Otwórz menu główne

Leni Riefenstahl

niemiecka reżyserka filmowa

Berta Helene Amalie „Leni” Riefenstahl (ur. 22 sierpnia 1902 w Berlinie, zm. 8 września 2003 w Pöcking) – niemiecka reżyserka, scenarzystka i producentka filmowa znana z nowatorskiej estetyki. Jej osoba i twórczość budziła często kontrowersje z powodu filmów propagandowych afirmujących hitleryzm oraz z powodu bliskich związków z czołowymi zbrodniarzami hitlerowskimi, którzy finansowali jej działalność artystyczną w okresie III Rzeszy. Poza działalnością związaną z filmem była również fotografką, aktorką i tancerką.

Berta Helene Amalie „Leni” Riefenstahl
ilustracja
Data i miejsce urodzenia 22 sierpnia 1902
Berlin
Data i miejsce śmierci 8 września 2003
Pöcking

Początki karieryEdytuj

Urodzona w Berlinie, w Niemczech, Riefenstahl rozpoczęła karierę jako tancerka – w wywiadzie udzielonym w 2002 wspominała, że taniec dawał jej poczucie prawdziwego szczęścia. Gdy kontuzja zmusiła ją do porzucenia tańca, Riefenstahl zainteresowała się kinem.

Zachwycona możliwościami tego środka przekazu skontaktowała się z miejscowym reżyserem, Arnoldem Fanckiem, domagając się roli w jego następnym filmie. Uległ on jej naleganiom i Riefenstahl zagrała w kilku tzw. „filmach górskich” wytwórni Universum Film AG, takich jak Święta góra (Der heilige Berg) czy Burza nad Mont Blanc (Stürme über dem Mont Blanc).

Od początku zainteresowana była filmami fabularnymi. Gdy nadarzyła się jej sposobność reżyserowania filmu, skorzystała z niej, tworząc obraz Błękitne światło (Das blaue Licht).

W 1932 usłyszała na wiecu przemowę Adolfa Hitlera i – zafascynowana jego zdolnościami oratorskimi – zaoferowała mu swoje usługi jako reżyser.

W III RzeszyEdytuj

 
Leni Riefenstahl z Heinrichem Himmlerem w Norymberdze (1934)

W 1933 wyreżyserowała Zwycięstwo wiary – krótki film o spotkaniu partii narodowosocjalistycznej. Wówczas Hitler poprosił ją o sfilmowanie zjazdu partyjnego w Norymberdze w 1934. Początkowo odmówiła, sugerując, aby Hitler wybrał do tego zadania Waltera Ruttmanna. Później jednak zgodziła się, i nakręciła Triumph des Willens (pol. Triumf woli), film dokumentalny gloryfikujący ruch narodowosocjalistyczny, powszechnie uważany za jeden z najlepszych filmów propagandowych w historii, mimo iż sama Riefenstahl twierdziła, że film ten miał pełnić rolę wyłącznie dokumentalną.

W tym czasie za pośrednictwem Alberta Speera poznała operatora filmowego Waltera Frentza, który robił zdjęcia do jej późniejszych obrazów i z którym przyjaźniła się do swojej śmierci.

W 1936 Riefenstahl zakwalifikowała się do olimpijskiej reprezentacji Niemiec w narciarstwie, lecz zamiast tego wybrała filmowanie. Tak powstała kronika berlińskiej olimpiady (Olympiada), film głośny z powodu nowatorskich osiągnięć technicznych i estetycznych, takich jak podkreślające kontrast oświetlenie (w tym zdjęciach pod światło), duża dbałość o wysoką jakość techniczną zdjęć, czy też dynamiczny, często asynchroniczny montaż sceny.

II wojna światowaEdytuj

 
Leni Riefenstahl w Radomiu (1939). Na dalszym planie widoczny gmach Powiatowego Związku Samorządowego

We wrześniu 1939 wraz ze swoją ekipą filmową zjawiła się na krótko w Polsce. W mundurze Wehrmachtu, uzbrojona w pistolet i krótki bagnet przy pasie z wojskową ekipą kręciła dziennik kampanii wojskowej w Polsce. W niemieckim archiwum federalnym Bundesarchiv zachowały się zdjęcia z tej kampanii. M.in. filmowała paradę zwycięstwa w Warszawie, przebywała wraz z Adolfem Hitlerem w sopockim Grand Hotelu. 12 września 1939 była obecna w mieście Końskie (obecnie woj. świętokrzyskie) podczas egzekucji 22 osób dokonywanej w odwecie za napaść na niemieckich żołnierzy. Wbrew niektórym źródłom, jakoby po tym wydarzeniu przerwała realizację i powróciła do Niemiec, zachowały się jej zdjęcia jak z trybuny filmuje paradę wojsk niemieckich w Warszawie przed Hitlerem i realizowany przez nią film został ukończony.

Po zajęciu Francji przez III Rzeszę Leni Riefenstahl wysłała entuzjastyczny telegram do Hitlera, który zachował się i został przypomniany przez Die Neue Rechte[1].

Ze względu na częstotliwość kontaktów z Hitlerem i wsparcie finansowe, które z jego polecenia stale otrzymywało jej studio filmowe, była uważana w niektórych kręgach za bliską mu osobę (co podnosili także zwycięscy alianci).

Po wojnieEdytuj

Po II wojnie światowej Riefenstahl spędziła cztery lata we francuskim areszcie. Oskarżano ją o wykorzystywanie 117 cygańskich więźniów obozu koncentracyjnego do filmu Niziny (Tiefland), których po wykonaniu ujęć na potrzeby filmu odesłano do obozów, ale zarzutów tych nie udowodniono przed sądem, gdyż nie przesłuchano żadnej z ofiar (których część przetrwała pobyt w obozach). Nie mogąc udowodnić żadnych karalnych form wspierania nazistów, sąd określił ją mianem „sympatyzującej” z nazistami. W późniejszych wywiadach Riefenstahl utrzymywała, że – choć zafascynowana nazistami – była politycznie naiwna i nie wiedziała o popełnianych okrucieństwach. Postawa ta przez wielu krytyków jej nazistowskiej działalności określana była jako niedorzeczna, a niektórzy Cyganie niewolniczo wykorzystani do grania w jej filmie zeznawali o złym traktowaniu ich w trakcie produkcji.

Riefenstahl kontynuowała karierę po wojnie. W szczególności dokończyła film "Niziny", który miał premierę w 1954 r. w Stuttgarcie i był w dystrybucji w Niemczech, Austrii i USA, a także pokazywano go na Festiwalu Filmowym w Cannes. Próby realizacji innych filmów fabularnych po wojnie (m.in. Czerwone diabły) spotykały się z oporem, protestami i ostrą krytyką – dlatego też nie udawało jej się zebrać funduszy na sfinansowanie swoich filmów. Z tych powodów postanowiła zająć się fotografią i filmami etnograficznymi oraz przyrodniczymi. Zainteresowała się mieszkańcami Gór Nuba w Sudanie i w 1974 oraz 1976 opublikowała poświęcone im albumy fotograficzne oraz filmy. W późnych latach 70. Riefenstahl skłamała na temat swojego wieku, aby zdobyć uprawnienia płetwonurka i rozpocząć karierę w fotografii podwodnej. W 2000 przeżyła katastrofę helikoptera w Sudanie. W swoje setne urodziny, 22 sierpnia 2002, wydała film zatytułowany Impressionen unter Wasser, przedstawiający życie w oceanach.

Echa wojnyEdytuj

W październiku 2002, gdy Riefenstahl miała już 100 lat, niemieckie władze zdecydowały się umorzyć sprawę wytoczoną jej przez użytych przez nią w filmie Tiefland (Niziny) cygańskich więźniów obozów koncentracyjnych w jej filmie. Riefenstahl długo utrzymywała, że Cyganie występujący w filmie przeżyli wojnę, ale grupa Cyganów oznajmiła, że Riefenstahl wykorzystała ich do filmu i posłała ich z powrotem do obozu, gdy przestała ich potrzebować. Jako powód umorzenia sprawy władze niemieckie podały zaawansowany wiek Riefenstahl.

Schyłek życiaEdytuj

Leni Riefenstahl zmarła podczas snu 8 września 2003, w swoim domu w Pöcking (Górna Bawaria) dożywając 101 lat. Została pochowana na Cmentarzu Leśnym w Monachium.

Ocena dokonań artystycznych RiefenstahlEdytuj

Mimo jej pronazistowskich filmów propagandowych Riefenstahl zdobyła uznanie w historii filmu jako twórczyni nowej estetyki filmowej, zwłaszcza w sposobie filmowania ludzkiego ciała.

FilmografiaEdytuj

Twórczość fotograficznaEdytuj

  • The Last of the Nuba, Harper, New York 1974
  • The People of Kau, Harper, New York 1976

BibliografiaEdytuj

  • Potęga obrazu: Leni Riefenstahl (niem. Die Macht der Bilder: Leni Riefenstahl), miniserial, Chanel Four Films, 1993
  • Jürgen Trimborn: Riefenstahl. Warszawa: Wydawnictwo W.A.B., 2008, s. 491. ISBN 978-83-7414-478-0.

PrzypisyEdytuj

  1. Kay Sokolowsky, Konkret 3, 1999: Mit unbeschreiblicher Freude, tief bewegt und erfüllt mit heissem Dank, erleben wir mit Ihnen mein Führer, Ihren und Deutschlands grössten Sieg, den Einzug Deutscher Truppen in Paris. Mehr als jede Vorstellungskraft menschlicher Fantasie vollbringen się Taten, die ohnegleichen in der Geschichte der Menschheit sind, wie sollen wir Ihnen nur danken? Glückwünsche auszusprechen, das ist viel zu wenig, um Ihnen die Gefühle auszusprechen, die mich bewegen. – Z nieopisaną radością, głęboko poruszona i z gorącą wdzięcznością dzielę z Tobą, mój Wodzu, Twoje i Niemiec największe zwycięstwo, wejście wojsk niemieckich do Paryża. Przekraczasz wyobraźnię jaką istota ludzka może posiadać, dokonując czynów bez porównania w historii ludzkości. Jak mogę Ci dziękować? Życzenia swoje wypowiedzieć to o wiele za mało, by wyrazić uczucia, które mnie przepełniają.

Linki zewnętrzneEdytuj