Otwórz menu główne

Trznadel złotawy[3], trznadel złocisty (Schoeniclus aureolus) – gatunek małego ptaka z rodziny trznadli (Emberizidae), zamieszkujący północno-wschodnią Europę (Finlandia, Rosja) i północną Azję (Syberia). Wędrowny, zimuje w południowo-wschodniej Azji, Indiach i południowych Chinach. Rzadko zalatuje do środkowej i zachodniej Europy, w tym do Polski (stwierdzony 5 razy do 2003)[4].

Trznadel złotawy
Schoeniclus aureolus[1]
(Pallas, 1773)
Ilustracja
Samiec
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Nadrząd ptaki neognatyczne
Rząd wróblowe
Podrząd śpiewające
Rodzina trznadle
Rodzaj Schoeniclus
Gatunek trznadel złotawy
Synonimy
  • Emberiza aureola Pallas, 1733
Podgatunki
  • S. a. aureola Pallas, 1773
  • S. a. ornata Shulpin, 1928
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 CR pl.svg

SystematykaEdytuj

Część systematyków zalicza trznadla złotawego do rodzaju Emberiza[5][6].

Wyróżniono dwa podgatunki S. aureolus[5][6]:

  • S. aureolus aureola – wschodnia Europa do wschodniej Syberii i na południe do Kazachstanu i centralna Mongolia.
  • S. aureolus ornata – południowa-środkowa Syberia i północno-wschodnia Mongolia do południowo-wschodniej Syberii, Japonia i północno-wschodnie Chiny.

MorfologiaEdytuj

Cechy gatunku 
Samiec w upierzeniu godowym ma głowę czarną z wyjątkiem ciemnobrązowego wierzchu, żółty spód ciała i podgardle. Grzbiet kasztanowy, w tym samym kolorze przepaska na piersiach. Szeroka, biała pręga na skrzydłach, białe pokrywy podogonowe. Samica z jasnożółtym brzuchem, wierzch ciała jasnobrązowy. Kontrastowy rysunek na głowie z wyraźną jasną pręgą nad okiem. Samiec w szacie spoczynkowej ubarwiony podobnie jak samica.
Śpiew dzwoniący, podobny do śpiewu ortolana. Często śpiewa na wyeksponowanych miejscach.
Wymiary średnie
długość ciała ok. 14–15,5 cm[5]
Masa ciała 14–33 g[5]

EkologiaEdytuj

 
Jaja
Biotop 
Preferuje nizinne, podmokłe łąki z wysoką roślinnością i porozrzucanymi wierzbami lub brzozami. Bywa spotykany także w zakrzewieniach rosnących wzdłuż rzek, wtórnych zaroślach krzewów, młodnikach, skrajach brzozowych lasów i, lokalnie, torfowiskach wysokich. Na zimowiskach odwiedza również pola ryżowe, trzcinowiska, uprawy[7].
Lęgi
Przeważnie rozpoczyna lęgi przynajmniej w drugiej połowie czerwca i zazwyczaj wyprowadza jeden lęg. Gniazdo znajduje się na ziemi, także w kępie traw, zagłębieniu, między korzeniami lub nieco nad ziemią w gałęziach wierzby. Składa 3–5 jaj. Inkubacja trwa 13–14 dni, wysiadują oba ptaki z pary. Młode po 11–15 dniach od wyklucia są w pełni opierzone[7].
Pożywienie 
Nasiona roślin, w okresie lęgowym bezkręgowce, m.in. chrząszcze, gąsienice, ważki i pajęczaki[7].

StatusEdytuj

IUCN w 2017 uznało trznadla złotawego za gatunek krytycznie zagrożony wyginięciem (CR, Critically Endangered). Wcześniej w 2016 i 2013 otrzymał rangę zagrożonego (EN, Endangered), w 2012 i 2008 narażonego (VU, Vulnerable), w 2004 bliskiego zagrożenia (NT, Near Thretened) zaś wcześniej uchodził za gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern)[2][8]. W latach 90. XX wieku badacze dostrzegli spadek liczebności w Hokkaido, wysnuli przypuszczenie, że trznadlom złotawym – wówczas niezwykle pospolitym – może zagrażać ogólny spadek liczebności. Według BirdLife International, w 2017 roku spadek globalnej liczebności populacji mógł osiągnąć już 95%. Gatunek wędruje i nocuje w wielkich stadach, co czyni te ptaki łatwymi ofiarami. W Chinach ptaki te są odławiane i sprzedawane w celach spożywczych; choć ta praktyka jest nielegalna od 1997, ptaki te sprzedawane są na czarnym rynku. Na 2019 zaplanowano opublikowanie planu ochrony tego gatunku na skalę globalną. W 2017 w Chinach nastąpiły zmiany prawne i zakazano także i konsumpcji przedstawicieli gatunków chronionych[9].

Na terenie Polski gatunek ten jest objęty ścisłą ochroną gatunkową[10].

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Emberiza aureola, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.) [dostęp 2015-12-13]
  2. a b BirdLife International 2017, Emberiza aureola [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2017 [online], wersja 2019-2 [dostęp 2019-09-24] (ang.).
  3. Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek, M. Kuziemko: Rodzina: Emberizidae Vigors, 1825 - trznadle - Old word buntings (wersja: 2019-05-02). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2019-09-24].
  4. Ludwik Tomiałojć, Tadeusz Stawarczyk: Awifauna Polski. Rozmieszczenie, liczebność i zmiany. Wrocław: PTPP "pro Natura", 2003, s. 782. ISBN 83-919626-1-X.
  5. a b c d Copete, J.L. & Sharpe, C.J.: Yellow-breasted Bunting (Emberiza aureola). W: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2015. [dostęp 7 grudnia 2015].
  6. a b F. Gill, D. Donsker (red.): Buntings (ang.). IOC World Bird List: Version 9.2. [dostęp 2019-09-24].
  7. a b c Clive Byers, Urban Olsson, Jon Curson: Buntings and Sparrows. A&C Black, 2013, s. 168. ISBN 978-1-4081-8906-1.
  8. Simba Chan: Is the Yellow-breasted Bunting the next Passenger Pigeon?. 17 października 2017. [dostęp 6 grudnia 2017].
  9. Yellow-breasted Bunting Emberiza aureola. BirdLife International. [dostęp 6 grudnia 2017].
  10. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 28 września 2004 r. w sprawie gatunków dziko występujących zwierząt objętych ochroną Dz.U. z 2004 r. nr 220, poz. 2237

Linki zewnętrzneEdytuj