Port Czerniakowski
Port Czerniakowski – port rzeczny znajdujący się w Warszawie na lewym brzegu Wisły, wzdłuż ulic Solec i Czerniakowskiej.
![]() Środkowa część portu, widoczny wiadukt mostu Łazienkowskiego | |
Państwo | |
---|---|
Województwo | |
Miejscowość | |
Typ portu |
rzeczny |
Powierzchnia portu |
30 ha |
Położenie na mapie Warszawy ![]() | |
Położenie na mapie Polski ![]() | |
Położenie na mapie województwa mazowieckiego ![]() | |
![]() |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/ba/Port_Czerniakowski_w_Warszawie_2021a.jpg/220px-Port_Czerniakowski_w_Warszawie_2021a.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b6/Port_Czerniakowski_w_Warszawie_2019a.jpg/220px-Port_Czerniakowski_w_Warszawie_2019a.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bf/Bosmanat_Portu_Czerniakowskiego_ul._Solec_8.jpg/220px-Bosmanat_Portu_Czerniakowskiego_ul._Solec_8.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/33/POL_Przysta%C5%84_Warszawa_07.jpg/220px-POL_Przysta%C5%84_Warszawa_07.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3b/Warszawskie_Towarzystwo_Wio%C5%9Blarskie_ul._Zaruskiego_12.jpg/220px-Warszawskie_Towarzystwo_Wio%C5%9Blarskie_ul._Zaruskiego_12.jpg)
Umiejscowiony jest na kanale znanym pod nazwą Kanał Portowy[1].
Port wraz z warsztatami dla taboru żeglugi wiślanej powstał w odnodze (starorzeczu) Wisły w latach 1850–1865[2][3]. Do 1965 w porcie działała stocznia rzeczna.
Od lat 70. jest wykorzystywany w celach sportowych i rekreacyjnych.
Lokalizacja
edytujWejście dla jachtów i żaglówek znajduje się na lewym brzegu, na 511 kilometrze szlaku żeglownego Wisły, pomiędzy mostem Poniatowskiego a mostem Łazienkowskim. Od wejścia do portu wiedzie w kierunku południowym kanał o długości ok. jednego kilometra położony wzdłuż ulic Solec i Czerniakowskiej oddzielając od lądu Cypel Czerniakowski.
Kanał portowy w dwóch miejscach przecinany jest przez ciągi komunikacyjne. W pobliżu znajduje się szlak rowerowy (będący częścią Nadwiślańskiego Szlaku Rowerowego). U wylotu portu znajduje się brama powodziowa, a w środku most Łazienkowski. Na teren cypla można wjechać ul. Zaruskiego, a na teren dawnej stoczni aleją będącą przedłużeniem ulicy Łazienkowskiej.
W Kanale Portowym swoje ujście znajdują Kanał Czerniakowski (Kanał Główny „A”)[4] i Kanał Piaseczyński[4].
Historia
edytujPowstanie
edytujWe wczesnym okresie osadnictwa na tym terenie Wisła była ok. trzy razy szersza, a jej podzielone nurty opływały liczne zadrzewione kępy niosąc wędrujące ławice piasku. Rozlewała się też kilka razy do roku. Mieszkańcy Solca od zawsze chcieli poskromić rzekę i aby nie przedzierać się przez błota budowali groble, kanały odwadniające nadrzeczne bagna i kamienne tamy osłaniające osiedle. W połowie XV w. usypali jedną z takich tam na wysokości dzisiejszej ulicy Łazienkowskiej, stanowiącej ówcześnie granice włości. Wiosenny przybór wody w 1474 r. wyciął powyżej tamy długą rynnę wzdłuż krawędzi niższego tarasu rzecznego, równoległą do drogi Czerniakowskiej tworząc jezioro Łacha.
Sytuacja ta trwała w miarę stabilnie aż do połowy XIX w., kiedy regulacja Saskiej Kępy przeprowadzona przez Piotra Steinkellera spowodowała znaczny wzrost dynamiki rzeki. Nurt rzeki skierowany został ku lewemu brzegowi i zaczął podmywać brzeg Solca. W celu umocnienia nabrzeża przeprowadzono szereg prac, m.in. budowę bulwarów i wzmocnienie tamy na Solczyku, która chroniła drogę Czerniakowską.
W latach 1850–1865 w porcie powstały warsztaty budowy i naprawy taboru wodnego oraz port zimowy założonego w 1848 przedsiębiorstwa żeglugi parowej hrabiego Andrzeja Zamoyskiego i Adama Potockiego[5]. Zbudowano w nim m.in. holownik parowy „Wisła”.
Próba uregulowania lewego brzegu Wisły spowodowała, że podczas gwałtownej letniej powodzi w 1884 brzeg rzeki przesunął się w stronę Kępy Gocławskiej o ponad pół kilometra. Powstała wtedy piaszczysta łacha, na której Lindleyowie zbudowali Stację Pomp Rzecznych. Pozostała zatoka została wykorzystana przez inż. Kwicińskiego, który zbudował basen zimowy. Prace zostały ukończone w 1904.
Utworzony w 1909 Warszawski Oddział Cesarskiego Towarzystwa Żeglugi nie zdołał rozwinąć szerszej działalności do wybuchu I wojny światowej[5].
Lata 1918–1989
edytujPort Czerniakowski stracił swoje znaczenie po zbudowaniu w okresie międzywojennym Portu Praskiego[3]. Przekształcił się w stocznię rzeczną oraz miejsce zimowania statków i barek[6].
Przed II wojną światową wodowano tu i remontowano statki parowe i barki do 65 metrów długości.
Po wybuchu powstania warszawskiego Port Czerniakowski został zajęty i broniony przez żołnierzy ze Zgrupowania „Kryska”. 13 września 1944, pod naporem ostrzału z karabinów maszynowych prowadzonego m.in. z wysokiego budynku szkół powszechnych przy ul. Czerniakowskiej 128, powstańcy wycofali się z portu[7].
Stocznia rzeczna była jednym z pierwszych zakładów uruchomionych w Warszawie po wyzwoleniu w 1945[8]. Funkcjonowała wtedy jako warsztat mechaniczno-remontowy. Na bazie Warsztatów Stoczniowych Okręgowego Zarządu Wodnego utworzono przedsiębiorstwo Warszawska Stocznia Rzeczna. W latach 1951–1958 produkowano w niej barki. Wykonywano również remonty kapitalne taboru pływającego po Wiśle. W latach 1958–1965 zbudowano 24 pchacze barek typu „Żubr” i 30 małych śródlądowych statków pasażerskich przystosowanych do pływania po jeziorach.
Ostatnim statkiem wykonanym i zwodowanym w Warszawskiej Stoczni Rzecznej była jednostka wyprodukowana dla celów realizacji filmu „Faraon” (1965) Jerzego Kawalerowicza. Wykonano wtedy statek egipski według rysunków sprzed 4 tys. lat.
Warszawska Stocznia Rzeczna została zlikwidowana w 1965[3]. Zdemontowane urządzenia techniczne przeniesiono do Państwowej Stoczni Rzecznej w Radziwiu[5].
Plany z lat 70. stworzenia portu turystycznego zrealizowano w niewielkim stopniu. Przeprowadzono operację podniesienia poziomu Cypla Czerniakowskiego o cztery metry. W latach 1972–1974 port przecięła Trasa Łazienkowska z mostem Łazienkowskim. Zrezygnowano z realizacji projektu zasypania basenu portu gruzem, dzięki czemu zachował się czytelny zabytkowy układ portu.
Po 1989
edytujPort jest użytkowany przez kajakarzy i wioślarzy Warszawskiego Towarzystwa Wioślarskiego oraz został przygotowany do cumowania jachtów. Znajduje się tam przystań dla żaglówek wyposażona w punkty dostępowe.
W 2010 rozstrzygnięto konkurs na opracowanie koncepcji zagospodarowania przestrzennego obszaru Portu i Cypla Czerniakowskiego[9].
Główne prace remontowe w Porcie Czerniakowskim zakończyły się w 2014. Ostatnim niezmodernizowanym fragmentem zachodniego brzegu portu jest pochylnia dawnej stoczni[10].
Ważniejsze obiekty
edytujBudynek bosmanatu
edytujNa terenie portu znajduje się budynek dawnego Klubu Sportowego Pracowników Miejskich „Syrena”. Uszkodzony w 1944 budynek został całkowicie przebudowany po wojnie. Obecnie siedziba Żeglarskiego Klubu Turystycznego „Rejsy” i bosmanatu portu (ul. Solec 8). W grudniu 2021 ogłoszono konkurs architektoniczny na nowy budynek usługowy wraz z bosmanatem[11], który został rozstrzygnięty w kwietniu 2022 roku[12].
Przystań Warszawa
edytujPołudniowa część Portu Czerniakowskiego została przeznaczona na budowę „Przystani Warszawa” − ośmiu drewnianych pawilonów ustawionych wśród drzew[13]. Miejsce ma zostać zagospodarowane przez organizacje pozarządowe działające nad warszawską Wisłą[14]. Budowa „Przystani Warszawa” zakończyła się w kwietniu 2018 roku[15], jednak otwarcie opóźniało się z uwagi na zastrzeżenia nadzoru budowlanego i inspekcji sanitarnej[16]. W 2021 Zarząd Zieleni zapowiedział realizację prac budowlano-wykończeniowych, dzięki którym ma być możliwe uzyskanie pozwolenia na użytkowanie obiektów[17], jednak w grudniu 2022 poinformowano, że przeprowadzona przez Urząd Miasta kontrola wykazała szereg nieprawidłowości przy realizacji inwestycji oraz potwierdzono, że nadal nie udało się uzyskać pozwolenia na użytkowanie[18]. Ostatecznie odbiór inwestycji nastąpił w kwietniu 2023[19]. W październiku tego samego roku Urząd Miasta poinformował, że do pierwszego przetargu na dzierżawcę terenu nie zgłosił się żaden podmiot[20]. Ostatecznie operatora obiektu udało się wyłonić w 2024, a na drugą połowę lipca tego roku zapowiedziano otwarcie Przystani Warszawa[21].
Most (planowany)
edytujW 2022 roku Zarząd Zieleni m.st. Warszawy ogłosił zamówienie na zaprojektowanie mostu nad kanałem portowym, który umożliwi powiązanie komunikacyjne zachodniego nabrzeża basenu portu z ulicą Zaruskiego[22]. Most ma powstać do końca 2024 roku[22].
Przypisy
edytuj- ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – nazwy obiektów fizjograficznych – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 1 stycznia 2024, identyfikator PRNG: 246958
- ↑ Irena Pietrzak-Pawłowska (red.): Wielkomiejski rozwój Warszawy do 1918 r.. Warszawa 2012: Książka i Wiedza, 1973, s. 122.
- ↑ a b c Encyklopedia Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 671. ISBN 83-01-08836-2.
- ↑ a b Łukasz Szkudlarek , Analiza powierzchniowa zlewni. Charakterystyka i ocena funkcjonowania układu hydrograficznego, ze szczególnym uwzględnieniem systemów melioracyjnych na obszarze m.st. Warszawy wraz z zaleceniami do Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego m.st. Warszawy i planów miejscowych [online], 2015, s. 18–36 [dostęp 2021-05-14] [zarchiwizowane z adresu 2020-06-22] .
- ↑ a b c Marian Gajewski: Urządzenia komunalne Warszawy. Zarys historyczny. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1979, s. 410. ISBN 83-06-00089-7.
- ↑ Marian Marek Drozdowski: Warszawiacy i ich miasto w latach Drugiej Rzeczypospolitej. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1973, s. 156.
- ↑ Adam Borkiewicz: Powstanie warszawskie. Zarys działań natury wojskowej. Warszawa: Instytut wydawniczy PAX, 1969, s. 447.
- ↑ Jerzy Kasprzycki, Marian Stępień: Pożegania warszawskie. Warszawa: Arkady, 1971, s. 92.
- ↑ O konkursie na obszar Portu i Cypla Czerniakowskiego w Warszawie. [w:] Krajobraz Warszawski [on-line]. Urząd m.st. Warszawy. [dostęp 2013-03-16]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-23)].
- ↑ Tomasz Urzykowski. Co z pochylnią. „Gazeta Stołeczna”, s. 3, 2 września 2015.
- ↑ "To będzie brama z miasta na Wisłę". Konkurs architektoniczny na nowy bosmanat w Porcie Czerniakowskim. tvn24.pl/tvnwarszawa, 2021-12-27. [dostęp 2022-09-18].
- ↑ Niesamowity bosmanat w Porcie Czerniakowskim. [w:] Urząd m.st. Warszawy [on-line]. um.warszawa.pl, 25 kwietnia 2022. [dostęp 2023-01-09].
- ↑ Jakub Chełmiński: Nad Wisłą powstaje Przystań Warszawa. Nowe miejsce do uprawiania sportów wodnych. warszawa.wyborcza.pl, 2017-06-05. [dostęp 2018-04-15].
- ↑ Tomasz Demiańczuk: Przystań Warszawa dla wodniaków. um.warszawa.pl, 2017-06-05. [dostęp 2018-04-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-06-14)].
- ↑ Martyna Śmigiel: Miasteczko dla wodniaków w Porcie Czerniakowskim już gotowe. Pojawią się też pływające pawilony z knajpami. warszawa.wyborcza.pl, 2018-04-12. [dostęp 2018-04-15].
- ↑ Martyna Śmigiel: Od kilku lat miasto nie jest w stanie dokończyć budowy ośmiu drewniaków nad Wisłą. warszawa.wyborcza.pl, 2020-06-18. [dostęp 2020-06-18].
- ↑ Piotr Bakalarski: Przystań Warszawa wciąż niedostępna. Pawilony wymagają setki poprawek. tvn24.pl/tvnwarszawa, 2021-10-01. [dostęp 2021-10-01].
- ↑ Arkadiusz Gruszczyński: Miażdżące wyniki kontroli dużej inwestycji Zarządu Zieleni: "Realizowana w sposób nieudolny". warszawa.wyborcza.pl, 2022-12-05. [dostęp 2022-12-05].
- ↑ Michał Wojtczuk: "Czekaliśmy 11 lat". Miasteczko wodniaków na cyplu Czerniakowskim gotowe, ale puste. Kiedy się zaludni?. warszawa.wyborcza.pl, 2023-04-24. [dostęp 2023-04-27].
- ↑ Piotr Bakalarski: Po przystani hula wiatr. Będzie kolejna próba znalezienia dzierżawcy. tvn24.pl/tvnwarszawa, 2023-10-04. [dostęp 2023-12-06].
- ↑ Nie tylko dla miłośników sportów wodnych. W sobotę otwarcie Przystani Warszawa. tvn24.pl/tvnwarszawa, 2024-07-12. [dostęp 2024-07-17].
- ↑ a b Most w Porcie Czerniakowskim. [w:] Urząd m.st. Warszawy [on-line]. um.warszawa.pl, 11 stycznia 2022. [dostęp 2023-01-12].