Rodzina 500 plus

Rodzina 500 plus – realizowany w Polsce od 1 kwietnia 2016 państwowy program z zakresu polityki społecznej, mający pomóc rodzinom w wychowaniu dzieci poprzez comiesięczne świadczenia wychowawcze na każde dziecko w rodzinie w wysokości 500 złotych. Zamiar stworzenia programu został ogłoszony w 2015 przez partię Prawo i Sprawiedliwość, a po jej wygranej w wyborach parlamentarnych w 2015 opracowany i wdrożony przez rząd Beaty Szydło.

Prezes Rady Ministrów Beata Szydło na konferencji prasowej zwołanej przy okazji przekładania Sejmowi przez Rade Ministrów projektu ustawy wprowadzającej program "Rodzina 500 plus".

WprowadzenieEdytuj

Postulat wprowadzenia powszechnego świadczenia dla polskich dzieci jako pierwszy był głoszony przez lewicowych publicystów w 2009 r.[1]

W 2014 roku został on zamieszczony w programie politycznym Prawa i Sprawiedliwość, zawierającym obietnice wprowadzenia "comiesięcznego dodatku rodzinnego w kwocie 500 złotych na każde drugie, trzecie i kolejne dzieci w rodzinie, przysługującego na każde wychowywane dziecko do 18 roku życia"[2]. W trakcie kampanii wyborczej przed wyborami parlamentarnymi w październiku 2015 postulat ten był podtrzymywany. Zapowiadana na stanowisko premiera w przypadku wygranych przez PIS wybory, Beata Szydło, ogłosiła, że rząd jej wdroży program prorodzinny i prodemograficzny. Oświadczyła, że opierać on się będzie na świadczeniu w wysokości 500 zł „na każde drugie i kolejne dziecko bez względu na dochód rodziny”[3][4][5][6]. Jednym z jego celów miało być poprawienie dzietności polskich rodzin[7].

11 lutego 2016 Sejm RP uchwalił ustawę o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci[8]. Wbrew pierwotnym zapowiedziom, że świadczenie będzie kierowane do każdego dziecka w Polsce, ustawa przyjęła w latach 2016-2019 rozwiązanie, że świadczenie nie przysługuje na pierwsze, lecz tylko na drugie i kolejne dzieci w rodzinie[9]. Pierwsze wypłaty świadczeń nastąpiły w kwietniu 2016[10].

W marcu 2017 minister rodziny, pracy i polityki społecznej Elżbieta Rafalska zapowiedziała dokonanie z inicjatywy rządu zmian w programie, nienaruszających podstawowych jego założeń[11].

Na każde dziecko świadczenie wprowadzono od 1 lipca 2019[12][13].

23 lutego 2019 na konwencji programowej Prawa i Sprawiedliwości prezes Jarosław Kaczyński zapowiedział rozszerzenie programu od 1 lipca tego samego roku na pierwsze dziecko niezależnie od kryterium dochodowego[14]. 16 kwietnia 2019 rząd Mateusza Morawieckiego przedstawił Sejmowi projekt ustawy wprowadzającej rozszerzenie programu. 25 kwietnia 2019 Sejm RP VIII kadencji uchwalił ustawę o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw[12]. Ustawa weszła w życie 1 lipca 2019[12][13].

RealizacjaEdytuj

 
Akcja promująca program

Odbiorcami świadczeń w ramach programu są rodzice, opiekunowie prawni lub faktyczni dziecka (biologicznego lub adoptowanego). Świadczenie na jedno dziecko wynosi 500 zł i nie podlega ono opodatkowaniu. Przy przyznawaniu świadczenia na drugie i kolejne dziecko w rodzinie nie obowiązuje kryterium dochodowe. Świadczeniami objęte są dzieci do 18. roku życia[15][16].

Zgodnie z informacjami podanymi na stronie Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, koszt programu w 2016 roku przekroczył 17 mld zł i objął 3,8 mln dzieci (2,78 mln rodzin)[17]. Według minister Elżbiety Rafalskiej największy udział wśród rodzin objętych wsparciem miały rodziny z dwójką dzieci (62% rodzin korzystających, czyli około półtora miliona rodzin). Ponad jedna trzecia korzystających rodzin zamieszkiwała gminy wiejskie (33,5% pomocy), a co czwarta gminy miejsko-wiejskie (24,6% pomocy)[18].

W budżecie na 2017 rok zarezerwowano około 23 mld zł na realizację programu[19]

Koszt obsługi jednego wniosku w 2016 roku wynosił od 89 zł do 489 zł oraz prowizja 1–2% dla urzędu wypłacającego świadczenie. Na 2017 rok koszty te zostały ujednolicone, zaplanowano, że wyniosą łącznie 7,6 mln zł (koszt rozpatrzenia wniosku: 140 zł, prowizja za wypłacanie świadczenia: 1,5%)[20].

W 2018 podano, że w latach 2016–2017 z programu skorzystało ok. 3,7 mln dzieci z 2,4 mln rodzin. Najwięcej osób otrzymało wsparcie na Mazowszu, a najmniej w województwie opolskim. Program w tym okresie kosztował 42,6 mld zł. Według Instytutu Badań Strukturalnych szacunki wskazują, że w następstwie jego realizacji z pracy mogło zrezygnować około 103 tysiące kobiet[21], głównie słabo wykształconych z małych miast[22].

Analiza GUS przeprowadzona przy okazji cyklicznego badania aktywności ekonomicznej Polaków BAEL, wskazuje[23], że zdecydowana większość Polaków (tj. 95,1% osób czyli 5 mln 641 tys.) deklaruje, że w efekcie programu "500+" nie podejmowała żadnych działań w celu zmiany swojej sytuacji na rynku pracy. Według tych badań spośród całej grupy 5,9 mln beneficjentów programu, wpływa ono (na podstawie deklaracji respondentów) na zachowania jedynie około 293 tysięcy osób (4,9%). Tylko dla 151 tysięcy osób (ok 3% badanych) świadczenie 500+ było bodźcem pozytywnym, 76 tysięcy z tej grupy (pod wpływem świadczenia) podjęło pracę, natomiast 75 tysięcy zaczęło jej poszukiwania. Skutek dezaktywujący świadczenie miało mieć dla grupy 67 tysięcy osób, z czego 34 tysiące oświadczyło, że zaprzestało poszukiwań pracy, a 33 tysiące, że z niej zrezygnowało. Według Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej aktywizacja pracownicza nastąpić mogła m.in. za sprawą uzyskania przez zainteresowanych środków na opiekę nad dziećmi w godzinach pracy. Liczba biernych zawodowo matek zwiększyła się z 877 tys. do 918 tys.[24] Ponieważ jedynie 3% badanych przez GUS deklarowało, iż program 500 plus "zachęca ich do pracy" z wyników omawianego badania GUS nie można wyciągać wniosków by program 500+ zachęcał większość otrzymujących do podejmowania pracy.

OpinieEdytuj

Opinie pozytywneEdytuj

W 2016 rząd Beaty Szydło został wyróżniony Nagrodą Europejskiej Konfederacji Dużych Rodzin (ELFAC) za wybitne osiągnięcia w sferze prowadzenia polityki prorodzinnej, w szczególności programu „Rodzina 500+”[25].

W 2017 Elżbieta Rafalska otrzymała Nagrodę im. Grzegorza Palki za wdrożenie, wspólnie z samorządami gmin, programu „Programu 500+”[26] oraz nagrodę hiszpańskiej Platformy dla Rodzin Katalonia-ONU w kategorii międzynarodowej za implementację programu „Rodzina 500+” jako istotnego instrumentu promującego rodzinę[27][28][29].

Opinie negatywneEdytuj

Program jest krytykowany przez niektóre środowiska ze względu na niewielką skuteczność w poprawianiu sytuacji demograficznej oraz długoterminowe pogarszanie sytuacji finansów publicznych państwa. Według przedstawianych przez nich wyliczeń, stymulowanie dzietności za pomocą świadczenia „Rodzina 500+” w roku 2016 wyniosło 1,15 mln zł za każde dodatkowe dziecko, co wielokrotnie przewyższa sumę składek wpłacanych w ciągu życia przez przeciętnego Polaka. Innym wskazywanym skutkiem programu jest zmiana oczekiwań ludzi w zakresie świadczeń socjalnych. Powoduje to konieczność obiecywania podczas kampanii wyborczych coraz wyższych przekazów pieniężnych w celu wygrania wyborów[30]. W lutym 2014 roku ówczesny premier RP Donald Tusk ws. programu „Rodzina 500 plus” zarzucił Prawu i Sprawiedliwości brak przedstawienia możliwości sfinansowania i ocenił, że według niego „nie ma takiej możliwości sfinansowania tego projektu”[31]. Podobne zarzuty o braku możliwości sfinansowania m.in. tego programu sformułował w październiku 2015 roku ekonomista i były minister finansów w rządzie Donalda Tuska, Jacek Rostowski[32].

W styczniu 2016 roku, członek zarządu krajowego partii Razem Adrian Zandberg zarzucił programowi wykluczanie z niego rodziców samotnie wychowujących dzieci i rodziny, które znajdują się w kiepskiej sytuacji finansowej oraz jednoczesne uprzywilejowywanie osób bogatszych kosztem biedniejszych[33].

W lutym 2016 roku, ówczesny poseł do Parlamentu Europejskiego i lider partii KORWiN Janusz Korwin-Mikke zarzucił programowi szkodliwość dla budżetu państwa polegającą na tym, że za każde „500 złotych trzeba zapłacić 700 złotych w podatkach” oraz „wabienie wyborców przez posłów pieniędzmi a nie faktyczną chęć polepszenia sytuacji rodzin[34].

W lutym 2017 roku, ekonomista i wieloletni wicepremier Leszek Balcerowicz zarzucił programowi „rozleniwianie ludzi”, ponieważ jego zdaniem bieda powinna być zwalczana poprzez oferowanie ludziom pracy, a program „Rodzina 500+” to rozdzielanie pieniędzy zabranych innym osobom[35].

Postulowane alternatywy:

  • Partia polityczna Nowoczesna deklarowała od momentu powstania i wdrożenia programu w 2016 roku chęć przekształcenia programu „Rodzina 500 plus” w program „Aktywna Rodzina”, który ma polegać na obniżce podatków na każde dziecko[36].
  • Ruch Kukiz'15 w miejsce programu „Rodzina 500 plus” proponowało w 2016 roku koncepcję tzw. ujemnego podatku dochodowego Miltona Friedmana[37].
  • Partia polityczna Wiosna Roberta Biedronia proponowała w 2019 roku rozszerzenie programu poprzez zniesienie ograniczeń dotyczących matek i ojców samodzielnie wychowujących dzieci[38].
  • Partia polityczna Prawica Rzeczypospolitej proponowała w 2018 roku zmiany w programie polegające na wprowadzeniu 1000 złotych na każde trzecie i kolejne dziecko[39].
  • Federacyjna partia polityczna Konfederacja Wolność i Niepodległość, w skład której wchodzą m.in. partie polityczne KORWiN i Ruch Narodowy, deklarowała w 2019 roku wprowadzenie programu „1000+” polegającym na powszechnej uldze podatkowej: redukcja PIT do zera procent, dobrowolność składek ZUS oraz zniesienie akcyzy na benzynę[40][41].

Analogiczne świadczenia w innych państwachEdytuj

Rząd Litwy od stycznia 2018 r. wprowadził comiesięczne świadczenia na każde dziecko poniżej 18. roku życia lub uczące się do 21. roku życia w wysokości 30 euro. W przypadku dzieci z rodzin z co najmniej trojgiem dzieci i rodzin o dochodach poniżej progu dochodowego świadczenie wynosi 58,5 euro. Inicjatywa została wprowadzona z inicjatywy Akcji Wyborczej Polaków na Litwie – Związku Chrześcijańskich Rodzin, którzy zaproponowali świadczenie w wysokości 120 euro (równowartości 500 zł), ale zostało ono obniżone w końcowym projekcie z braku środków budżetowych[42].

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Paweł Stefan Załęski, Miłość w czasach alimentów, „Nowy Obywatel”, 1(45)/2009.
  2. Program Prawa i Sprawiedliwości 2014. pis.org.pl. s. 108. [dostęp 2017-02-24].
  3. Szydło: 500 złotych na drugie dziecko będzie moim pierwszym projektem, TVN24.pl, 2 września 2015 [dostęp 2015-09-03] [zarchiwizowane z adresu 2015-09-04].
  4. 500 zł na dziecko: Czy Polskę stać na dodatki dla 3,7 mln osób?, praca.gazetaprawna.pl, 7 lipca 2015 [dostęp 2017-11-09] [zarchiwizowane z adresu 2015-07-13].
  5. Jan Bolanowski, 500 zł na dziecko. Politycy PiS wyjaśniają szczegóły projektu, finanse.wp.pl, 8 lipca 2015 [dostęp 2015-07-08] (pol.).
  6. 500 zł na dziecko. Beata Szydło: pierwszy projekt, jaki zrealizuję, „PolskieRadio.pl” [dostęp 2015-09-26] [zarchiwizowane z adresu 2015-09-26].
  7. Ustawa wprowadzająca program „Rodzina 500 plus” trafi do Sejmu. Szydło: Dziecko to jest najlepsza inwestycja w przyszłość, to nie jest koszt. telewizjarepublika.pl, 1 lutego 2016. [dostęp 2017-02-18].
  8. Dz.U. z 2019 r. poz. 2407.
  9. 500 zł na każde dziecko? Co tak naprawdę i kiedy obiecała Szydło? Sprawdzamy. tvn24.pl, 4 lutego 2016. [dostęp 2017-02-18].
  10. Pierwsze wypłaty 500+ już na kontach Opolan. nto.pl, 11 kwietnia 2016. [dostęp 2017-02-18].
  11. Zmiany w 500+. Rafalska: dokument wkrótce na Komitecie Stałym. money.pl, 28 marca 2017. [dostęp 2017-03-29].
  12. a b c Druk nr 3387, sejm.gov.pl [dostęp 2019-04-30].
  13. a b Ustawa z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r. poz. 924)
  14. Prezes Kaczyński podczas konwencji PiS: "Stawką tych wyborów jest Polska". Padły nowe propozycje programowe! SPRAWDŹ, wpolityce.pl, 23 lutego 2019 [dostęp 2019-02-23].
  15. Rodzina 500 plus Pytania i odpowiedzi. mpips.gov.pl, 31 marca 2016. [dostęp 2017-02-18].
  16. Zasady i warunki programu 500 Plus. program500plus.pl. [dostęp 2017-02-18].
  17. 3,80 mln dzieci objętych świadczeniem 500 plus. mpips.gov.pl, 17 stycznia 2017. [dostęp 2017-09-10].
  18. opr. Krzysztof Podwójcic, Diariusz Polityki Społecznej, w: Polityka Społeczna, nr 3/2018, s. 41, ISSN 0137-4729
  19. Budżet 2017: Rząd przyjął wstępny projekt. Finansowanie 500 Plus zabezpieczone. rp.pl, 25 sierpnia 2016. [dostęp 2017-09-10].
  20. Nowy model wynagradzania marszałków za obsługę świadczeń rodzinnych i 500 plus. mpips.gov.pl, 5 września 2016. [dostęp 2017-09-10].
  21. Iga Magda, Aneta Kiełczewska, Nicola Brandt. The “Family 500+” child allowance and female labour supply in Poland. „IBS Working Paper”. 01 (2018), s. 12, 2018-03-20. Instytut Badań Strukturalnych. ISSN 2451-4373 (ang.). 
  22. Dwa lata programu 500 plus. Ziściły się obawy ekspertów. newsweek.pl, 28 marca 2018. [dostęp 2018-04-16].
  23. GUS, Praca a obowiązki rodzinne w II kwartale 2018 r. (na podstawie wstępnych wyników badania modułowego BAEL), stat.gov.pl [dostęp 2019-07-02] (pol.).
  24. Gazeta Prawna, Sensacyjne wyniki badania GUS. 500+ jednak zachęca do podejmowania pracy
  25. „Rodzina 500+”: prestiżowa europejska nagroda dla rządu Beaty Szydło. premier.gov.pl, 2016-08-12. [dostęp 2017-12-07].
  26. Nagroda im. G.Palki dla minister Rafalskiej. mpips.gov.pl, 2017-10-22. [dostęp 2017-12-07].
  27. Nagroda „Walczący o rodzinę” dla min. Rafalskiej. mpips.gov.pl, 2017-02-07. [dostęp 2017-12-07].
  28. Nagroda „Walczący o rodzinę”. mpips.gov.pl, 2017-03-18. [dostęp 2017-12-07].
  29. Minister odebrała nagrodę „Walczący o rodzinę”. mpips.gov.pl, 2017-02-07. [dostęp 2017-12-07].
  30. Sławomir Mentzen: Sanacja plus. Toruń: 2018, s. 15-16. ISBN 978-83-950983-0-7.
  31. "Zakopane miliardy" i debata z Kaczyńskim. Premier Tusk o ofercie PiS, tvn24.pl, 16 lutego 2014 [dostęp 2014-03-04] [zarchiwizowane z adresu 2014-03-04].
  32. Jacek Rostowski: nie ma pieniędzy na obietnice PiS-u, tvn24bis.pl, 21 października 2015 [dostęp 2015-10-23] [zarchiwizowane z adresu 2015-10-23].
  33. Zandberg o programie „500+”: to postawienie sprawy na głowie'', polsatnews.pl, 31 stycznia 2016 [dostęp 2016-02-01].
  34. IAR, Korwin-Mikke krytykuje "500 Plus". "Żeruje się na głupich ludziach", wiadomosci.dziennik.pl, 9 lutego 2016 [dostęp 2016-02-10].
  35. Onet Wiadomości, Leszek Balcerowicz: Mateusz Morawiecki jest prymitywnym propagandzistą, wiadomosci.onet.pl, 15 lutego 2017 [dostęp 2017-08-25].
  36. Nowoczesna chce euro, związków partnerskich, finansowania in vitro z budżetu i świeckiego państwa – nowoczesna.org [dostęp 2019-02-12] (pol.).
  37. Dobro państwa czy dobro partii? Mocny cios Kukiz'15 w sztandarowy projekt PiS, Newsweek.pl, 10 lutego 2016 [dostęp 2019-02-12] (pol.).
  38. Polityka rodzinna, wiosnabiedronia.pl [dostęp 2019-02-03].
  39. "1000 Plus" i emerytury dla rodziców. Prawica Rzeczypospolitej złożyła projekt ustawy, Do Rzeczy, 27 listopada 2018 [dostęp 2019-05-06] (pol.).
  40. Obniżka podatków, benzyna po 3 złote. Konfederacja przedstawiła swój program, tvn24.pl, 21 września 2019 [dostęp 2019-09-23].
  41. Konfederacja ogłosiła program. Pięć kluczowych obietnic, wmeritum.pl, 21 września 2019 [dostęp 2019-09-23].
  42. Litewski rząd wprowadził świadczenia na dzieci na wzór programu 500+ (pol.). W: Portal Spożywczy [on-line]. Grupa PTWP SA, 2018-01-02. [dostęp 2018-01-06].