Otwórz menu główne

Skalnica jastrzębcowata

gatunek roślin

Skalnica jastrzębcowata[3] (Saxifraga hieraciifolia Waldst. & Kit. ex Willd.) – gatunek rośliny z rodziny skalnicowatych (Saxifragaceae). Łacińska i polska nazwa gatunkowa nawiązuje do kształtu liści, podobnych do liści jastrzębca[4].

Skalnica jastrzębcowata
Ilustracja
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Rząd skalnicowce
Rodzina skalnicowate
Rodzaj skalnica
Gatunek skalnica jastrzębcowata
Nazwa systematyczna
Saxifraga hieraciifolia Waldst. & Kit. ex Willd.
Sp. Pl. 2: 641 1799[2].
Synonimy

Micranthes hieraciifolia (Waldst. & Kit. ex Willd.) Haw.
Saxifraga hieraciifolia var. hieraciifolia
Saxifraga nivalis var. racemosa R.Townson
Saxifraga racemosa (R.Townson) Simonk[2].

Spis treści

Rozmieszczenie geograficzneEdytuj

Występuje w północnych regionach Ameryki Południowej oraz na Syberii i we wschodniej części Rosji[5]. Jest gatunkiem arktyczno-alpejskim, na północy sięga aż po wschodnie wybrzeże Grenlandii i archipelag Svalbard. Na Spitsbergenie zanotowano jego występowanie na 79°55' szerokości geograficznej[6]. W Polsce występuje tylko w Tatrach[7].

MorfologiaEdytuj

Łodyga
Gruby, bezlistny i gruczołowato owłosiony pęd kwiatowy osiągający wraz z kwiatostanem wysokość 10-30, wyjątkowo do 50 cm. Pod ziemią skośne, grube kłącze[7]. Włoski porastające pęd są krótsze od średnicy pędu[8].
Liście
Wszystkie w różyczce. Mają długość 2-7 cm, jajowaty lub odwrotnie jajowaty kształt i zaostrzony koniec. Są drobno ząbkowane lub niemal całobrzegie. Brzegi liści kędzierzawo owłosione[7]. Wyrastają na owłosionych ogonkach o długości 1-3 (4) cm. Włoski na ogonku są krótsze od średnicy ogonka. Górna powierzchnia liści naga, jasnozielona, dolna czerwonobrązowa, naga lub delikatnie owłosiona. Na ząbkach brzegów liści wyraźnie widoczne wypotniki, jednak nie wydzielające wapna[8].
Kwiaty
Zebrane w kłosokształtne wiechy o długości 1-10 cm. Kwiaty ścieśnione, wyrastające na bardzo krótkich szypułkach. Na jednym pędzie jest 5-16 kwiatów. Każdy z nich ma 5 działek kielicha i 5 płatków korony. Działki kielicha wolne, fioletowe, o tej samej długości co płatki korony, nagie, tępe, po przekwitnięciu odgięte. Płatki zielonawe lub czerwonawe, o długości 1-3,5 mm. Pręcików 10 z nagimi nitkami i żółtymi pylnikami o długości 0,5-0,6 mm. Występują miodniki. Słupek do połowy lub do 1/3 zrośnięty z dnem kwiatowym. W każdej zalążni około 50-100 zalążków[7][8].
Owoc
Sucha, mniej więcej kulista, nieco spłaszczona, fioletowo-czarna torebka o długości 4.5-6 mm długości i szerokości 5-7 mm. Po dojrzeniu pęka szczelinami do samej podstawy. Nasiona o długości 1-1,5 mm, brązowe, o powierzchni drobno brodawkowanej[8].
 
Pokrój
 
Młoda roślina
 
Kwiatostan

Biologia i ekologiaEdytuj

  • Rozwój: bylina. Kwitnie od lipca do sierpnia[7].
  • Siedlisko: Występuje w tundrze oraz w wysokich górach, szczególnie na wapiennym podłożu. Preferuje miejsca wilgotne, najczęściej rośnie obok strumieni lub w zagłębieniach terenu, a także w wyleżyskach[8]. W Tatrach występuje od piętra kosodrzewiny po piętro turniowe, głównie jednak w piętrze halnym. Rośnie na piargach, wilgotnych skałach i w murawach[4].
  • Genetyka: Liczba chromosomów 2n = 56–120. Okazy różniące się liczbą chromosomów zbierano w różnych rejonach. Skalnica jastrzębcowata wykazuje duże podobieństwo do skalnicy śnieżnej (Saxifraga nivalis). Zaobserwowano występowanie form pośrednich między oboma gatunkami, być może krzyżują się one z sobą[8].
Zobacz też: Rośliny tatrzańskie.

PrzypisyEdytuj

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2009-06-26].
  2. a b The Plant List. [dostęp 2017-01-10].
  3. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland. A checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
  4. a b Zofia Radwańska-Paryska: Rośliny tatrzańskie. Warszawa: WSiP, 1988. ISBN 83-02-00872-9.
  5. Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2017-01-10].
  6. Discover Life Maps. [dostęp 2017-01-10].
  7. a b c d e Władysław Szafer, Stanisław Kulczyński: Rośliny polskie. Warszawa: PWN, 1953.
  8. a b c d e f Flora of the Canadian Arctic Archipelago. [dostęp 2017-01-10].