Otwórz menu główne

Taniec

układ rytmicznych ruchów ciała
Taniec współczesny. Greg Sample i Jennita Russo
Taniec klasyczny. Scena z Dziadka do orzechów Piotra Czajkowskiego

Taniec – układ rytmicznych ruchów ciała, powstających spontanicznie pod wpływem bodźców emocjonalnych lub świadomie wyrażających pewne stany psychiczne, skoordynowanych zazwyczaj ze zrtymizowaną muzyką lub tylko elementem rytmicznym[1][2]. Ruchy te mają wartość estetyczną i symboliczną, i są w danej kulturze uznawane za taniec przez wykonawców i odbiorców. Tańce mogą być podzielone i opisane ze względu na rodzaj choreografii, rodzaj ruchów lub historyczne pochodzenie.

Głównym elementem tańca jest ruch ciała wykonawcy, może on być bardziej lub mniej skoordynowany, szybszy lub wolniejszy, ale zawsze celowy. Drugim elementem tańca jest rytm. Taniec można też nazwać formą komunikacji niewerbalnej.

Spis treści

PoczątkiEdytuj

 
Posąg tancerki; Starożytna Grecja, III-II w. p.n.e.

Archeologiczne dowody na początki tańca pochodzą z 3300 r. p.n.e. i są to malowidła nagrobne przedstawiające figury taneczne. Przed wynalezieniem pisma taniec był ważnym elementem przekazywania historii z pokolenia na pokolenie. Wykorzystanie tańca w ekstatycznych stanach transowych i uzdrawiających rytuałach (jak zauważono dziś w wielu współczesnych kulturach prymitywnych, w brazylijskim lesie deszczowym, na pustyni Kalahari) również były ważnym czynnikiem rozwoju tańca. Ludzie tańczyli po to, by sprowadzić deszcz w czasie suszy (tzw. taniec deszczu), czy też spowodować wzrost urodzaju i zapewnić pomyślność łowów. Wojownicy tańczyli, żeby wzbudzić w sobie odwagę przed walką.

Odniesienia do tańca można znaleźć w bardzo wcześnie spisanej historii; grecki taniec jest opisywany przez Platona, Arystotelesa, Plutarcha i Lukiana. Do wielu wydarzeń związanych z tańcem odnosi się Biblia oraz Talmud. Z neolitu zachowały się naczynia z chińskiej ceramiki, na których są przedstawieni tancerze trzymający się za ręce. Taniec w starożytnych Chinach był związany z magią i rytuałami szamańskimi, i to właśnie w ich języku jako pierwszym zostało zapisane słowo taniec.

W ciągu pierwszego tysiąclecia p.n.e. w Indiach, powstało wiele tekstów, które były próbą skodyfikowania aspektów życia codziennego. Bharata Muniego Natyashastra (dosłownie tekst dramaturgii) jest jednym z wcześniejszych tekstów. Taniec odgrywał ważną rolę w kulturze indyjskiej, co można wyczytać z tego tekstu. Tekst omawia różne gesty (mudry) i klasyfikuje ruchy różnych kończyn. Tradycja tak silna do tej pory zachowała się w Indiach, gdzie w dalszym ciągu odgrywa ważną rolę w kulturze (rytuały) a w szczególności w rozrywce (Bollywood). Wiele innych form tańca współczesnego pochodzi od tańców etnicznych.

W kulturze europejskiej najwcześniejsze wiadomości na ten temat pochodzą od Homera, który w Iliadzie opisuje grecką choreę. Inny opis tańca, jaki dotrwał do naszych czasów pochodzi ze Starego Testamentu i odnosi się on do króla Dawida tańczącego przed Arką Przymierza.

Funkcje tańcaEdytuj

Od kiedy socjologia podzieliła czynności ludzkie na przyrodzone i kulturalne, taniec zaliczono do czynności kulturalnych. Najprostszy podział, jakiego można dokonać, to wyodrębnienie trzech odmiennych sfer działalności ludzkiej, w których się rozwinął: religia, rozrywka i sztuka. W każdej z nich pełni inne funkcje. Nie jest to podział ani precyzyjny, ani wyczerpujący. Taniec może być także formą terapii (choreoterapia), zaś dla niektórych ludzi jest po prostu pracą. Elementy tańca występują w niektórych dyscyplinach sportu jak: łyżwiarstwo figurowe, pływanie synchroniczne i gimnastyka artystyczna. Taniec jest zaliczany do ćwiczeń rekreacyjnych mających bardzo korzystny wpływ na zdrowie psychofizyczne. W wyniku ruchu ciała w tempie zgodnym z muzyką można wyrazić swoje uczucia, a z samego ruchu czerpać dużą przyjemność.

O ile pierwotnie taniec służył autoekspresji pozwalającej na wyrażenie poczucia cykliczności życia, o tyle później stał się elementem kultury i pozwalał na wyrażanie treści kulturowych trudnych do werbalizacji. Wykonywany zazwyczaj jest w sytuacjach związanych z obrzędami przejścia towarzyszącymi zmianie statusu społecznego (zawarcie małżeństwa stanowiącego początek nowej rodziny; wejście w dorosłość, czemu towarzyszy polonez tańczony podczas studniówki), podczas ważnych dla społeczności wydarzeń, a także do nawiązywania relacji społecznych. Ruch prowokuje tancerza do kreowania obrazu zjawisk we własnym umyśle, do których symbolicznie te ruchy moga nawiązywać (przemijanie pór roku, odgrywanie rol społecznych). Taniec w początkowym okresie kultury był także medium, dzięki któremu przekazywana mogła być pamięć grupy[3].

Kodyfikacja tańcaEdytuj

Próby notacji tanecznej datowane są na czasy renesansu. Notacja tworzona była za pomocą prostych rysunków, map kroków, później rozwinęła się w skomplikowany system dokładnie opisujący układy choreograficzne. Na początku XX wieku utworzony został system Rudolfa Labana, labanotacja, który pozwalał na zapis subtelnych ruchów, co nie było potrzebne w tańcach ludowych, których figury taneczne były łatwe do zapamiętania[4]. System ten wykorzystywany jest dla dokumentacji tańca w sztukach scenicznych, jednak nie jest on odczytywany przez samych tancerzy, a także nie jest przez nich tworzony[5].

RodzajeEdytuj

Taniec a sprawność mózguEdytuj

Porównania sprawności mózgu tancerzy sportowych i 12 osób grupy kontrolnej wykonano z użyciem skali BIS (Behavioural Inhibition System, inteligencja ciała, zob. cielesno-kinestetyczna) oraz metodą obrazowania MRI mózgu. Lepsze wyniki uzyskano w grupie tancerzy[6]. Metodą skanowania MRI wykazano również, że taniec zaskakująco szybko hamuje proces starzenia się. W wyniku badań grupy osób w wieku śr. 68 lat stwierdzono, że korzystne zmiany były widoczne już po tygodniowym kursie choreografii. Interdyscyplinarny zespół badawczy z Magdeburga adaptuje spostrzeżenia neurobiologów, tworząc programy fitness, zawierające procedury taneczne[7].

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Encyklopedia muzyki. Andrzej Chodkowski (red.). Warszawa: PWN, 1995, s. 892. ISBN 83-01-11390-1. (pol.)
  2. Jerzy Habela: Słowniczek muzyczny. Warszawa: PWM, 1968, s. 194. ISBN 83-01-11390-1. (pol.)
  3. Jagielska i Łucznik 2012 ↓, s. 41-42, 44.
  4. Dennett 2017 ↓, s. 306.
  5. Jagielska i Łucznik 2012 ↓, s. 43.
  6. Young Sik Lee, Ji Hyun Son, Jeong Ha Park, Sun Mi Kim, Baik Seok Kee, Doug Hyun Han. The effects of sport dance on brain connectivity and body intelligence. „Journal of Cognitive Psychology”. 28 (5), s. 611-617, kwiecień 2016. ISSN 1095-5623 (ang.). 
  7. Christopher Bergland: Want to Keep Your Brain Youthful? You Should Be Dancing (ang.). W: Want to Keep Your Brain Youthful? You Should Be Dancing [on-line]. sierpień 2017. [dostęp 2017-10-02].

BibliografiaEdytuj

  • J. Rey: Taniec, jego rozwój i formy. Warszawa: 1958.
  • M. Wieczysty: Taniec towarzyski. Warszawa: 1959.
  • I. Turska: Krótki zarys historii tańca i baletu. Kraków: 1962.
  • I. Turska: W kręgu tańca. Warszawa: 1965.
  • M. Wieczysty: Tańczyć może każdy. Kraków: 1974.
  • R. Lange: O istocie tańca i jego przejawach w kulturze. Kraków: PWM, 1988.
  • Taniec – Choreologia – Humanistyka. Poznań 2000.
  • J. Allen: Taniec towarzyski dla żółtodziobów. Warszawa: 2006.
  • Daniel Dennett: Od bakterii do Bacha. O ewolucji umysłów. Kraków: Copernicus Center Press, 2017. ISBN 978-83-7886-334-2.
  • Magdalena Jagielska, Klara Łucznik. Taniec jako medium przekazu memetycznego. „Teksty z Ulicy. Zeszyt memetyczny”. 14, 2012. ISSN 2081-397X. 

Linki zewnętrzneEdytuj