Otwórz menu główne

Zaklęte rewiry (film)

polsko-czechosłowacki film (reż. Janusz Majewski; 1975)

Zaklęte rewiry (czes. Dvojí svět hotelu Pacifik) – film psychologiczny z 1975 roku w reżyserii Janusza Majewskiego, powstały w koprodukcji polsko-czechosłowackiej na podstawie powieści o tym samym tytule autorstwa Tadeusza Kurtyki vel Henryka Worcella. Głównym bohaterem filmu jest Roman Boryczko (Marek Kondrat), kilkunastoletni chłopak przyjęty do pracy w restauracji hotelu „Pacyfik”, gdzie za cenę nieustannych poniżeń pnie się po szczeblach kariery hotelarskiej.

Zaklęte rewiry
Gatunek dramat psychologiczny
Rok produkcji 1975
Data premiery 27 listopada 1975
Kraj produkcji  Polska
 Czechosłowacja
Język polski
Czas trwania 95 minut
Reżyseria Janusz Majewski
Scenariusz Pavel Hajný
Główne role Marek Kondrat
Roman Wilhelmi
Muzyka Jerzy Matuszkiewicz
Zdjęcia Miroslav Ondříček
Scenografia Tadeusz Wybult
Milan Niejedly
Kostiumy Teodor Pištek
Ewa Braun
Montaż Elżbieta Kurkowska
Produkcja Zespół Filmowy Tor
Dramaturgicka Skupina dr. V. Kaliny

FabułaEdytuj

Akcja filmu rozgrywa się na początku lat 30. XX wieku. Kilkunastoletni Roman Boryczko otrzymuje pracę pomywacza w restauracji wielkiego hotelu „Pacyfik”. Zamieszkuje w klitce z chłopakiem z bufetu, Frycem. Ten, dowiedziawszy się o możliwości rychłego awansu, załatwia Romkowi miejsce w bufecie, na co zgodę wyraża właściciel hotelu Pancer. Romek i Fryc czynią przygotowania do egzaminu kelnerskiego. Romek jest zauroczony jedną z pracujących w restauracji dziewcząt, Zośką, lecz Pancer ją zwalnia pod pretekstem kradzieży na miejscu pracy. Sam Romek natomiast doświadcza prześladowań ze strony złośliwego kelnera Fornalskiego. Również kierownik restauracji Albin, bratanek Pancera, często poniża Romka. Pewnego dnia daje mu szansę awansu na pikolaka (chłopca usługującego w restauracji), ale kosztem Fryca, któremu Romek zawdzięcza miejsce w bufecie. Romek, skuszony ofertą, przyjmuje propozycję[1].

Jako pikolak Romek podlega Fornalskiemu, narażając się na przykrości z jego strony. Chłopak próbuje zemścić się na przełożonym – wykorzystując sposób wskazany przez jednego z kolegów, Henka, wybija w kasie „ślepy” kwit na 50 złotych, w wyniku czego Fornalski musi uiścić zwrot straty. Za sprawcę Fornalski uznaje Henka, lecz Romek w porę przyznaje się do popełnionego czynu, a kara spotyka obu chłopaków. Pewnego dnia Romek ma okazję wykazać się, obsługując wypielęgnowanego barona Humaniewskiego. Tego samego dnia jednak kelner Synajski, poślizgnąwszy się na upuszczonej przez Fornalskiego cytrynie, łamie kręgosłup i umiera. Romek dowiaduje się, że Fornalski zabronił Frycowi podnieść cytryny. Wypomniawszy to Fornalskiemu, Romek zostaje przezeń ciężko pobity. Fornalski, ochłonąwszy po swym wybuchu gniewu proponuje Romkowi odszkodowanie, gdyż boi się wniesienia skargi do Związku Kelnerów. Romek nie przyjmuje pieniędzy, lecz proponuje Fornalskiemu ugodę[1].

Podczas balu sylwestrowego w restauracji Romek kłóci się z wysoko postawionym gościem i rozlewa wino na jego garnitur. Nie zdobywa się na przeprosiny, za co Pancer każe go wyrzucić z pracy. Jednakże za wstawiennictwem Albina dyrektor daje Romkowi ostatnią szansę, zachowując go na próbny miesiąc. W międzyczasie Romek nawiązuje romans z bufetową Helą. Gdy nadchodzi dzień egzaminu kelnerskego, Romek zdaje go bezproblemowo, tymczasem Fryc go oblewa. Targnąwszy się na własne życie w hotelowej toalecie, Fryc zostaje uratowany przez kolegów, lecz czeka go zwolnienie z pracy[1].

Roman zostaje kelnerem i sam kieruje pikolakami. Któregoś dnia ponownie w sali zjawia się baron Humaniewski. Obsługując innych gości, Romek w obliczu zniecierpliwienia barona przywołuje niezdarnego pikolaka Rudka, który miał obsłużyć gościa kawą, po czym policzkuje podwładnego. Tymczasem Pancer, dowiedziawszy się o romansie Romana z Helą, zwalnia ją z pracy. Hela wraca do domu, a odprowadzający ją Romek spotyka na stacji Fryca, który topi smutki w alkoholu. Roman staje przed perspektywą awansu: Fornalski ma zastąpić Albina na stanowisku kierownika restauracji, toteż zwalnia się potencjalnie miejsce dla Boryczki. Ten zaprzepaszcza jednak szansę; poniżony przez zapijaczonego klienta, który próbuje włożyć mu cukierek do ust, obraża go. Tymczasem Pancer dowiaduje się, że któryś z jego pracowników inkasował pieniądze poza ewidencją kasową. Roman domyśla się, że w proceder byl zaangażowany Fornalski, nie mówi jednak o tym Pancerowi. Wówczas Henek wyjaśnia Romkowi, że to Fornalski złożył właścicielowi donos o jego romansie z Helą. Roman decyduje się rzucić pracę. Wychodząc, spotyka Fornalskiego, który obawiał się zadenuncjowania. Boryczko jednak go uspokaja, że niczego nie powiedział Pancerowi o procederze Fornalskiego[1].

ObsadaEdytuj

Źródło: Filmpolski.pl[1]

ProdukcjaEdytuj

 
Restauracja, w której powstały zdjęcia do filmu

Zaklęte rewiry powstały w wyniku koprodukcji polsko-czechosłowackiej między Zespołem Filmowym „Tor” a Dramaturgicką Skupiną dr. V. Kaliny[1]. Celem reżysera, Janusza Majewskiego, było odtworzenie klimatu lat 30. XX wieku, toteż znaczną część scen nakręcono w restauracji Miejskiego Domu Reprezentacyjnego w Pradze, gdyż prototypowy Grand Hotel w Krakowie nie spełniał w stanie peerelowskim wymagań koniecznych do bycia częścią scenografii[2]. Tę ostatnią w wystawnym stylu zaprojektowali Tadeusz Wybult i Milan Nejedly. Muzykę do Zaklętych rewirów skomponował Jerzy Matuszkiewicz[1], a za zdjęcia odpowiadał czeski operator Miroslav Ondříček[2]. Film zmontowała Elżbieta Kurkowska[1].

Po latach Majewski wspominał: „Lubię ten film, bo ma rozmaite odcienie. Jest w nim sporo humoru, a jednocześnie problem wyboru drogi i opowieść o odrzuceniu rzeczywistości, w której panują korupcja i obłuda”[3].

OdbiórEdytuj

Jerry Oster w „Film Comment” napisał, iż Zaklęte rewiry to film „przepysznie wykonany i dobrze zagrany, lecz jak wszystkie filmy traktujące o symbolicznych mikrokosmosach, potrzebuje nieco przewietrzenia”[4]. David Shipman wyraził opinię, iż „nie zna lepszego filmu o życiu hotelowym niż ten”[5]. Jan Lewandowski twierdził, iż „mimo epizodycznej fabuły film przekonuje zwartością, co jest także zasługą czeskiego scenarzysty Pavla Hajnego”[6]. Zdaniem Joanny Wojnickiej Zaklęte rewiry są „być może najlepszym jego [Majewskiego] filmem”, łączącym w sobie „czytelniczą wrażliwość i reżyserski kunszt”[7].

Krzysztof Tomasik zauważył, że drugoplanowa postać Humaniewskiego była pierwszym w polskim kinie homoseksualistą, którego rola wykraczała poza epizod. „Dzięki Wołłejce postać barona [Humaniewskiego] zyskała wymiar niemal tragiczny w swej próbie pozyskania przychylności Romana Boryczki”[8].

NagrodyEdytuj

Rok Festiwal Nagroda[1] Odbiorca
1975 2. Festiwal Polskich Filmów Fabularnych w Gdańsku Nagroda za dźwięk Stanisław Piotrowski
Nagroda za główną rolę męską Roman Wilhelmi
1976 Lubuskie Lato Filmowe w Łagowie Syrenka Warszawska Janusz Majewski
Złota Kamera Debiut aktorski za rok 1975 Marek Kondrat
1977 Międzynarodowy Festiwal Filmowy w Panamie Nagroda za reżyserię Janusz Majewski
Nagroda za scenariusz Pavel Hajný
Nagroda aktorska Marek Kondrat

PrzypisyEdytuj

BibliografiaEdytuj

  • Barbara Hollender, Od Wajdy do Komasy, Warszawa: Prószyński i S-ka, 2014, ISBN 978-83-7961-010-5.
  • Jan F. Lewandowski, 100 filmów polskich, Chorzów: Videograf II, 2004, ISBN 83-7183-326-1.
  • Tadeusz Lubelski, Historia kina polskiego 1895-2014, Kraków: Universitas, 2015, ISBN 978-83-242-2707-5.
  • Jerry Oster, Jerry Oster from NEW YORK, „Film Comment”, 13 (4), 1977, s. 2–3.
  • David Shipman, The story of cinema: a complete narrative history from the beginnings to the present, New York: St Martin’s Press, 1986, ISBN 0-312-76280-1.
  • Krzysztof Tomasik, Gejerel. Mniejszości seksualne w PRL-u, Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej, 2012, ISBN 978-83-62467-54-9.
  • Joanna Wojnicka, Janusz Majewski – literatura i styl [w:] Grażyna Stachówna, Joanna Wojnicka (red.), Autorzy kina polskiego, tom 1, Kraków: Rabid, 2004, s. 47–60, ISBN 83-88668-81-1.

Linki zewnętrzneEdytuj