Stanisław Budweil

Stanisław Budweil[1] (ur. 9 września 1874 w Sanoku, zm. 19 maja 1927 w Rymanowie) – polski urzędnik skarbowy, działacz sokoli, muzyk, dyrygent i chórmistrz.

Stanisław Budweil
Ilustracja
Stanisław Budweil (1922)
Data i miejsce urodzenia 9 września 1874
Sanok
Data i miejsce śmierci 19 maja 1927
Rymanów
Zawód, zajęcie urzędnik
Faksymile
Odznaczenia
Medal Jubileuszowy Pamiątkowy dla Cywilnych Funkcjonariuszów Państwowych Krzyż Jubileuszowy dla Cywilnych Funkcjonariuszów Państwowych

ŻyciorysEdytuj

Urodził się 9 września 1874 w Sanoku[2][3]. Był synem Jana Budweila (sierżant powiatowy[2], do końca życia oficjał ewidencyjny C. K. Obrony Krajowej przy urzędzie starostwa powiatu sanockiego[4], zm. 1899 w wieku 60 lat)[5] i Amelii[6][7] wzgl. Aurelii[8][9] z domu Umlauf[6][8][9][5] (zm. w 1922 w wieku 79 lat)[7]. Miał siostry: Kamilę Joannę (ur. 1880, od 1905 zamężna z Włodzimierzem Sulimą Popielem[9], zm. 1909[10]), Elwinę Augustę Stefanię (ur. ok. 1884, od 1888 zamężna z Józefem Ostrowskim, profesorem C. K. Gimnazjum w Sanoku)[6].

Uczył się w C. K. Gimnazjum w Sanoku, gdzie w 1888 ukończył IV klasę[11], a w 1890 ukończył V klasę[12]. Później kształcił się w C. K. Gimnazjum w Jarosławiu[13]. Odbył studia na Uniwersytecie Franciszkańskim we Lwowie i Konserwatorium Lwowskim. Był uczniem kompozytora Jana Galla.

W okresie zaboru austriackiego w ramach autonomii galicyjskiej wstąpił do c. k. służby cywilnej 17 listopada 1896[3]. Został zatrudniony w urzędzie starostwa c. k. powiatu sanockiego, gdzie od 1896 był praktykantem w głównym urzędzie podatkowym[14][15][16], następnie przeniesiony do oddziału podatkowego tamże[17][18][19], gdzie od około 1900 był adiunktem[20][21][22], następnie około 1903 ponownie przeniesiony do głównego urzędu podatkowego jako adiunkt[23][24][25][26], od około 1907 jako asystent tamże[27][28], po czym znów przeniesiony do oddziału podatkowego od około 1909 był tam asystentem podatkowym[29], a od około 1910 oficjałem podatkowym[30][31][32][33][34][35].

W Sanoku kierował chórem[36][37][38][39], liczącym ok. 40 osób[40]. Był członkiem sanockiego gniazda Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” (1906, 1912, 1920, 1921, 1922, 1924)[41][42], pełniąc funkcje zastępcy wydziałowego, wydziałowego, zastępcy gospodarza[43][44][45]. W ramach działalności sokolej był dyrygentem orkiestry i chóru mieszanego[46]. Od lat szkolnych uprawiał sport rowerowy[47]. Był zawodnikiem sokolej sekcji kolarskiej; w lipcu 1896 wygrał wyścig z Krosna do Rymanowa pokonując odcinek 19,5 km błotnistej i wyboistej drogi w czasie 42 minut[48]. Ponadto był rowerowym kurierem sokolim okręgu przemyskiego przewożącym korespondencję na wyznaczonym odcinku podczas jazdy rozstawnej 14 czerwca 1896[49].

 
Nagrobek Stanisława Budweila

20 stycznia 1897 został wybrany członkiem wydziały Kółka Dramatyczno-Muzycznego w Sanoku[50]. W Sanoku był członkiem zespołu pod nazwą Towarzystwo Muzyczno-Dramatyczne „Gamba”[51][52], którego założycielami byli Marian Kawski i Maksymilian Słuszkiewicz[53] (grupa działała w gmachu PTG „Sokół” przy ulicy Mickiewicza); w ramach towarzystwa rozwijała się kultura muzyczna i teatralna Sanoka; w kameralnym, 9-osobowym zespole „Gamba” Stanisław Budweil grał na kontrabasie, a doradcą zespołu był kapelmistrz stacjonującego w mieście 2 Pułku Strzelców Podhalańskich, por. Maksymilian Firek[54][55]. Był członkiem komitetu organizacyjnego Krajowy Zjazd Strażacki w Sanoku zorganizowany w lipcu 1904[56]. Był członkiem Towarzystwa Upiększania Miasta Sanoka[57]. Został skarbnikiem powołanej w 1919 Spółki spożywczej „Konsum” urzędników i funkcjonariuszów starostwa[58]. Na początku 1907 został członkiem wydziału Czytelni Chrześcijańskiej „Ogniwo” w Sanoku[59].

Podczas I wojny światowej od 19 września 1914 wraz z bliskimi przebywał w Starym Mieście na Morawach[60]. W dniu 6 maja 1900 poślubił Stanisławę z domu Jankiewicz (ur. 22 lutego 1882)[8], która zmarła 14 lutego 1906 w wieku 23 lat[61][35][62]. Oboje mieli dwie córki Janinę Justynę (ur. 1901[61]) i Helenę Kazimierę (ur. 1905[61], zm. 8 października 1921 na gruźlicę[63]) oraz synów Jerzego Adama (ur. 3 maja 1912)[64], Stanisława (ur. 1918)[65] – obaj synowie ukończyli Państwowe Gimnazjum im. Królowej Zofii w Sanoku (w 1930 i 1937)[66]. Stanisław Budweil zmarł 19 maja 1927 w Rymanowie[67]. Został pochowany na cmentarzu przy ul. Rymanowskiej w Sanoku[68]. Nagrobek został zwieńczony rzeźbą sokoła oraz liry i orderem[69] (później jedno ze skrzydeł sokoła zostało utracone[70]).

Z okazji obchodów 125-lecia „Sokoła” w Sanoku w 2014 została wydana publikacja pt. Śpiewnik sokoli. 125 lat historii „Sokoła” w Sanoku 1889–2014, w której wykorzystano zawartość śpiewnika autorstwa Stanisława Budweila z 1905 dla użytku członków kółka śpiewackiego „Sokoła” w Sanoku[71][72][73][74].

OdznaczeniaEdytuj

austro-węgierskie

PrzypisyEdytuj

  1. Parafialna księga małżeństwa w adnotacji dotyczącej ślubu podała tożsamość: „Władysław Adolf Budweil”.
  2. a b CK Gimnazjum Państwowe Wyższe w Sanoku. Katalog główny, rok szkolny 1887/1888 (zespół 7, sygn. 6). AP Rzeszów – O/Sanok, s. 185.
  3. a b c d Szematyzm galicyjskich władz i urzędów skarbowych na rok 1914. Lwów: Prezydyum Krajowej Dyrekcyi Skarbu, 1914, s. 197.
  4. Schematismus der K. K. Landwehr und der K. K. Gendarmerie 1899. Wiedeń: 1899, s. 61.
  5. a b Księga aktów zejść rzym.-kat. Sanok 1878–1904. T. H. Sanok: Parafia Przemienienia Pańskiego w Sanoku, s. 292 (poz. 12).
  6. a b c Księga małżeństw 1888–1905 Sanok. Sanok: Parafia Przemienienia Pańskiego w Sanoku, s. 3.
  7. a b Księga Zmarłych 1904–1934 Sanok. T. J. Sanok: Parafia Przemienienia Pańskiego w Sanoku, s. 274 (poz. 144).
  8. a b c Księga małżeństw 1888–1905 Sanok. Sanok: Parafia Przemienienia Pańskiego w Sanoku, s. 159 (poz. 21).
  9. a b c Księga małżeństw rz. kat. Sanok (1905–1912). Parafia Przemienienia Pańskiego w Sanoku / (zespół 491, sygn. 21). AP Rzeszów – O/Sanok. s. 7 (poz. 32).
  10. Księga Zmarłych 1904–1934 Sanok. T. J. Sanok: Parafia Przemienienia Pańskiego w Sanoku, s. 82 (poz. 122).
  11. Sprawozdanie C.K. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1888. Sanok: Fundusz Naukowy, 1888, s. 94.
  12. Sprawozdanie Dyrektora C.K. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1890. Sanok: Fundusz Naukowy, 1890, s. 76.
  13. Sprawozdanie Dyrekcyi C. K. Gimnazyum w Jarosławiu za rok szkolny 1892. Jarosław: Fundusz Naukowy, 1892, s. 78.
  14. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1897. Lwów: 1897, s. 32.
  15. Kalendarz c.k. galicyjskich Urzędników podatkowych na rok 1897 który jest rokiem zwyczajnym, mającym 365 dni, czyli 52 tygodni. Kraków: 1897, s. 106.
  16. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1898. Lwów: 1898, s. 31.
  17. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1899. Lwów: 1899, s. 34.
  18. Kronika. Mianowania w służbie skarbowej. „Słowo Polskie”, s. 2, Nr 178 z 28 lipca 1899. 
  19. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1900. Lwów: 1900, s. 42.
  20. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1901. Lwów: 1901, s. 42.
  21. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1902. Lwów: 1902, s. 42.
  22. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1903. Lwów: 1903, s. 42.
  23. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1904. Lwów: 1904, s. 42.
  24. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1905. Lwów: 1905, s. 42.
  25. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1906. Lwów: 1906, s. 50.
  26. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1907. Lwów: 1907, s. 50.
  27. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1908. Lwów: 1908, s. 50.
  28. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1909. Lwów: 1909, s. 49.
  29. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1910. Lwów: 1910, s. 49.
  30. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1911. Lwów: 1911, s. 50.
  31. a b c Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1912. Lwów: 1912, s. 51.
  32. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1913. Lwów: 1913, s. 50.
  33. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1914. Lwów: 1914, s. 50.
  34. Szematyzm galicyjskich władz i urzędów skarbowych na rok 1914. Lwów: Prezydyum Krajowej Dyrekcyi Skarbu, 1914, s. 52.
  35. a b Kronika. Nekrologia. „Gazeta Sanocka”. Nr 112, s. 3, 18 lutego 1906. 
  36. Kronika. Koło Pań Towarzystwa Szkoły ludowej w Sanoku – Wieczorek ku czci Mickiewicza. „Gazeta Sanocka”, s. 3, Nr 1 z 1 stycznia 1904. 
  37. Kronika. Muzyka kościelna w Sanoku. „Gazeta Sanocka”, s. 2, Nr 2 z 10 stycznia 1904. 
  38. Kronika. Święcone. „Gazeta Sanocka”, s. 2, Nr 122 z 29 kwietnia 1906. 
  39. Obchód Grunwaldzki w Sanoku. „Gazeta Sanocka”, s. 2, Nr 186 z 21 lipca 1907. 
  40. Bronisław Filipczak, Wojciech Sołtys. Ze wspomnień (napisał Wojciech Sołtys). „Rocznik Sanocki”. I, s. 215, 1963. Wydawnictwo Literackie. 
  41. Paweł Sebastiański, Bronisław Kielar: Wykazy członków Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Sanoku. W: 125 lat sanockiego „Sokoła” 1889–2014. Sanok: Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” w Sanoku, 2014, s. 145, 147, 150, 153. ISBN 978-83-939031-1-5.
  42. Anna Sebastiańska: Członkowie TG „Sokół” w Sanoku 1889–1946. sokolsanok.pl, 2009-11-29. [dostęp 2016-03-15].
  43. Walne Zgromadzenia Tow. „Sokół”. „Gazeta Sanocka”, s. 3, Nr 169 z 24 marca 1907. 
  44. Sprawozdanie Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Sanoku za lata 1914., 1915., 1916., 1917., 1918. i 1919.. Sanok: 1920, s. 19.
  45. Zarząd. sokolsanok.pl. [dostęp 2016-03-15].
  46. Edward Zając: Szkice z dziejów Sanoka. Sanok: Miejska Biblioteka Publiczna im. Grzegorza z Sanoka w Sanoku, 1998, s. 200. ISBN 83-909787-0-9.
  47. Ks. Piotr Niezgoda: Wspomnienia z czasów szkolnych (z lat od 1886 do 1894). W: Księga pamiątkowa 70-lecia Państwowego Gimnazjum imienia króla Stanisława Leszczyńskiego w Jaśle 1868-1938. Jasło: 1938, s. 96.Sprawdź autora rozdziału:1.
  48. Kronika. Wyścig kolarski z Krosna do Rymanowa. „Gazeta Sanocka”, s. 4, Nr 69 z 16 lipca 1896. 
  49. Kronika. „Kuryer Przemyski”, s. 2, Nr 46 z 7 czerwca 1896. 
  50. Kółko dramat.-muzyczne w Sanoku. „Gazeta Sanocka”, s. 3, Nr 95 z 24 stycznia 1897. 
  51. Edward Zając, Środowisko kulturalne, Pomiędzy wojnami światowymi 1918–1939, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 610.
  52. Edward Zając: Szkice z dziejów Sanoka. Sanok: Miejska Biblioteka Publiczna im. Grzegorza z Sanoka w Sanoku, 1998, s. 119. ISBN 83-909787-0-9.
  53. Edmund Słuszkiewicz: Ostatni przedwojenny burmistrz Sanoka. W: Księga pamiątkowa Gimnazjum Męskiego w Sanoku 1888–1958. Kraków: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1958, s. 129.
  54. Stanisław Kawski. Życie muzyczne dawnego Sanoka. „Tygodnik Sanocki”, s. 6, Nr 26 (138) z 1 lipca 1994. 
  55. Stanisław Kawski. Życie muzyczne przedwojennego Sanoka. „Tygodnik Sanocki”, s. 6, Nr 27 (139) z 8 lipca 1994. 
  56. Krajowy Zjazd Strażacki. „Słowo Polskie”, s. 3, Nr 353 z 28 lipca 1904. 
  57. Sprawozdanie Wydziału Tow. Upiększania Miasta Sanoka. „Miesięcznik Artystyczny”, s. 67, Nr 7 z 1912. 
  58. Firmy. „Gazeta Lwowska”, s. 7, Nr 177 z 2 sierpnia 1919. 
  59. Kronika. Ruch stowarzyszeń. „Gazeta Sanocka”, s. 3, Nr 163 z 10 lutego 1907. 
  60. Księga pamiątkowa i adresowa wygnańców wojennych z Galicyi i Bukowiny 1914-1915 oraz Album pamiątkowe. Cz. 3. Prowincya i Bukowina. Wiedeń: 1915, s. 137.
  61. a b c Księga Zmarłych 1904–1934 Sanok. T. J. Sanok: Parafia Przemienienia Pańskiego w Sanoku, s. 26 (poz. 24).
  62. Nadesłane. „Gazeta Sanocka”. Nr 112, s. 4, 18 lutego 1906. 
  63. Księga Zmarłych 1904–1934 Sanok. T. J. Sanok: Parafia Przemienienia Pańskiego w Sanoku, s. 263 (poz. 118).
  64. Księga przynależnych do gminy Królewskiego Wolnego Miasta Sanoka. s. 46 (poz. 343).
  65. Księga przynależnych do gminy Królewskiego Wolnego Miasta Sanoka. s. 42 (poz. 319).
  66. Absolwenci. 1losanok.pl. [dostęp 2020-05-20].
  67. Księga zmarłych i pochowanych w Sanoku na cmentarzu przy ul. Rymanowskiej i Matejki od 1895 do 1952 r.. Sanok. s. poz. 3238.
  68. Stefan Stefański: Cmentarze sanockie. Sanok: 1991, s. 16-17.
  69. Paweł Nestorowicz: Boża rola. Przyczynek do historii cmentarzy sanockich w 110-tą rocznicę konsekracji cmentarza przy ul. Rymanowskiej. Sanok: 2005, s. 52, 54.
  70. Ścieżka spacerowa „Śladami Rodu Beksińskich” w Sanoku. 6. Cmentarz, Epilog. zymon.com.pl. [dostęp 2015-05-30].
  71. Literatura dotycząca Sokoła. sokolsanok.pl, 2 czerwca 2014. [dostęp 2016-11-03].
  72. Śpiewnik Sokoli : wydany z okazji 125-lecia Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Sanoku : na podstawie Śpiewnika napisanego odręcznie przez Stanisława Budweila w 1905 r. dla użytku członków kółka śpiewackiego „Sokoła” w Sanoku. World Cat. [dostęp 2015-05-30].
  73. Wyjątkowy „Śpiewnik Sokoli”!. W Sokole. [dostęp 2015-05-30].
  74. Wydaliśmy „Historię Sokoła” i „Śpiewnik Sokoli”. 2014-05-19. [dostęp 2016-02-27].

Zobacz teżEdytuj