Otwórz menu główne

Kościół Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Krakowie

Kościół Świętych Apostołów Piotra i Pawła – zabytkowy parafialny kościół rzymskokatolicki położony przy ulicy Grodzkiej 52a, w Krakowie.

Kościół Świętych Apostołów
Piotra i Pawła
Distinctive emblem for cultural property.svg A-4 z dnia 30 stycznia 1973[1]
kościół parafialny
Ilustracja
Front kościoła – widok z placu Marii Magdaleny
Państwo  Polska
Miejscowość Kraków
Adres ul. Grodzka 52a
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Parafia Wszystkich Świętych w Krakowie
Wezwanie Świętych Apostołów Piotra i Pawła
Położenie na mapie Starego Miasta w Krakowie
Mapa lokalizacyjna Starego Miasta w Krakowie
Kościół Świętych Apostołów Piotra i Pawła
Kościół Świętych Apostołów
Piotra i Pawła
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kościół Świętych Apostołów Piotra i Pawła
Kościół Świętych Apostołów
Piotra i Pawła
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Kościół Świętych Apostołów Piotra i Pawła
Kościół Świętych Apostołów
Piotra i Pawła
Położenie na mapie Krakowa
Mapa lokalizacyjna Krakowa
Kościół Świętych Apostołów Piotra i Pawła
Kościół Świętych Apostołów
Piotra i Pawła
Ziemia50°03′25″N 19°56′20″E/50,056944 19,938889
Bryła kościoła, widok z Wawelu
Wnętrze kościoła
Chór, organy, ambona
Ołtarz główny
Pokaz wahadła Foucaulta

Znajduje się po wschodniej stronie placu św. Marii Magdaleny, obok kościoła św. Andrzeja. Od 1830 roku służy parafii Wszystkich Świętych[2].

Spis treści

HistoriaEdytuj

Jest to pierwsza budowla architektury barokowej w Krakowie. Ufundowana została dla jezuitów przez króla Zygmunta III Wazę. Plan kościoła wykonał prawdopodobnie Giovanni de Rossis, plan ten był realizowany od 1597 roku – najpierw przez Józefa Britiusa (Giuseppe Brizio), a następnie modyfikowany przez Giovanniego Marię Bernardoniego. Ostateczny kształt kościołowi nadał w latach 1605-1619 Giovanni Trevano, będący autorem projektów fasady, kopuły i wystroju wnętrza.

Uroczystej konsekracji kościoła dokonano 8 lipca 1635 roku. Po kasacie zakonu jezuitów w 1773 roku kościół i kolegium znalazły się w gestii Komisji Edukacji Narodowej, która przekazała te budowle uniwersytetowi krakowskiemu, a później, w roku 1786 oo. cystersom z Mogiły. W latach 1809-1815 świątynia funkcjonowała jako cerkiew prawosławna[3]. Od 1830 roku służy parafii Wszystkich Świętych[2]. Po restauracji kopuły w latach 1822-1825 prowadzonej z budżetu Wolnego Miasta Krakowa, przeniesiona została do kościoła parafia Wszystkich Świętych (uroczystość odbyła się 8 sierpnia 1830 r.)[4]. W roku 1899 rozpoczęta została kompleksowa konserwacja kościoła, którą prowadził architekt Zygmunt Hendel[5]. Objęto nią: kopułę z latarnią (1899-1901, 1906-1907), fasadę (1901-1907), dachy (1900, 1902-1908), wnętrze kościoła (1907-1916), schody przy ogrodzeniu. Około roku 1890 posługę wikarego sprawował w nim św. Józef Bilczewski.

ArchitekturaEdytuj

Kościół ma szeroki, jednonawowy korpus z nawami bocznymi o charakterze kaplic, transept z kopułą na skrzyżowaniu oraz prostokątne (krótkie) prezbiterium zamknięte półkolistą apsydą.

FasadaEdytuj

Dwukondygnacyjna fasada z dolomitu przypomina rzymski kościół Santa Susana Carla Maderny, ale są w niej też echa fasady głównego kościoła jezuickiego Il Gesù w Rzymie.

W niszach znajdują się posągi świętych jezuickich: św. Ignacego Loyoli, św. Franciszka Ksawerego, św. Alojzego Gonzagi oraz św. Stanisława Kostki dłuta Dawida Heela, a nad portalem głównym godło zakonu jezuitów; w górnej kondygnacji św. Zygmunt i św. Władysław. Fasadę wieńczy herb fundatora, króla Zygmunta III (wizerunek Orła ze Snopem na piersi).

Ogrodzenie placu z rzeźbami apostołów zostało zaprojektowane przez Kacpra Bażankę, a wykonane w roku 1722 przez Dawida Heela z wapienia pińczowskiego. Dziś, na miejscu XVIII-wiecznych, bardzo zniszczonych oryginałów, znajdują się ich współczesne kopie (także z wapienia pińczowskiego), wykonane przez Kazimierza Jęczmyka. Przyczyną tego stanu są kwaśne deszcze wymywające twarze rzeźb.

WnętrzeEdytuj

Stiukowa dekoracja, umieszczona głównie na sklepieniach, jest autorstwa Giovanniego Battisty Falconiego: w apsydzie prezbiterium są to sceny z życia św. Piotra i św. Pawła oraz posągi patronów Polski – św. Wojciecha i św. Stanisława. W nawach bocznych motywy zdobnicze stają się bardziej swobodne – pojawiają się tam postacie puttów wplecionych w ornamentalne kompozycje i plafony.

Późnobarokowy ołtarz główny z roku 1735 z rzeźbami Antoniego Frączkiewicza zaprojektowany został prawdopodobnie przez Kacpra Bażankę. Obraz w ołtarzu – Wręczenie kluczy św. Piotrowi – namalował około 1820 roku Józef Brodowski (wzorując się na niezachowanym XVIII-wiecznym obrazie Szymona Czechowicza).

PrezbiteriumEdytuj

Przy północnej ścianie prezbiterium znajduje się nagrobek biskupa Andrzeja Trzebickiego z końca XVII wieku ufundowany wujowi przez dziekana krakowskiego Kaspra Cieńskiego[6], a przy południowej – obraz przedstawiający Wszystkich Świętych pędzla Szymona Czechowicza z 1763 roku przeniesiony z dawnego kościoła Wszystkich Świętych.

Nawa głównaEdytuj

TranseptEdytuj

Ramię północne:

  • wczesnobarokowy ołtarz z obrazem przedstawiającym Matkę Boską i śś. Annę i Joachima;
  • nagrobek Rohozińskich i Michałowskich z posągiem Ecce Homo (autor: Marceli Guyski);

Ramię południowe:

  • ołtarz św Stanisława Kostki (z obrazem z I poł. XVII w. przedstawiającym świętego);
  • pomnik rodziny Bartschów z 1827 roku;
  • posąg Maurycego Poniatowskiego (autor: Wiktor Brodzki)
  • statua Maurycego Drużbackiego (autor: Antoni Madeyski, 1912)
  • epitafium rodziny Branickich (projektu Kacpra Bażanki, 1720-27)

Nawy boczneEdytuj

Nawy boczna północna składa się z kaplic: Męki Pańskiej, Matki Boskiej Loretańskiej, św. Ignacego Loyoli.

Nawa boczna południowa składa się z kaplic: Wieczerzy Pańskiej, Michała Archanioła, Trójcy Świętej.

W kaplicy Wieczerzy Pańskiej znajduje się nagrobek Brzechffów (projekt: Kacper Bażanka, 1716)

Oświetlenie wnętrza zostało podporządkowane teatralizacji sprawowania liturgii w baroku: światło miało skupiać się na księdzu odprawiającym mszę świętą, a boczne filary wspierające kopułę miały stwarzać wrażenie kulis teatralnych.

W 1638 roku przy kościele Jezuici założyli największą w ówczesnej Polsce kapelę muzyczną. Śpiewało w niej od 80 do 100 osób.

KryptyEdytuj

W podziemiach kościoła pochowany jest ks. Piotr Skarga, biskup Andrzej Trzebicki oraz Witold Szeliga Bieliński.

Od stycznia 2010 r. trwają prace nad utworzeniem w podziemiach Panteonu Narodowego[8].

W 2013 roku pochowany został pisarz Sławomir Mrożek.

W 2019 roku pochowany został biskup Tadeusz Pieronek.

Wahadło FoucaultaEdytuj

W kościele jest zawieszone najdłuższe w Polsce wahadło Foucaulta (46,5 m). Co czwartek odbywają się demonstracje[9], pozwalające zaobserwować (pośrednio) ruch obrotowy Ziemi wokół własnej osi.

PrzypisyEdytuj

  1. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo małopolskie. 2018-09-30.
  2. a b Joanna M. Dziewulska, Prace „reparacyjne” i restauracyjne kościoła śś. Piotra i Pawła w Krakowie w XIX wieku, „Rocznik Biblioteki Naukowej PAU i PAN w Krakowie”, R. 53: 2008, s. 259-282.
  3. K. Bąkowski, Kronika Krakowska 1796-1848, cz. 1, „Biblioteka Krakowska nr 36”, s. 104.
  4. Joanna M. Dziewulska, Prace „reparacyjne” i restauracyjne kościoła śś. Piotra i Pawła w Krakowie w XIX wieku, „Rocznik Biblioteki Naukowej PAU i PAN w Krakowie”, R. 53: 2008, s. 259-282.
  5. Joanna M. Dziewulska, Wokół restauracji kościoła śś. Piotra i Pawła w Krakowie, „Rocznik Biblioteki Naukowej PAU i PAN w Krakowie”, R. 54: 2009, s.239-275.
  6. Jan Korytkowski, Prałaci i kanonicy katedry metropolitalnej gnieźnieńskiej od roku 1000 aż do dni naszych. Podług źródeł archiwalnych. T.1, Gniezno 1882, s. 138.
  7. Anna Agaciak Papież Pius IX błogosławi Panteonowi
  8. W Krakowie powstanie jednak Panteon Narodowy? (dostęp 18.04.2010).
  9. Parafia Wszystkich Świętych w Krakowie. [dostęp 2016-02-22].

Linki zewnętrzneEdytuj