Otwórz menu główne

Puchacz śnieżny

gatunek dużego ptaka drapieżnego z rodziny puszczykowatych
(Przekierowano z Sowa śnieżna)

Puchacz śnieżny, sowa śnieżna[4] (Bubo scandiacus) – gatunek dużego ptaka drapieżnego z rodziny puszczykowatych (Strigidae).

Puchacz śnieżny
Bubo scandiacus[1]
(Linnaeus, 1758)
Puchacz śnieżny
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada neognatyczne
Rząd sowy
Rodzina puszczykowate
Rodzaj Bubo
Gatunek puchacz śnieżny
Synonimy
  • Strix scandiaca Linnaeus, 1758[2]
  • Strix nyctea Linnaeus, 1758[2]
  • Nyctea scandiaca (Linnaeus, 1758)[1]
  • Bubo scandiaca (Linnaeus, 1758)[3]
  • Bubo virginianus wapacuthu (Gmelin, 1788)[1]
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3]
Status iucn3.1 VU pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

     w sezonie lęgowym

     zimowiska

Klasyfikacja systematycznaEdytuj

Gatunek został dwukrotnie opisany naukowo przez Karola Linneusza w dziesiątej edycji Systema Naturae, w 1758 roku, pod nazwami Strix scandiaca i Strix nyctea[2]. Zgodnie z zasadami ICZN, pierwsza nazwa ma priorytet, a druga jest jej synonimem. W 1826 gatunek został przeniesiony do monotypowego rodzaju Nyctea Stephens, 1826.

Późniejsze badania genetyczne wykazały bliskie pokrewieństwo tego gatunku z puchaczami z rodzaju Bubo. Na tej podstawie w 2003 roku AOU zaakceptował zmianę nazwy Nyctea scandiaca na Bubo scandiacus[5]. Również polska nazwa zwyczajowa została zmieniona na puchacz śnieżny[6].

WystępowanieEdytuj

Gniazduje w tundrze Eurazji i Ameryki Północnej. Zimuje na całym Półwyspie Skandynawskim, w środkowej Azji oraz tajdze i północnej części Wielkich Równin Ameryki Północnej.

Gatunek zaliczany do awifauny Polski[7], bardzo rzadko zalatujący do naszego kraju[8]. Inwazyjne pojawy w kraju odnotowano zimą 1920/21 i 1932/33[9].

CharakterystykaEdytuj

Wygląd zewnętrznyEdytuj

Duży ptak, wielkości puchacza. Wyraźna biała szlara, wokół dzioba długie miękkie pióra. Nogi i palce obficie opierzone. Dymorfizm płciowy w upierzeniu: samiec – nieomal czysto biały, niewiele brązowych plamek, najliczniejszych na lotkach i sterówkach oraz barkówkach i pokrywach skrzydłowych. Samica większa, a plamki zlewają się w poprzeczne pręgi. Młode z jeszcze większą ilością barwy brązowej.

WymiaryEdytuj

  • długość ciała : 53–66 cm[10]
  • rozpiętość skrzydeł : 142–166 cm[11]
  • masa ciała : 1,1–2 kg[12]

GłosEdytuj

Samce sowy śnieżnej wydają monotonne krooh, krooh, krooh…, najczęściej siedząc na gałęzi[13].

BiotopEdytuj

Tundra[10], przy ciężkiej zimie przelatują na południe[14], jednak wędrówki są nieregularne, a migruje zmienna liczba osobników.

LęgiEdytuj

 
Jajo
 
Młoda sowa śnieżna

Gniazdo na ziemi, w płytkim zagłębieniu. Okres lęgowy przypada na maj i czerwiec. W ciągu roku wyprowadza jeden lęg, składając w maju 5–14 jaj. Jaja składane w odstępach kilkudniowych, wysiadywane są od zniesienia pierwszego jaja przez okres 5 tygodni. Pisklętami zajmują się obydwoje rodzice[10].

PożywienieEdytuj

Gryzonie (głównie lemingi) i ptaki. Czasami poluje na ryby[10]. Im mniej pokarmu, tym większą jego część stanowią gryzonie. Poluje za dnia.

Sowa śnieżna w kulturzeEdytuj

Puchaczem śnieżnym była Hedwiga z cyklu powieści o Harrym Potterze[15].

Status i ochronaEdytuj

Od 2017 Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) uznaje puchacza śnieżnego za gatunek narażony na wyginięcie (VU, Vulnerable). Wcześniej miał on status gatunku najmniejszej troski (LC, Least Concern)[3].

W Polsce podlega ścisłej ochronie gatunkowej[16].

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b c Bubo scandiacus, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. a b c Species taxon summary: scandiaca Linnæus, 1758 described in Strix (ang.). AnimalBase. [dostęp 5 września 2010].
  3. a b c Bubo scandiacus. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  4. Paweł Mielczarek, Włodzimierz Cichocki. Polskie nazewnictwo ptaków świata. „Notatki Ornitologiczne”. Tom 40. Zeszyt specjalny, 1999. ISSN 0550-0842. 
  5. Banks et al. Forty-fourth supplement to the American Ornithologists' Union Check-list of North American Birds (pdf). „The Auk”. 120 (3), s. 923–931, 2003 (ang.). 
  6. Systematyka i nazwy polskie za: Paweł Mielczarek, Marek Kuziemko: Podrodzina: Striginae Leach, 1820 – puszczyki (Wersja: 2013-09-25). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2014-03-09].
  7. Lista awifauny krajowej. Gatunki ptaków stwierdzone w Polsce – stan z 31.12.2018, Komisja Faunistyczna Sekcji Ornitologicznej PTZool [dostęp 2019-09-08] (pol.).
  8. Andrzej G. Kruszewicz, Ptaki Polski, Multico, 2005.
  9. Zygmunt Czarnecki: Ptaki Europy: przewodnik terenowy. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1982. ISBN 83-0100-229-8.
  10. a b c d E. Keller, prof. dr. J. H. Reichholf, G. Steinbach i inni: Leksykon zwierząt: Ptaki. Cz. 3. Warszawa: Świat Książki, 2003. ISBN 83-7311-622-2.
  11. P. Sterry, A. Cleave, A. Clements, P. Goodfellow: Ptaki Europy: przewodnik ilustrowany. Warszawa: Horyzont, 2002. ISBN 83-7311-341-X.
  12. Snowy Owl – Bubo scandiacus (ang.). The Owl Pages. [dostęp 28 lutego 2010].
  13. Sowy Polski - Sowa Śnieżna. [dostęp 23 czerwca 2010]. Cytat: Samce wydają monotonne krooh krooh krooh…, zwykle siedząc na gałęzi, rzadziej w locie.
  14. Zwierzęta: encyklopedia ilustrowana. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2005. ISBN 83-01-14344-4.
  15. Joanne K. Rowling: Harry Potter i Kamień Filozoficzny. Wyd. poprawione. Media Rodzina, s. 89 i dalsze. ISBN 83-7278-000-5.
  16. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz.U. z 2016 r. poz. 2183)