Otwórz menu główne

Lyszcze

część Tarnowskich Gór w Polsce

Lyszcze (niem. Liscze[3]) – część Tarnowskich Gór[4]; dawne przedmieście[5] obejmujące tereny intensywnego wydobycia rud srebra i ołowiu od końca XV wieku, ok. 1529 przyłączone do miasta[1][2]; również nazwa przebiegającej przez nie ulicy[6].

Herb Tarnowskich Gór Lyszcze
Liscze
Część Tarnowskich Gór
Ilustracja
Zabudowa Lyszczy (2018)
Państwo  Polska
Województwo  śląskie
Powiat POL powiat tarnogórski flag.svg tarnogórski
Miasto POL Tarnowskie Góry flag.svg Tarnowskie Góry
Dzielnica Śródmieście-Centrum
W granicach Tarnowskich Gór ok. 1529[1][2]
SIMC 0943894
Nr kierunkowy 32
Kod pocztowy 42-600
Tablice rejestracyjne STA
Położenie na mapie Tarnowskich Gór
Mapa lokalizacyjna Tarnowskich Gór
Lyszcze
Lyszcze
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Lyszcze
Lyszcze
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
Lyszcze
Lyszcze
Położenie na mapie powiatu tarnogórskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu tarnogórskiego
Lyszcze
Lyszcze
Ziemia50°26′26″N 18°51′10″E/50,440583 18,852722
Portal Portal Polska

Spis treści

PołożenieEdytuj

Obszar Lyszczy obejmuje fragment miasta ograniczony ulicami: Legionów, Gliwicką, Łomnickiego, Rudną oraz Ogrodową wraz z ulicami Lyszcze oraz Górniczą przebiegającymi przez ten obszar[5][7].

NazwaEdytuj

Według Jana Nowaka, tarnogórskiego kronikarza okresu międzywojennego, nazwa Lyszcze pochodzi od leszczyny[1].

HistoriaEdytuj

 
Widok Tarnowskich Gór od strony południowej uwieczniony przez Knödela w 1700 roku. Lyszcze obejmują teren położony na prawo od drogi (ul. Gliwickiej) i przed miejskimi zabudowaniami

Miejscowość powstała między 1519 a 1529 rokiem jako południowa część tarnogórskiego pola górniczego powstałego w wyniku odkrycia bogatych złóż rud srebra i ołowiu pod koniec XV wieku. Pole to obejmowało poza Lyszczami również teren właściwego miasta w części środkowej (rejon obecnego śródmieścia z rynkiem i przyległymi uliczkami) oraz Blaszynę, czyli północne przedmieście nowo powstającego miasta[1][8].

Grunty, na których powstał rdzeń Tarnowskich Gór oraz Lyszcze jako jego południowe przedmieście należały do pana Tarnowic (obecnie dzielnica Tarnowskich Gór) Piotra Wrochema, natomiast Blaszyna była własnością szlachcica Blachy z Sowic[3].

O ile w ścisłym centrum miasta siatka ulic miała kształt w miarę regularny, o tyle liczne zwałowiska, szyby i doły na Lyszczach (a także na Blaszynie) uniemożliwiały zakładanie prostych dróg. Układ krętych uliczek w tych dwóch miejscach zachował się aż do dziś[9].

W 1602 roku pod Lyszcze dotarła sztolnia św. Jakuba (St. Jacobi-Stollen) o długości ok. 4700 m, której budowę rozpoczęto w 1563 roku z inicjatywy górmistrza Jakuba Rappa[9][10][11]. Była to najdłuższa sztolnia w rejonie Tarnowskich Gór od rozpoczęcia działalności górniczej aż do jej wznowienia w 1784[12]. Złoża na Lyszczach sięgnąć miała również sztolnia „Krakowska” (Krakauer Stollen), której budowę rozpoczęto w 1567[12] lub 1568 roku[13] w dolinie Dramy w okolicy Ptakowic. Jej budowę zarzucono jednak w 1579[13] lub 1584 roku[12].

 
Budynek w miejscu dawnej Bramy Gliwickiej (Wrocławskiej)

Między 1834 a 1858 rokiem w wynajętym przez sędziego Krickende budynku 245 na Lyszczach (obecnie ul. Górnicza 38) odbywały się spotkania członków tarnogórskiej loży wolnomularskiej Silberfels. Spotkania masonów odbywały się również na tzw. zamku[14]. W 1858 loża została przeniesiona do nowo wybudowanego budynku przy ulicy Jana III Sobieskiego[15].

Sześć lat później, w 1864 roku, miasto zakupiło budynek dawnej loży na Lyszczach i urządziło w nim lazaret dla 32 chorych[16][14]. Zlikwidowano go w 1886 po wybudowaniu szpitala powiatowego, zaś w budynku poszpitalnym umieszczono sierociniec. Mieścił się on tam do 1900 roku[14].

W latach 1912–1913 przy obecnej ul. Górniczej 36 wybudowano budynek remizy strażackiej z pięcioma bramami, kamiennymi przyporami w narożnikach fasady oraz reliefem przedstawiającym św. Floriana – patrona strażaków – w szczytowej części elewacji. Budynek istnieje do dziś (przebudowano jedynie wieżyczkę) i jest siedzibą Komendy Powiatowej Państwowej Straży Pożarnej[17]. Został wpisany do Gminnej Ewidencji Zabytków Miasta Tarnowskie Góry[18].

Na terenie Lyszczy w pobliżu skrzyżowania obecnej ulicy Gliwickiej i Wyszyńskiego znajdowała się jedna z trzech bram miejskich, tzw. Brama Gliwicka (inna nazwa: Brama Wrocławska[19]), zlikwidowana w 1832 roku[20][21]. Obecnie na jej miejscu stoi willa miejska z XIX wieku (ul. Gliwicka 24)[18].

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d Nowak 1927 ↓, s. 26.
  2. a b Nowak 1927 ↓, s. 32–33.
  3. a b Koch 1884 ↓, s. 12.
  4. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 4 sierpnia 2015 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2015 r. poz. 1636).
  5. a b Szlachcic-Dudzicz 2000 ↓, s. 65.
  6. Ulica Lyszcze w Tarnowskich Górach na mapie Polski Targeo.
  7. Węzeł: Lyszcze(3009722346) w: OpenStreetMap.
  8. Nowak 1927 ↓, s. 33.
  9. a b Nowak 1927 ↓, s. 27.
  10. Koch 1884 ↓, s. 16–17.
  11. Marek Wojcik. Opis Tarnowskich Gór z 1783 roku. „Montes Tarnovicensis”, wrzesień 2009. Oficyna „Monos”. ISSN 1640-0216 (pol.). 
  12. a b c Hadaś 2000 ↓, s. 718–719.
  13. a b Koch 1884 ↓, s. 17.
  14. a b c Przemysław Nadolski: Miasto pod panowaniem pruskim i w obrębie II Rzeszy Niemieckiej (1763-1918). W: praca zbiorowa pod red. Jana Drabiny: Historia Tarnowskich Gór. Tarnowskie Góry: Muzeum w Tarnowskich Górach, 2000, s. 249. ISBN 83-911508-3-6.
  15. Edward Wieczorek. Masoneria w Tarnowskich Górach. „Montes Tarnovicensis”, grudzień 2009. Oficyna „Monos”. ISSN 1640-0216 (pol.). 
  16. Nowak 1927 ↓, s. 137.
  17. RED. W poszukiwaniu zaginionego. Obrazy Mieczysława Muławskiego – część V. „Montes Tarnovicensis”, czerwiec 2009. Oficyna „Monos”. ISSN 1640-0216 (pol.). 
  18. a b BIP – Urząd Miejski w Tarnowskich Górach: Gminna Ewidencja Zabytków (pol.). 2013-09-06. [dostęp 2018-12-23].
  19. Anna i Łukasz Piernikarczyk: Historia Tarnowskich Gór (pol.). tarnowskiegory.one.pl, 2005-02-02. [dostęp 2018-12-22].
  20. Szlachcic-Dudzicz 2000 ↓, s. 61.
  21. Nowak 1927 ↓, s. 56.

BibliografiaEdytuj