Radziwiłł I

Polski herb książęcy

Radziwiłł Ipolski herb książęcy, odmiana herbu Trąby. Herb własny jednej z gałęzi rodziny Radziwiłłów[1].

Radziwiłł I
Ilustracja
Herb Radziwiłł
Typ herbu książęcy
Pierwsza wzmianka 1515 (nadanie)

Opis herbuEdytuj

Opis historycznyEdytuj

Kasper Niesiecki blazonuje herb następująco[2]:

(...) orzeł czarny z skrzydłami i nogami i ogonem, rozciągnionemi, z pyskiem otwartym, trochę w lewą stronę obróconym, i z językiem wywartym, na głowie jego mitra książęcia, na piersiach tarcza, na której trzy trąby myśliwe, niby w trianguł ułożone, widzieć.

Kasper Niesiecki, Herbarz Polski, T. VIII

Opis współczesnyEdytuj

Opis skonstruowany współcześnie brzmi następująco[a]:

Na tarczy o polu złotym orzeł czarny, na którego piesi tarcza niebieska z trzema trąbami czarnymi z okuciami oprawionymi w złoto stykające się ustnikami, dwie i jedna.

W klejnocie pół orła czarnego z głową, dziobem i cieniem złotymi.

Labry herbowe czarne, podbite złotem.

Całość otacza płaszcz heraldyczny, podbity gronostajem.

Płaszcz zwieńcza mitra książęca.

GenezaEdytuj

 
Oryginalny herb z nadania w 1515 roku.

Herb Radziwiłł I został nadany przedstawicielowi rodu Radziwiłłów przez władcę Świętego Cesarstwa Rzymskiego, Maksymiliana I Habsburga, w 1515 roku, wraz z tytułem książęcym na Goniądzu i Medelach (Miadziole). Pierwszym z przedstawicieli był Mikołaj Radziwiłł zwany „Amorem”[3][4], sam przywilej uzyskał pełniąc funkcję przedstawiciela dyplomatycznego reprezentującego Litwę, w wyprawie do Wiednia na zjazd Habsburgów i Jagiellonów[5]. Stał się w ten sposób pierwszym w historii Radziwiłłów księciem, a jego posiadłości Goniądz i Medele zostały podniesione do rangi księstw[1][6][7]. Przywilej został potwierdzony w 1518 roku na Litwie[5] i przyznawał prywatny herb[1][6][7]. W 1546 roku linia książęca wygasła na synu Mikołaja, Mikołaju Radziwille (1492–1546), biskupie żmudzkim[5][8].

Po wygaśnięciu tej linii Radziwiłłów ani Goniądz, ani Medele, nie są już wymieniane jako księstwa. Wkrótce jednak (1547 r.) tytuł książąt Świętego Cesarstwa Rzymskiego otrzymali dwaj kolejni przedstawiciele rodu Radziwiłłów, bracia stryjeczni: Mikołaj Radziwiłł zwany „Rudym” i Mikołaj Radziwiłł zwany „Czarnym”, jednakże, herb miał zmieniony wizerunek[5].

Osobny artykuł: Radziwiłł II.

HerbowniEdytuj

Informacje na temat herbownych w artykule sporządzone zostały na podstawie wiarygodnych źródeł, zwłaszcza klasycznych i współczesnych herbarzy. Należy jednak zwrócić uwagę na częste zjawisko przypisywania rodom szlacheckim niewłaściwych herbów, szczególnie nasilone w czasie legitymacji szlachectwa przed zaborczymi heroldiami, co zostało następnie utrwalone w wydawanych kolejno herbarzach. Identyczność nazwiska nie musi oznaczać przynależności do danego rodu herbowego. Przynależność taką mogą bezspornie ustalić wyłącznie badania genealogiczne.

Pełne listy herbownych nie są dziś możliwe do odtworzenia, także ze względu na zniszczenie i zaginięcie wielu akt i dokumentów w czasie II wojny światowej (m.in. w czasie powstania warszawskiego w 1944 spłonęło ponad 90% zasobu Archiwum Głównego w Warszawie, gdzie przechowywana była większość dokumentów staropolskich)[9]. Imiona i nazwiska znajdujące się w artykule pochodzą z interpretacji Wielkiej Genealogii, Marka Minakowskiego i innych dzieł historycznych. Herb Radziwiłł I jest herbem własnym, a do jego używania uprawniona jest zaledwie część jednej z gałęzi rodziny Radziwiłłów[10][6][7]: Mikołaj Radziwiłł, Jan Radziwiłł, Elżbieta Anna Radziwiłł, Zofia Radziwiłł, Helena Radziwiłł, Stanisław Radziwiłł, Mikołaj Radziwiłł[8], Anna Radziwiłł, Petronela Radziwiłł, Elżbieta Radziwiłł[11].

OdmianyEdytuj

Odmiany herbu Radziwiłł I
 
Radziwiłł I autorstwa Juliusza Ostrowskiego (1897).
 
Herb Radziwiłł I (prawy górny róg) autorstwa Rudolfa Johanna Helmer i Paul Fürsta (1701–1705).
 
Radziwiłł I Karola Stanisława Radziwiłła z Muzeum Narodowego w Krakowie (1772–1775).

Zobacz teżEdytuj

UwagiEdytuj

  1. Opis współczesny jest skonstruowany zgodnie z obecnymi zasadami heraldyki. Zobacz: Blazonowanie.

PrzypisyEdytuj

  1. a b c Zielińska ↓, Linki zewnętrzne.
  2. Niesiecki 1841 ↓, s. 39–83.
  3. Ostrowski 1906 ↓, s. 301.
  4. Grandwilewski 2016 ↓, s. 321.
  5. a b c d Kowalski 2013 ↓, s. 91.
  6. a b c Górzyński a ↓, s. 46–47.
  7. a b c Górzyński b ↓.
  8. a b Minakowski b ↓, Linki zewnętrzne.
  9. Dzieje zasobu ↓, Linki zewnętrzne.
  10. Minakowski a ↓, Linki zewnętrzne.
  11. Minakowski c ↓, Linki zewnętrzne.

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj