku 99 lat 3 miesięcy i 6 dni.

W posadce przed wejściem do zakrystii umieszczono płytę nagrobną proboszcza świdnickiego Hugona Simona, zmarłego w 1897 roku. Napis Voluit Quiescit (Chciał spoczął) mówi, że chciał być w tym miejscu pochowany.. Znał język polski i był kapelanem pułku poznańskiego, w którym służyli Polacy.

Wielkie organy zdobi „Orkiestra Niebiańska”, rzeźbiona przez Jerzego Leonarda Webera (1704-1710); jego dziełem jest też ołtarz w kaplicy Matki Bożej Świdnickiej, gdzie znajduje się słynący łaskami wizerunek Maryi z XV w., a także posągi patronów miasta na konsolach filarów międzynawowych.

Wśród ocalałych elementów średniowiecznego wyposażenia najcenniejszy jest gotycki poliptyk z 1492 ze sceną Zaśnięcia Matki Bożej w kaplicy zwanej Chórem Mieszczan (kopia Ołtarza Mariackiego); ołtarz ten został prawdopodobnie wykonany przez ucznia Wita Stwosza.

We wnętrzu znajduje się także Pieta o bardzo realistycznej formie z ok. 1420.

Na dziedzińcu kościoła stoi kolumna św. Floriana pochodząca z 1684.

CiekawostkiEdytuj

Potocznie nazywany był katedrą jeszcze przed utworzeniem diecezji. Kościół został zaliczony do grona „10 pereł Dolnego Śląska” (w konkursie „Perły Dolnego Śląska” portalu Naszemiasto.pl).

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego. [dostęp 2010-01-30].
  2. Redaktor, Portal katedralny, www.katedra.swidnica.pl [dostęp 2017-08-23] (pol.).
  3. Referent_WD, Diecezja Świdnicka – Katedra Świdnicka wpisana na listę Pomników Historii, www.diecezja.swidnica.pl [dostęp 2017-05-07] [zarchiwizowane z adresu].
  4. Redaktor, Portal katedralny, www.katedra.swidnica.pl [dostęp 2017-05-07].
  5. Emporis: Stanislaus and Vaclav Church Swidnica (ang.). [dostęp 2010-01-30].
  6. Dzieje Katedry w Świdnicy.
  7. Świdnicka Parafia Katedralna – Duszpasterze w parafii. [dostęp 2019-01-06].

BibliografiaEdytuj

  • Janusz Czerwiński, Wrocław i okolice, wyd. Wydawnictwo Sport i Turystyka, Warszawa 1989, ​ISBN 83-217-2279-2​.
  • Tadeusz Dobrzeniecki, Architektura sakralna w Polsce na Ziemiach Zachodnich i Północnych, wyd. Ars Christiana, Warszawa 1976.

Linki zewnętrzneEdytuj