Mehmet Âkif Ersoy

turecki weterynarz, poeta i polityk pochodzenia albańskiego

Mehmet Âkif Ersoy właśc. Mehmet Akif Pejani (ur. 20 grudnia 1873 w Fatih, zm. 27 grudnia 1936 w Stambule) – turecki weterynarz, poeta i polityk pochodzenia albańskiego, twórca tureckiego hymnu narodowego.[1]

Mehmet Âkif Ersoy
Ilustracja
Imię i nazwisko

Mehmet Akif Pejani

Data i miejsce urodzenia

20 grudnia 1873
Fatih, Imperium Osmańskie

Data i miejsce śmierci

27 grudnia 1936
Stambuł

Narodowość

albańska, turecka, uzbecka

Język

turecki

Dziedzina sztuki

poezja

Muzeum artysty

Mehmet Akif Ersoy Müze Evi w Ankarze

Ważne dzieła

Safahat

podpis
Muzeum Ersoya w Ankarze

ŻyciorysEdytuj

Urodził się w Fatih (obecnie dzielnica Stambułu) jako syn Albańczyka İpekli Tahir Efendiego, nauczyciela w miejscowej medresie i Emine Şerife Hanım, pochodzenia turecko-uzbeckiego. Kształcił się w szkole w Fatih (Fatih Merkez Rüştiyesi), ale z powodu śmierci ojca i pożaru domu był zmuszony przerwać naukę i rozpocząć pracę zarobkową. Po kilku latach wstąpił do Szkoły Weterynaryjnej (Mülkiye Baytar Mektebi), którą ukończył z wyróżnieniem w 1893.

W tym samym roku rozpoczął pracę w ministerstwie rolnictwa. Przez dwa lata pracował w Kosowie, a następnie w Anatolii[2]. Jednocześnie zajmował się badaniem sytuacji zdrowotnej mieszkańców, próbując propagować wśród nich zasady higieny. W 1913 Ersoy zrezygnował z posady państwowej i poświęcił się dziennikarstwu, wydając wraz z przyjaciółmi pismo Müdafaa-i Milliye Heyeti, sprzyjające ideom przemian społecznych w Turcji. W tym czasie zaczął też publikować pierwsze utwory poetyckie.

Po podpisaniu upokarzającego dla Turcji traktatu w Sèvres Ersoy zaangażował się w działalność patriotyczną. W meczetach Anatolii wygłaszał mowy patriotyczne. Szczególne znaczenie miało jego przemówienie, które wygłosił w meczecie Nasrullah w Kastamonu, gdzie potępił traktat w Sevres i wezwał miejscową ludność do walki z „zachodnioeuropejskimi kolonialistami”. Treść tego przemówienia wydrukowano w Ankarze i rozpowszechniano wśród tureckich żołnierzy.

12 marca 1921 Wielkie Zgromadzenie Narodowe Turcji przyjęło Marsz Niepodległości (İstiklâl Marşı), napisany przez Ersoya, jako turecki hymn narodowy. Po 1923 Ersoy zajął się nauczaniem historii i literatury na uczelniach tureckich. Poddany ostrej krytyce przez nacjonalistów tureckich w 1926 udał się do Kairu na dobrowolne wygnanie[3]. W Egipcie wykładał literaturę turecką na Uniwersytecie Kairskim[4]. W 1936, w czasie wizyty w Libanie nabawił się malarii i powrócił do kraju, gdzie wkrótce zmarł.

Pochowany na cmentarzu Edirnekapı w Stambule[5]. Był pierwszą osobą w historii Turcji, na której pogrzebie zagrano turecki hymn narodowy.

DziełaEdytuj

SafahatEdytuj

Najbardziej znanym dziełem, które pozostawił po sobie Ersoy, jest zbiór 44 wierszy noszący tytuł Safahat, wydany w 1911. Tekst hymnu narodowego także znalazł się początkowo w tym zbiorze jako osobny utwór.

Inne dziełaEdytuj

  • 1912: Süleymaniye Kürsüsünde (W fotelu Süleymaniye)
  • 1913: Hakkın Sesleri (Głosy Boga)
  • 1914: Fatih Kürsüsünde (W fotelu Fatih)
  • 1917: Hatıralar (Wspomnienia)
  • 1921: Kastamonu Nasrullah Kürsüsü'nde (W fotelu meczetu Nasrullah)
  • 1924: Asım
  • 1933: Gölgeler (Cień)
  • 1944: Kur'an'dan Ayet ve Hadisler (pośmiertnie)

UpamiętnienieEdytuj

 
Podobizna Ersoya na banknocie

Imię Ersoya nosi uniwersytet w Burdurze. Podobizna poety w latach 80. znalazła się na rewersie banknotu 100 lirowego.

PrzypisyEdytuj

  1. Ayyıldız, Esat. “Mehmed Âkif Ersoy’un ‘Hasbihâl’ Adlı Makalesindeki Arapça Öğretimine Dair Görüşleri”. Kabulünün 101. Yılında İstiklâl Marşı ve Milli Şairimiz Mehmed Âkif Ersoy 2. Uluslararası Sempozyumu Kongre Kitabı. ed. Ayşe Erkmen – Mustafa Latif Emek. İstanbul: İKSAD Yayınevi, 2022. 40-48.
  2. Robert Elsie: Historical Dictionary of Kosova. Scarecrow Press, s. 14.
  3. red. Metin Heper, Sabri Sayari: The Routledge Handbook of Modern Turkey. Routledge: 2012, s. 210–211.
  4. op.cit. Historical Dictionary of Kosova. s. 15.
  5. Hacer Hicran Göze: Mehmed Âkif: hüzünlü bir yolculuk. Kubbealti Publishing, 2008, s. 141–142.

BibliografiaEdytuj