Otwórz menu główne
Akcja promująca program

Rodzina 500 plus – realizowany w Polsce od 1 kwietnia 2016 program państwowy mający za zadanie pomóc rodzinom w wychowaniu dzieci poprzez comiesięczne świadczenia wychowawcze na każde dziecko w rodzinie w wysokości 500 złotych. Zamiar stworzenia programu został ogłoszony w 2015 przez partię Prawo i Sprawiedliwość, a po jej zwycięstwie w wyborach parlamentarnych w 2015 opracowany i wdrożony przez rząd Beaty Szydło.

Geneza i założenia programuEdytuj

Oficjalny dokument „Program Prawa i Sprawiedliwości 2014” zawierał zapowiedź wprowadzenia comiesięcznego dodatku rodzinnego w kwocie 500 złotych na każde drugie, trzecie i kolejne dzieci w rodzinie, przysługującego na każde wychowywane dziecko do 18 roku życia[1]. We wrześniu 2015 w trakcie kampanii wyborczej Prawa i Sprawiedliwości kandydatka na premiera Beata Szydło ogłosiła, że PiS po zdobyciu większości parlamentarnej wdroży program prorodzinny i prodemograficzny. Oświadczyła, że opierać on się będzie na świadczeniu w wysokości 500 zł „na każde drugie i kolejne dziecko bez względu na dochód rodziny”[2][3][4][5]. Jednym z jego celów miało być poprawienie dzietności polskich rodzin[6].

11 lutego 2016 Sejm RP uchwalił ustawę o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci[7]. Wbrew pierwotnym zapowiedziom, że świadczenie będzie kierowane do każdego dziecka w Polsce, ustawa przyjęła w latach 2016-2019 rozwiązanie, że świadczenie przysługuje na drugie i kolejne dzieci w rodzinie[8]. Na każde dziecko świadczenie przysługuje od 1 lipca 2019[9][10]. Pierwsze wypłaty świadczeń nastąpiły w kwietniu 2016[11].

Zakres i koszt budżetowy programuEdytuj

 
Beata Szydło i Elżbieta Rafalska podczas akcji promującej program Rodzina 500 plus

Odbiorcami świadczeń w ramach programu są rodzice, opiekunowie prawni lub faktyczni dziecka (biologicznego lub adoptowanego). Świadczenie na jedno dziecko wynosi 500 zł i nie podlega ono opodatkowaniu. Przy przyznawaniu świadczenia na drugie i kolejne dziecko w rodzinie nie obowiązuje kryterium dochodowe. Świadczeniami objęte są dzieci do 18. roku życia[12][13].

Zgodnie z informacjami podanymi na stronie Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, koszt programu w 2016 roku przekroczył 17 mld zł i objął 3,8 mln dzieci (2,78 mln rodzin)[14]. Według minister Elżbiety Rafalskiej największy udział wśród rodzin objętych wsparciem miały rodziny z dwójką dzieci (62% rodzin korzystających, czyli około półtora miliona rodzin). Ponad jedna trzecia korzystających rodzin zamieszkiwała gminy wiejskie (33,5% pomocy), a co czwarta gminy miejsko-wiejskie (24,6% pomocy)[15].

W budżecie na 2017 rok zarezerwowano około 23 mld zł na realizację programu[16]

Koszt obsługi jednego wniosku w 2016 roku wynosił od 89 zł do 489 zł oraz prowizja 1–2% dla urzędu wypłacającego świadczenie. Na 2017 rok koszty te zostały ujednolicone, zaplanowano, że wyniosą łącznie 7,6 mln zł (koszt rozpatrzenia wniosku: 140 zł, prowizja za wypłacanie świadczenia: 1,5%)[17].

W 2018 podano, że w latach 2016–2017 z programu skorzystało ok. 3,7 mln dzieci z 2,4 mln rodzin. Najwięcej osób otrzymało wsparcie na Mazowszu, a najmniej w województwie opolskim. Program w tym okresie kosztował 42,6 mld zł. Według Instytutu Badań Strukturalnych szacunki wskazują, że w następstwie jego realizacji z pracy mogło zrezygnować około 103 tysiące kobiet[18], głównie słabo wykształconych z małych miast[19].

Z kolei analiza GUS przeprowadzona przy okazji cyklicznego badania aktywności ekonomicznej Polaków BAEL, wskazuje[20], że zdecydowana większość Polaków (tj. 95,1% osób czyli 5 mln 641 tys.) deklaruje, że w efekcie programu "500+" nie podejmowała żadnych działań w celu zmiany swojej sytuacji na rynku pracy. Według tych badań spośród całej grupy 5,9 mln Polaków - beneficjentów programu, wpływa ono (według deklaracji respondentów) na zachowania jedynie około 293 tysięcy osób (4,9%). Tylko dla 151 tysięcy osób (ok 3% badanych) świadczenie 500+ było bodźcem pozytywnym, 76 tysięcy z tej grupy (pod wpływem świadczenia) podjęło pracę, natomiast 75 tysięcy zaczęło jej poszukiwania. Skutek dezaktywujący świadczenie miało mieć dla grupy 67 tysięcy osób, z czego 34 tysiące oświadczyło, że zaprzestało poszukiwań pracy, a 33 tysiące, że z niej zrezygnowało. Według Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej aktywizacja pracownicza nastąpić mogła m.in. za sprawą uzyskania przez zainteresowanych środków na opiekę nad dziećmi w godzinach pracy. Liczba biernych zawodowo matek zwiększyła się z 877 tys. do 918 tys.[21] Ponieważ jedynie 3% badanych przez GUS deklarowało, iż program 500 plus "zachęca ich do pracy" z wyników omawianego badania GUS nie można wyciągać wniosków by program 500+ zachęcał większość otrzymujących go Polaków do podejmowania pracy. Jednak wynik omawianych badań GUS[20] były interpretowane przez dziennikarzy Klarę Klinger i Grzegorza Osieckiego jako sensacyjne w artykule: "Sensacyjne wyniki badania GUS. 500+ jednak zachęca do podejmowania pracy"[21], "sensacyjne" informacje z artykułu był wielokrotnie powielany przez serwisy informacyjne, tymczasem GUS wystosowało oficjalne uzupełnienie artykułu wyjaśniając, iż program 500+ miał jakikolwiek wpływ (pozytywny lub negatywny) jedynie na 4,9% badanych a dla 95,1% był on obojętny[22].

Rządowe zapowiedzi zmianEdytuj

W marcu 2017 minister rodziny, pracy i polityki społecznej Elżbieta Rafalska zapowiedziała dokonanie z inicjatywy rządu zmian w przepisach o programie, nienaruszających podstawowych jego założeń[23].

23 lutego 2019 na konwencji programowej partii Prawo i Sprawiedliwości prezes Jarosław Kaczyński zapowiedział rozszerzenie programu od 1 lipca tego samego roku na pierwsze dziecko niezależnie od kryterium dochodowego[24]. 16 kwietnia 2019 rząd Mateusza Morawieckiego skierował do Sejmu RP projekt ustawy wprowadzającej to rozszerzenie programu, na bazie którego 25 kwietnia 2019 Sejm RP VIII kadencji uchwalił ustawę o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw[9]. Ustawa weszła w życie 1 lipca 2019[9][10].

WyróżnieniaEdytuj

W 2016 rząd Beaty Szydło został wyróżniony Nagrodą Europejskiej Konfederacji Dużych Rodzin (ELFAC) za wybitne osiągnięcia w sferze prowadzenia polityki prorodzinnej, w szczególności programu „Rodzina 500+”[25].

W 2017 Elżbieta Rafalska otrzymała Nagrodę im. Grzegorza Palki za wdrożenie, wspólnie z samorządami gmin, programu „Programu 500+”[26] oraz nagrodę hiszpańskiej Platformy dla Rodzin Katalonia-ONU w kategorii międzynarodowej za implementację programu „Rodzina 500+” jako istotnego instrumentu promującego rodzinę[27][28][29].

KrytykaEdytuj

Program jest krytykowany przez niektóre środowiska ze względu na niewielką skuteczność w poprawianiu sytuacji demograficznej oraz długoterminowe pogarszanie sytuacji finansów publicznych państwa. Według wyliczeń stymulowanie dzietności za pomocą świadczenia „Rodzina 500+” w roku 2016 wyniosło 1,15 mln zł za każde dodatkowe dziecko, co wielokrotnie przewyższa sumę składek wpłacanych w ciągu życia przez przeciętnego Polaka. Innym wskazywanym skutkiem programu „Rodzina 500+" jest zmiana oczekiwań ludzi w zakresie świadczeń socjalnych. Powoduje to konieczność obiecywania podczas kampanii wyborczych coraz wyższych przekazów pieniężnych w celu wygrania wyborów[30]. W lutym 2014 roku ówczesny premier RP Donald Tusk ws. programu „Rodzina 500 plus” zarzucił partii politycznej Prawo i Sprawiedliwość brak przedstawienia możliwości sfinansowania i ocenił, że według niego „nie ma takiej możliwości sfinansowania tego projektu”[31]. Podobne zarzuty o braku możliwości sfinansowania m.in. tego programu sformułował w październiku 2015 roku ekonomista i były minister finansów w rządzie Donalda Tuska Jacek Rostowski[32]. W styczniu 2016 roku członek zarządu krajowego partii Razem Adrian Zandberg zarzucił programowi wykluczanie z niego rodziców samotnie wychowujących dzieci i rodziny, które znajdują się w kiepskiej sytuacji finansowej oraz jednoczesne uprzywilejowywanie osób bogatszych kosztem biedniejszych[33]. W lutym 2017 roku ekonomista i m.in. były wicepremier i minister finansów w rządzie Tadeusza Mazowieckiego, Jana Krzysztofa Bieleckiego i Jerzego Buzka Leszek Balcerowicz zarzucił programowi „rozleniwianie ludzi”, ponieważ jego zdaniem bieda powinna być zwalczana poprzez oferowanie ludziom pracy oraz program „Rodzina 500+” to rozdzielanie pieniędzy zabranych innym osobom[34].

AlternatywyEdytuj

  • Partia polityczna Nowoczesna deklarowała od momentu powstania i wdrożenia programu w 2016 roku chęć przekształcenia programu „Rodzina 500 plus” w program „Aktywna Rodzina”, który ma polegać na obniżce podatków na każde dziecko[35].
  • Ruch Kukiz'15 w miejsce programu „Rodzina 500 plus” proponowało w 2016 roku koncepcję tzw. ujemnego podatku dochodowego Miltona Friedmana[36].
  • Partia polityczna Wiosna Roberta Biedronia proponowała w 2019 roku rozszerzenie programu poprzez zniesienie ograniczeń dotyczących matek i ojców samodzielnie wychowujących dzieci[37].
  • Partia polityczna Prawica Rzeczypospolitej proponowała w 2018 roku zmiany w programie polegające na wprowadzeniu 1000 złotych na każde trzecie i kolejne dziecko[38].

500+ a praca za granicąEdytuj

Świadczenie „Rodzina 500+” przysługuje również w sytuacji, gdy jedno z rodziców pracuje za granicą. Urzędom często w takiej sytuacji zdarzają się opóźnienia w wypłacie świadczeń i niedotrzymywanie ustawowego terminu[39][40].

Analogiczne świadczenia w innych państwachEdytuj

Rząd Litwy od stycznia 2018 r. wprowadził comiesięczne świadczenia na każde dziecko poniżej 18. roku życia lub uczące się do 21. roku życia w wysokości 30 euro. W przypadku dzieci z rodzin z co najmniej trojgiem dzieci i rodzin o dochodach poniżej progu dochodowego świadczenie wynosi 58,5 euro. Inicjatywa została wprowadzona z inicjatywy Akcji Wyborczej Polaków na Litwie - Związku Chrześcijańskich Rodzin, którzy zaproponowali świadczenie w wysokości 120 euro (równowartości 500 zł), ale zostało ono obniżone w końcowym projekcie z braku środków budżetowych[41].

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Program Prawa i Sprawiedliwości 2014. pis.org.pl. s. 108. [dostęp 2017-02-24].
  2. Szydło: 500 złotych na drugie dziecko będzie moim pierwszym projektem, TVN24.pl, 2 września 2015 [dostęp 2015-09-03] [zarchiwizowane z adresu 2015-09-04].
  3. 500 zł na dziecko: Czy Polskę stać na dodatki dla 3,7 mln osób?, praca.gazetaprawna.pl, 7 lipca 2015 [dostęp 2017-11-09] [zarchiwizowane z adresu 2015-07-13].
  4. Jan Bolanowski, 500 zł na dziecko. Politycy PiS wyjaśniają szczegóły projektu, finanse.wp.pl, 8 lipca 2015 [dostęp 2015-07-08] (pol.).
  5. 500 zł na dziecko. Beata Szydło: pierwszy projekt, jaki zrealizuję, „PolskieRadio.pl” [dostęp 2015-09-26] [zarchiwizowane z adresu 2015-09-26].
  6. Ustawa wprowadzająca program „Rodzina 500 plus” trafi do Sejmu. Szydło: Dziecko to jest najlepsza inwestycja w przyszłość, to nie jest koszt. telewizjarepublika.pl, 1 lutego 2016. [dostęp 2017-02-18].
  7. Dz.U. z 2018 r. poz. 2134.
  8. 500 zł na każde dziecko? Co tak naprawdę i kiedy obiecała Szydło? Sprawdzamy. tvn24.pl, 4 lutego 2016. [dostęp 2017-02-18].
  9. a b c Druk nr 3387, sejm.gov.pl [dostęp 2019-04-30].
  10. a b Ustawa z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r. poz. 924)
  11. Pierwsze wypłaty 500+ już na kontach Opolan. nto.pl, 11 kwietnia 2016. [dostęp 2017-02-18].
  12. Rodzina 500 plus Pytania i odpowiedzi. mpips.gov.pl, 31 marca 2016. [dostęp 2017-02-18].
  13. Zasady i warunki programu 500 Plus. program500plus.pl. [dostęp 2017-02-18].
  14. 3,80 mln dzieci objętych świadczeniem 500 plus. http://www.mpips.gov.pl,+17 stycznia 2017. [dostęp 2017-09-10].
  15. opr. Krzysztof Podwójcic, Diariusz Polityki Społecznej, w: Polityka Społeczna, nr 3/2018, s. 41, ISSN 0137-4729
  16. Budżet 2017: Rząd przyjął wstępny projekt. Finansowanie 500 Plus zabezpieczone. http://www.rp.pl,+25 sierpnia 2016. [dostęp 2017-09-10].
  17. Nowy model wynagradzania marszałków za obsługę świadczeń rodzinnych i 500 plus. http://www.mpips.gov.pl,+5 września 2016. [dostęp 2017-09-10].
  18. Iga Magda, Aneta Kiełczewska, Nicola Brandt. The “Family 500+” child allowance and female labour supply in Poland. „IBS Working Paper”. 01 (2018), s. 12, 2018-03-20. Instytut Badań Strukturalnych. ISSN 2451-4373 (ang.). 
  19. Dwa lata programu 500 plus. Ziściły się obawy ekspertów. newsweek.pl, 28 marca 2018. [dostęp 2018-04-16].
  20. a b GUS, Praca a obowiązki rodzinne w II kwartale 2018 r. (na podstawie wstępnych wyników badania modułowego BAEL), stat.gov.pl [dostęp 2019-07-02] (pol.).
  21. a b Gazeta Prawna, Sensacyjne wyniki badania GUS. 500+ jednak zachęca do podejmowania pracy
  22. GUS, Odniesienie do artykułu „500+ motywuje nas do pracy” („Dziennik Gazeta Prawna”, 02.01.2019 r.), stat.gov.pl [dostęp 2019-07-02] (pol.).
  23. Zmiany w 500+. Rafalska: dokument wkrótce na Komitecie Stałym. money.pl, 28 marca 2017. [dostęp 2017-03-29].
  24. Prezes Kaczyński podczas konwencji PiS: "Stawką tych wyborów jest Polska". Padły nowe propozycje programowe! SPRAWDŹ, wpolityce.pl, 23 lutego 2019 [dostęp 2019-02-23].
  25. „Rodzina 500+”: prestiżowa europejska nagroda dla rządu Beaty Szydło. premier.gov.pl, 2016-08-12. [dostęp 2017-12-07].
  26. Nagroda im. G.Palki dla minister Rafalskiej. mpips.gov.pl, 2017-10-22. [dostęp 2017-12-07].
  27. Nagroda „Walczący o rodzinę” dla min. Rafalskiej. mpips.gov.pl, 2017-02-07. [dostęp 2017-12-07].
  28. Nagroda „Walczący o rodzinę”. mpips.gov.pl, 2017-03-18. [dostęp 2017-12-07].
  29. Minister odebrała nagrodę „Walczący o rodzinę”. mpips.gov.pl, 2017-02-07. [dostęp 2017-12-07].
  30. Sławomir Mentzen: Sanacja plus. Toruń: 2018, s. 15-16. ISBN 978-83-950983-0-7.
  31. "Zakopane miliardy" i debata z Kaczyńskim. Premier Tusk o ofercie PiS, tvn24.pl, 16 lutego 2014 [dostęp 2014-03-04] [zarchiwizowane z adresu 2014-03-04].
  32. Jacek Rostowski: nie ma pieniędzy na obietnice PiS-u, tvn24bis.pl, 21 października 2015 [dostęp 2015-10-23] [zarchiwizowane z adresu 2015-10-23].
  33. Zandberg o programie „500+”: to postawienie sprawy na głowie'', polsatnews.pl, 31 stycznia 2016 [dostęp 2016-02-01].
  34. Onet Wiadomości, Leszek Balcerowicz: Mateusz Morawiecki jest prymitywnym propagandzistą, wiadomosci.onet.pl, 15 lutego 2017 [dostęp 2017-08-25].
  35. Nowoczesna chce euro, związków partnerskich, finansowania in vitro z budżetu i świeckiego państwa – nowoczesna.org [dostęp 2019-02-12] (pol.).
  36. Dobro państwa czy dobro partii? Mocny cios Kukiz'15 w sztandarowy projekt PiS, Newsweek.pl, 10 lutego 2016 [dostęp 2019-02-12] (pol.).
  37. Polityka rodzinna, wiosnabiedronia.pl [dostęp 2019-02-03].
  38. "1000 Plus" i emerytury dla rodziców. Prawica Rzeczypospolitej złożyła projekt ustawy, Do Rzeczy, 27 listopada 2018 [dostęp 2019-05-06] (pol.).
  39. Katarzyna Ponikowska: Rodziny od kwietnia czekają na 500 plus. 20169-08-12. [dostęp 2017-12-09].
  40. Jolanta Zielazna: 500 plus a praca za granicą. Nie tak łatwo otrzymać świadczenie. 2017-03-01. [dostęp 2017-12-09].
  41. Litewski rząd wprowadził świadczenia na dzieci na wzór programu 500+ (pol.). W: Portal Spożywczy [on-line]. Grupa PTWP SA, 2018-01-02. [dostęp 2018-01-06].