Otwórz menu główne

Rodzina 500 plus

Akcja promująca program

Rodzina 500 plus – realizowany w Polsce od 1 kwietnia 2016 program państwowy mający za zadanie pomóc rodzinom w wychowaniu dzieci poprzez comiesięczne świadczenia wychowawcze na drugie i każde kolejne dziecko w rodzinie w wysokości 500 złotych. Świadczenie na pierwsze dziecko jest uzależnione od spełnienia kryterium dochodowego. Jego podstawą normatywną jest ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2018 r. poz. 2134). Zamiar stworzenia programu został ogłoszony w 2015 przez partię Prawo i Sprawiedliwość, a po jej zwycięstwie w wyborach parlamentarnych w 2015 opracowany i wdrożony przez rząd Beaty Szydło.

Spis treści

Geneza i założenia programuEdytuj

Oficjalny dokument „Program Prawa i Sprawiedliwości 2014” zawierał zapowiedź wprowadzenia comiesięcznego dodatku rodzinnego w kwocie 500 złotych na każde drugie, trzecie i kolejne dzieci w rodzinie, przysługującego na każde wychowywane dziecko do 18 roku życia[1]. We wrześniu 2015 w trakcie kampanii wyborczej Prawa i Sprawiedliwości kandydatka na premiera Beata Szydło ogłosiła, że PiS po zdobyciu większości parlamentarnej wdroży program prorodzinny i prodemograficzny. Oświadczyła, że opierać on się będzie na świadczeniu w wysokości 500 zł „na każde drugie i kolejne dziecko bez względu na dochód rodziny”[2][3][4][5]. Jednym z jego celów miało być poprawienie dzietności polskich rodzin[6].

11 lutego 2016 Sejm RP uchwalił ustawę o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci[7]. Wbrew pierwotnym zapowiedziom, że świadczenie będzie kierowane do każdego dziecka w Polsce, ustawa przyjęła rozwiązanie, że świadczenie przysługuje na drugie i kolejne dzieci w rodzinie[8]. Pierwsze wypłaty świadczeń nastąpiły w kwietniu 2016[9].

Zakres i koszt budżetowy programuEdytuj

 
Beata Szydło i Elżbieta Rafalska podczas akcji promującej program Rodzina 500 plus

Odbiorcami świadczeń w ramach programu są rodzice, opiekunowie prawni lub faktyczni dziecka (biologicznego lub adoptowanego). Świadczenie na jedno dziecko wynosi 500 zł i nie podlega ono opodatkowaniu. Przy przyznawaniu świadczenia na drugie i kolejne dziecko w rodzinie nie obowiązuje kryterium dochodowe. Świadczeniami objęte są dzieci do 18. roku życia[10][11].

Zgodnie z informacjami podanymi na stronie Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, koszt programu w 2016 roku przekroczył 17 mld zł i objął 3,8 mln dzieci (2,78 mln rodzin)[12]. Według minister Elżbiety Rafalskiej największy udział wśród rodzin objętych wsparciem miały rodziny z dwójką dzieci (62% rodzin korzystających, czyli około półtora miliona rodzin). Ponad jedna trzecia korzystających rodzin zamieszkiwała gminy wiejskie (33,5% pomocy), a co czwarta gminy miejsko-wiejskie (24,6% pomocy)[13].

W budżecie na 2017 rok zarezerwowano około 23 mld zł na realizację programu[14]

Koszt obsługi jednego wniosku w 2016 roku wynosił od 89 zł do 489 zł oraz prowizja 1–2% dla urzędu wypłacającego świadczenie. Na 2017 rok koszty te zostały ujednolicone, zaplanowano, że wyniosą łącznie 7,6 mln zł (koszt rozpatrzenia wniosku: 140 zł, prowizja za wypłacanie świadczenia: 1,5%)[15].

W 2018 podano, że w latach 2016–2017 z programu skorzystało ok. 3,7 mln dzieci z 2,4 mln rodzin. Najwięcej osób otrzymało wsparcie na Mazowszu, a najmniej w województwie opolskim. Program w tym okresie kosztował 42,6 mld zł. W następstwie jego realizacji z pracy zrezygnowało 103 tys. kobiet, głównie słabo wykształconych z małych miast[16].

Rządowe zapowiedzi zmianEdytuj

W marcu 2017 minister rodziny, pracy i polityki społecznej Elżbieta Rafalska zapowiedziała dokonanie z inicjatywy rządu zmian w przepisach o programie, nienaruszających podstawowych jego założeń[17].

23 lutego 2019 na konwencji programowej partii Prawo i Sprawiedliwości prezes Jarosław Kaczyński zapowiedział rozszerzenie programu od 1 lipca tego samego roku na pierwsze dziecko niezależnie od kryterium dochodowego[18]. 16 kwietnia 2019 rząd Mateusza Morawieckiego skierował do Sejmu RP projekt ustawy wprowadzającej to rozszerzenie programu, na bazie którego 25 kwietnia 2019 Sejm RP VIII kadencji uchwalił ustawę o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw[19].

WyróżnieniaEdytuj

W 2016 rząd Beaty Szydło został wyróżniony Nagrodą Europejskiej Konfederacji Dużych Rodzin (ELFAC) za wybitne osiągnięcia w sferze prowadzenia polityki prorodzinnej, w szczególności programu „Rodzina 500+”[20].

W 2017 Elżbieta Rafalska otrzymała Nagrodę im. Grzegorza Palki za wdrożenie, wspólnie z samorządami gmin, programu „Programu 500+”[21] oraz nagrodę hiszpańskiej Platformy dla Rodzin Katalonia-ONU w kategorii międzynarodowej za implementację programu „Rodzina 500+” jako istotnego instrumentu promującego rodzinę[22][23][24].

KrytykaEdytuj

Program jest krytykowany ze względu na niewielką skuteczność w poprawianiu sytuacji demograficznej oraz długoterminowe pogarszanie sytuacji finansów publicznych państwa. Według wyliczeń stymulowanie dzietności za pomocą świadczenia „Rodzina 500+” w roku 2016 wyniosło 1,15 mln zł za każde dodatkowe dziecko, co wielokrotnie przewyższa sumę składek wpłacanych w ciągu życia przez przeciętnego Polaka. Innym wskazywanym skutkiem programu „Rodzina 500+" jest zmiana oczekiwań ludzi w zakresie świadczeń socjalnych. Powoduje to konieczność obiecywania podczas kampanii wyborczych coraz wyższych przekazów pieniężnych w celu wygrania wyborów[25]. Partia polityczna Nowoczesna deklarowała chęć przekształcenia programu „Rodzina 500 plus” w program „Aktywna Rodzina”, który ma polegać na obniżce podatków na każde dziecko[26]. Ruch Kukiz'15 w miejsce programu „Rodzina 500 plus” proponowało w 2016 roku koncepcję tzw. ujemnego podatku dochodowego Miltona Friedmana[27]. Partia polityczna Wiosna Roberta Biedronia proponowała rozszerzenie programu poprzez zniesienie ograniczeń dotyczących matek i ojców samodzielnie wychowujących dzieci[28]. Partia polityczna Prawica Rzeczypospolitej proponowała w 2018 roku zmiany w programie polegające na wprowadzeniu 1000 złotych na każde trzecie i kolejne dziecko[29].

500+ a praca za granicąEdytuj

Świadczenie „Rodzina 500+” przysługuje również w sytuacji, gdy jedno z rodziców pracuje za granicą. Urzędom często w takiej sytuacji zdarzają się opóźnienia w wypłacie świadczeń i niedotrzymywanie ustawowego terminu[30][31].

Analogiczne świadczenia w innych państwachEdytuj

Rząd Litwy od stycznia 2018 r. wprowadził comiesięczne świadczenia na każde dziecko poniżej 18. roku życia lub uczące się do 21. roku życia w wysokości 30 euro. W przypadku dzieci z rodzin z co najmniej trojgiem dzieci i rodzin o dochodach poniżej progu dochodowego świadczenie wynosi 58,5 euro. Inicjatywa została wprowadzona z inicjatywy Akcji Wyborczej Polaków na Litwie - Związku Chrześcijańskich Rodzin, którzy zaproponowali świadczenie w wysokości 120 euro (równowartości 500 zł), ale zostało ono obniżone w końcowym projekcie z braku środków budżetowych[32].

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Program Prawa i Sprawiedliwości 2014. pis.org.pl. s. 108. [dostęp 2017-02-24].
  2. Szydło: 500 złotych na drugie dziecko będzie moim pierwszym projektem, TVN24.pl, 2 września 2015 [dostęp 2015-09-03] [zarchiwizowane z adresu 2015-09-04].
  3. 500 zł na dziecko: Czy Polskę stać na dodatki dla 3,7 mln osób?, praca.gazetaprawna.pl, 7 lipca 2015 [dostęp 2017-11-09] [zarchiwizowane z adresu 2015-07-13].
  4. Jan Bolanowski, 500 zł na dziecko. Politycy PiS wyjaśniają szczegóły projektu, finanse.wp.pl, 8 lipca 2015 [dostęp 2015-07-08] (pol.).
  5. 500 zł na dziecko. Beata Szydło: pierwszy projekt, jaki zrealizuję, „PolskieRadio.pl” [dostęp 2015-09-26] [zarchiwizowane z adresu 2015-09-26].
  6. Ustawa wprowadzająca program „Rodzina 500 plus” trafi do Sejmu. Szydło: Dziecko to jest najlepsza inwestycja w przyszłość, to nie jest koszt. telewizjarepublika.pl, 1 lutego 2016. [dostęp 2017-02-18].
  7. Dz.U. z 2018 r. poz. 2134.
  8. 500 zł na każde dziecko? Co tak naprawdę i kiedy obiecała Szydło? Sprawdzamy. tvn24.pl, 4 lutego 2016. [dostęp 2017-02-18].
  9. Pierwsze wypłaty 500+ już na kontach Opolan. nto.pl, 11 kwietnia 2016. [dostęp 2017-02-18].
  10. Rodzina 500 plus Pytania i odpowiedzi. mpips.gov.pl, 31 marca 2016. [dostęp 2017-02-18].
  11. Zasady i warunki programu 500 Plus. program500plus.pl. [dostęp 2017-02-18].
  12. 3,80 mln dzieci objętych świadczeniem 500 plus. http://www.mpips.gov.pl,+17 stycznia 2017. [dostęp 2017-09-10].
  13. opr. Krzysztof Podwójcic, Diariusz Polityki Społecznej, w: Polityka Społeczna, nr 3/2018, s. 41, ISSN 0137-4729
  14. Budżet 2017: Rząd przyjął wstępny projekt. Finansowanie 500 Plus zabezpieczone. http://www.rp.pl,+25 sierpnia 2016. [dostęp 2017-09-10].
  15. Nowy model wynagradzania marszałków za obsługę świadczeń rodzinnych i 500 plus. http://www.mpips.gov.pl,+5 września 2016. [dostęp 2017-09-10].
  16. Dwa lata programu 500 plus. Ziściły się obawy ekspertów. newsweek.pl, 28 marca 2018. [dostęp 2018-04-16].
  17. Zmiany w 500+. Rafalska: dokument wkrótce na Komitecie Stałym. money.pl, 28 marca 2017. [dostęp 2017-03-29].
  18. Prezes Kaczyński podczas konwencji PiS: "Stawką tych wyborów jest Polska". Padły nowe propozycje programowe! SPRAWDŹ, wpolityce.pl, 23 lutego 2019 [dostęp 2019-02-23].
  19. Druk nr 3387, sejm.gov.pl [dostęp 2019-04-30].
  20. „Rodzina 500+”: prestiżowa europejska nagroda dla rządu Beaty Szydło. premier.gov.pl, 2016-08-12. [dostęp 2017-12-07].
  21. Nagroda im. G.Palki dla minister Rafalskiej. mpips.gov.pl, 2017-10-22. [dostęp 2017-12-07].
  22. Nagroda „Walczący o rodzinę” dla min. Rafalskiej. mpips.gov.pl, 2017-02-07. [dostęp 2017-12-07].
  23. Nagroda „Walczący o rodzinę”. mpips.gov.pl, 2017-03-18. [dostęp 2017-12-07].
  24. Minister odebrała nagrodę „Walczący o rodzinę”. mpips.gov.pl, 2017-02-07. [dostęp 2017-12-07].
  25. Sławomir Mentzen: Sanacja plus. Toruń: 2018, s. 15-16. ISBN 978-83-950983-0-7.
  26. Nowoczesna chce euro, związków partnerskich, finansowania in vitro z budżetu i świeckiego państwa – nowoczesna.org [dostęp 2019-02-12] (pol.).
  27. Dobro państwa czy dobro partii? Mocny cios Kukiz'15 w sztandarowy projekt PiS, Newsweek.pl, 10 lutego 2016 [dostęp 2019-02-12] (pol.).
  28. Polityka rodzinna, wiosnabiedronia.pl [dostęp 2019-02-03].
  29. "1000 Plus" i emerytury dla rodziców. Prawica Rzeczypospolitej złożyła projekt ustawy, Do Rzeczy, 27 listopada 2018 [dostęp 2019-05-06] (pol.).
  30. Katarzyna Ponikowska: Rodziny od kwietnia czekają na 500 plus. 20169-08-12. [dostęp 2017-12-09].
  31. Jolanta Zielazna: 500 plus a praca za granicą. Nie tak łatwo otrzymać świadczenie. 2017-03-01. [dostęp 2017-12-09].
  32. Litewski rząd wprowadził świadczenia na dzieci na wzór programu 500+ (pol.). W: Portal Spożywczy [on-line]. Grupa PTWP SA, 2018-01-02. [dostęp 2018-01-06].