Otwórz menu główne

Ulica Jezuicka w Bydgoszczy

ulica w Bydgoszczy

Ulica Jezuicka w Bydgoszczy – ulica na terenie miasta lokacyjnego Bydgoszczy.

POL Bydgoszcz flag.svg Bydgoszcz
ulica
Jezuicka
Stare Miasto
Długość: 150 m
Widok od ul. Długiej
Widok od ul. Długiej
Przebieg
Ikona deptak poczatek T.svg ul. Farna
Ikona ulica deptak2.svg ← ul. Ku Młynom, ul. Niedźwiedzia
Ikona deptak koniec T.svg ul. Długa
Położenie na mapie Bydgoszczy
Mapa lokalizacyjna Bydgoszczy
ulica Jezuicka
ulica Jezuicka
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
ulica Jezuicka
ulica Jezuicka
Położenie na mapie województwa kujawsko-pomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa kujawsko-pomorskiego
ulica Jezuicka
ulica Jezuicka
Ziemia53°07′18,9″N 17°59′55,0″E/53,121920 17,998598
Ulica Jezuicka
Widok w kierunku ul. Długiej
Widok w kierunku katedry
Pierzeja wschodnia
Fasada ratusza
Kamienice od 2 do 14
Jezuicka 4a
Jezuicka 5
Jezuicka 6
Jezuicka 7
Kamienice nr 10-14 mieszczące wydziały Urzędu Miasta Bydgoszczy
Kamienica nr 18 mieszcząca biuro TMMB

PołożenieEdytuj

Ulica znajduje się w zachodniej części Starego Miasta. Rozciąga się w przybliżeniu na kierunku północ-południe, od ul. Farnej do ul. Długiej. Jej długość wynosi ok. 150 m.

HistoriaEdytuj

Ulica Jezuicka nocą
 
O zmierzchu
 
Ratusz
 
Widok w kierunku ul. katedry
 
Widok w kierunku ul. Długiej
 
Kamienica nr 2

Ulica Jezuicka została wytyczona w połowie XIV wieku podczas kształtowania bydgoskiego miasta lokacyjnego. Przebiegała w zachodniej części ówczesnego miasta Bydgoszczy, łącząc ulicę Długą z kościołem farnym.

Podczas prowadzonych przy ul. Jezuickiej ratowniczych prac archeologicznych stwierdzono fragmenty zabudowy ceglanej datowanej na XV-XVI wiek. Na ten sam okres datuje się również zachowane mury kamienicy przy ul. Jezuickiej 4, a na wiek XVII odkryte fundamenty kamienicy na ul. Jezuickiej 5[1].

Historia tej części miasta związana jest z zakonem jezuitów, do którego w XVII-XVIII wieku należała większa część domów w czworoboku dzisiejszych ulic: Farnej, Jezuickiej, Niedźwiedzia i Starego Rynku[2]. Około roku 1640 jedno skrzydło tego czworoboku na Rynku zostało zamknięte bryłą kościoła jezuickiego oraz zabudowaniami kolegium. Podczas potopu szwedzkiego (1655-1660) większa część domów została spalona, a wiele innych stało pustką z powodu ucieczki mieszkańców przed zarazą. Umierający masowo bydgoszczanie zapisywali swe nieruchomości kościołom, klasztorom i szpitalowi. Stąd wiele domów w rejonie ulicy określano jako „jezuickie”[2].

Jesienią 1657 r. podczas pobytu w Bydgoszczy monarchów: króla Jana Kazimierza z królową Marią Ludwiką oraz elektora brandenburskiego Fryderyka Wilhelma (z żoną Luizą) dostojnicy i dworzanie byli goszczeni na terenie kolegium jezuickiego oraz w należących do jezuitów domach[2]. Lustracja z 1658 r. stwierdza, że istniejące dawniej w tym rejonie miasta domy mieszkalne (drewniane, od XVI wieku murowane) oraz browary i warsztaty rzemieślnicze są w większości zniszczone. Jedynie kilka domów nie zostało określonych jako puste, czy zrujnowane[2].

Na pierwszym, szczegółowym planie zabudowy miasta, sporządzonym w 1774 r. przez pruskiego geometrę Gretha widocznych jest szereg pustych parceli przy ulicy Jezuickiej[3]. Istniejąca wówczas zabudowa występowała w środkowo-zachodniej części ulicy oraz w części północno-wschodniej (budynek kolegium). Wiele kamienic wzniesiono natomiast w ostatniej ćwierci XVIII wieku, gdyż na planie Lindnera z 1800 r. i planie miasta z 1816 r,. widnieje pełna zabudowa pierzejowa po obu stronach ulicy. Wiadomo, że w okresie 1772-1786 wybudowano w Bydgoszczy 99 nowych dwupiętrowych domów[4]. Z planu katastralnego z 1876 r. wynika, że przy ulicy Jezuickiej stało 19 kamienic (z tego 13 w zachodniej pierzei), co odpowiada w przybliżeniu stanowi obecnemu.

W latach 20. XX wieku uporządkowano numerację posesji na ulicy. W tym czasie mieszkała tu uboga na ogół ludność polska i żydowska, w tym kilku piekarzy i szewców. Podczas okupacji polscy mieszkańcy ulicy padli jako pierwsi ofiarą łapanek dokonanych na Starym Mieście, w pierwszych dniach zajęcia Bydgoszczy przez hitlerowców[2].

Ukształtowany do połowy XIX wieku charakter ulicy nie zmienił się w następnych dziesięcioleciach. W 1979 r. na podstawie uchwały MRN rozpoczęto w tym rejonie prace rekonstrukcyjne prowadzące do „uporządkowania dawnej zabudowy Starego Miasta”. Doprowadziło to w latach 90. XX wieku do odrestaurowania większości kamienic przy ulicy Jezuickiej. Ulokowano w nich sklepy oraz agendy Urzędu Miejskiego, Bydgoskiego Towarzystwa Naukowego i innych instytucji. W kamienicach: nr 4 i nr 18 znajdują się: siedziba i biuro Towarzystwa Miłośników Miasta Bydgoszczy[5]. W kamienicach 4a-14 mieszczą się wydziały Urzędu Miasta, zaś w pozostałych m.in.: księgarnie, restauracje, sklepy i galerie sztuki. W 2010 r. modernizacja nawierzchni ulicy Jezuickiej została ujęta w Planie Rewitalizacji Bydgoszczy[6].

NazwyEdytuj

Ulica w przekroju historycznym posiadała następujące nazwy[4]:

Staropolska nazwa ulicy nawiązuje do kościoła farnego, do którego uliczka prowadziła mieszczan z ulicy Długiej. Nazwa nowożytna nawiązuje natomiast do zakonu jezuitów, których klasztor w Bydgoszczy powstał w 1619 r. W latach 1637-1649 między Starym Rynkiem, a ul. Jezuicką wzniesiono kościół jezuicki pw. Św. Krzyża, a w latach 1644-1653 budynek kolegium jezuitów. Była to najważniejsza jednostka oświatowa i kulturotwórcza w XVII-XVIII-wiecznej Bydgoszczy.

ArchitekturaEdytuj

Ulica Jezuicka zalicza się do ładniejszych na terenie Starego Miasta z uwagi na odnowioną i stosunkowo jednorodną zabudowę. Starsze kamienice, mimo wielokrotnych przebudów posiadają cechy barokowe. Większość zabudowy nosi jednak cechy XIX-wiecznych przebudów i XX-wiecznych remontów, które częściowo zubożyły fasady kamienic. Najstarszym i najbardziej wyróżniającym się budynkiem stojącym przy ulicy Jezuickiej jest dawne kolegium (obecny ratusz).

Niektóre kamieniceEdytuj

Nr Adres Lata budowy Styl architektoniczny Wpisany do rej. zabytków Uwagi Zdjęcie
1. Jezuicka 1 1653, 1878 klasycyzm, eklektyzm  T Budynek zajmuje pierzeję wschodnią od ul. Niedźwiedziej do Farnej. Od 1653 r. mieścił dawne kolegium jezuitów, wzniesione z fundacji biskupa Kaspra Działyńskiego i kanclerza wielkiego koronnego, starosty bydgoskiego Jerzego Ossolińskiego. Od 1770 r. w budynku znajdowało się gimnazjum niemieckie, Szkoła Główna Departamentowa (1808-1812), szkoła wydziałowa (1812-1815) i ponownie gimnazjum niemieckie (1817-1878). W 1879 r. budynek został zakupiony przez miasto i stał się siedzibą magistratu[5].
2. Jezuicka 2 1780[7] barok  T Kamienica na rogu z ul. Farną. Piętrowa z sienią przechodnią, z zachowanym z XVIII wieku dziedzińcem i otwartym drewnianym krużgankiem (galeriami). Na przełomie XIX i XX w. mieściły się tu biura urzędu pocztowego. W kamienicy znajduje się m.in. sala konferencyjna Aula Lochovsciana Bydgoskiego Towarzystwa Naukowego oraz wydziały jednostek samorządowych[5].
3. Jezuicka 4 1744[7] barok  T Kamienica z zachowanymi w piwnicach gotyckimi sklepieniami beczkowymi z XV w. Została odrestaurowana w latach 1967-1969 według projektu arch. Stefana Klajbora. Elewacja frontowa ozdobiona sgraffitem w formie medalionów. Na przełomie XIX i XX w. mieściły się tu biura urzędu pocztowego. Od 1969 r. zajmuje ją Bydgoskie Towarzystwo Naukowe, przy którym do 1994 r. działała Regionalna Pracownia Naukowo-Badawcza[5].
4. Jezuicka 16 1905[8]  N W piwnicach przez wiele lat funkcjonowała restauracja o zmieniających się nazwach (Piwnica Ratuszowa, Medea, Kukuryku).
5. Niedźwiedzia 11 1775-1776[7] barok  N Kamienica na rogu ul. Jezuickiej. Do 1950 r. mieściła się tu apteka „Pod Niedźwiedziem”, w okresie zaboru pruskiego jedyna w mieście apteka polska Władysława Kurzaja. Od 1915 r. znajdowała się tu również polska księgarnia zasłużonego księgarza i wydawcy Leona Posłusznego[5]. W 2015 na kamienicy odsłonięto tablicę upamiętniającą polskiego aptekarza Ignacego Rochona, rozstrzelanego przez Niemców w 1939 r.

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Siwiak Wojciech, Siwiak Anna: Nowożytny strop drewniany z kamienicy przy ul. Długiej 9 w Bydgoszczy. Przyczynek do początku murowanej zabudowy mieszkalnej i wystroju wnętrza w XVI-XVIII wieku. [w.] Ziemia Kujawska t. XIX. Polskie Towarzystwo Historyczne, Inowrocław-Włocławek 2006
  2. a b c d e Drygałowa Waleria: Kamieniczki nr 4 przy ulicy Jezuickiej. [w.] Kalendarz Bydgoski 1968
  3. wśród 24 widniejących na planie z 1774 r. posesji, 12 było zabudowanych
  4. a b Czachorowski Antoni red.: Atlas historyczny miast polskich. Tom II Kujawy. Zeszyt I Bydgoszcz. Uniwersytet Mikołaja Kopernika. Toruń 1997
  5. a b c d e Umiński, Janusz: Bydgoszcz. Przewodnik, Regionalny Oddział PTTK „Szlak Brdy” Bydgoszcz 1996
  6. http://www.pomorska.pl/apps/pbcs.dll/article?AID=/20100616/BYDGOSZCZ01/429392914 dostęp 30-09-2010
  7. a b c Gminna Ewidencja Zabytków Miasta Bydgoszczy. [w:] Program Opieki nad Zabytkami miasta Bydgoszczy na lata 2013-2016
  8. Wypięknieje dom w sercu miasta. Przy drodze na Wyspę Młyńską

BibliografiaEdytuj

  • Jerzy Derenda (red.): Piękna stara Bydgoszcz. Tom I z serii: Bydgoszcz miasto na Kujawach. Towarzystwo Miłośników Miasta Bydgoszczy. Bydgoszcz 2006. ​ISBN 83-916178-0-7​, 978-83-916178-0-9, 83-916178-5-8, 978-83-916178-5-4, 83-916178-1-5, 978-83-916178-1-6
  • Waleria Drygałowa: Kamieniczki nr 4 przy ulicy Jezuickiej. [w.] Kalendarz Bydgoski 1968
  • Janusz Umiński: Bydgoszcz. Przewodnik, Regionalny Oddział PTTK „Szlak Brdy” Bydgoszcz 1996