Świstak

rodzaj gryzoni

Świstak[9] (Marmota) – rodzaj ssaka z podrodziny afrowiórek (Xerinae) w rodzinie wiewiórkowatych (Sciuridae). Rodzaj Marmota powstał w Ameryce Północnej. Przypuszcza się, że gatunkiem najbardziej podobnym do formy wyjściowej jest Marmota olympus. Polskie nazwy zwyczajowe większości gatunków nawiązują do dźwięków, jakie zwierzęta te wydają nawołując się lub w chwili zagrożenia (świstak, świszcz).

Świstak
Marmota[1]
Blumenbach, 1779[2]
Ilustracja
Przedstawiciel rodzaju – świstak alpejski (M. marmota)
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

zwierzęta

Typ

strunowce

Podtyp

kręgowce

Gromada

ssaki

Podgromada

żyworodne

Infragromada

łożyskowce

Rząd

gryzonie

Podrząd

wiewiórkokształtne

Rodzina

wiewiórkowate

Podrodzina

afrowiórki

Plemię

świstaki

Rodzaj

świstak

Typ nomenklatoryczny

Mus marmota Linnaeus, 1758

Synonimy
Gatunki

zobacz opis w tekście

Zasięg występowaniaEdytuj

Przedstawiciele rodzaju Marmota zamieszkują Amerykę Północną, Europę i Azję[10][11][12]. Duża część to zwierzęta typowo górskie.

CharakterystykaEdytuj

Długość ciała (bez ogona) 360–750 mm, długość ogona 100–250 mm; masa ciała 1,6–11 kg[11]. Sierść jest gruba, szorstka, w różnych odcieniach brązu i szarości. Sylwetka krępa, uszy małe, kończyny krótkie, o silnych stopach przystosowanych do kopania w ziemi.

SystematykaEdytuj

EtymologiaEdytuj

  • Glis: łac. glis, gliris „koszatka, popielica, orzesznica”[13]. Gatunek typowy: Mus marmota Linnaeus, 1758; młodszy homonim Glis Brisson, 1762 (Gliridae).
  • Marmota: epitet gatunkowy Mus marmota Linnaeus, 1758; fr. marmotte „świstak”, od łac. Mus montis „mysz górska”[14][15].
  • Arctomys: gr. αρκτος arktos „niedźwiedź”; μυς mus, μυός muos „mysz”[16]. Gatunek typowy: Mus marmota Linnaeus, 1758.
  • Lagomys: gr. λαγως lagōs „zając”; μυς mus, μυός muos „mysz”[17]. Nowa nazwa dla Arctomys Schreber, 1780.
  • Lipura: gr. λειπω leipō „porzucić, zostawić”; ουρα oura „ogon”[18]. Gatunek typowy: Mus monax Linnaeus, 1758.
  • Marmotops: rodzaj Marmota Blumenbach, 1799; gr. ωψ ōps, ωπος ōpos „wygląd”[19][7]. Gatunek typowy: Mus monax Linnaeus, 1758.
  • Petromarmota: gr. πετρα petra „skała, klif”; rodzaj Marmota Blumenbach, 1799[8]. Gatunek typowy: Arctomys flaviventer Audubon & Bachman, 1841.

Podział systematycznyEdytuj

Do rodzaju należą dwa podrodzaje z następującymi gatunkami[10][9]:

PrzypisyEdytuj

  1. Marmota, [w:] Integrated Taxonomic Information System [online] (ang.).
  2. J.F. Blumenbach: Handbuch der Naturgeschichte: mit Kupfern. T. 1. Göttingen: Johann Christian Dieterich, 1779, s. 79. (niem.)
  3. J.Ch.P. Erxleben: Systema regni animalis per classes, ordines, genera, species, varietates: cvm synonymia et historia animalivm: Classis I. Mammalia. Lipsiae: Impensis Weygandianis, 1777, s. 358. (łac.)
  4. J.Ch.D. von Schreber: Die Säugthiere in Abbildungen nach der Natur, mit Beschreibungen. T. 4. Erlangen: Expedition des Schreber’schen säugthier- und des Esper'schen Schmetterlingswerkes, 1780, s. 721. (niem.)
  5. G.C.Ch. Storr: Prodromus Methodi Mammalium. Tubynga: Litteris Reissianis, 1780, s. 39. (łac.)
  6. J.K.W. Illiger: Prodromus systematis mammalium et avium: additis terminis zoographicis utriusque classis, eorumque versione germanica. Berolini: Sumptibus C. Salfeld, 1811, s. 95. (łac.)
  7. a b R.I. Pocock. On the External Characters of the Beaver (Castoridœ) and of some Squirrels (Sciuridœ). „Proceedings of the Zoological Society of London”. 92 (4), s. 1200, 1922 (ang.). 
  8. a b Scott J. Steppan i inni, Molecular Phylogeny of the Marmots (Rodentia: Sciuridae): Tests of Evolutionary and Biogeographic Hypotheses, R. Page (red.), „Systematic Biology”, 48 (4), 1999, s. 715–734, DOI10.1080/106351599259988, ISSN 1076-836X [dostęp 2022-08-27] (ang.).
  9. a b Nazwy zwyczajowe za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 208, 209. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.)
  10. a b C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 1: Monotremata to Rodentia. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 614–615. ISBN 978-84-16728-34-3. (ang.)
  11. a b J. Koprowski, E. Goldstein, K. Bennett & C. Pereira: Family Sciuridae (Tree, Flying and Ground Squirrels, Chipmunks, Prairie Dogs and Marmots). W: D.E. Wilson, T.E. Lacher, Jr & R.A. Mittermeier (red. red.): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 6: Lagomorphs and Rodents I. Barcelona: Lynx Edicions, 2016, s. 817–822. ISBN 978-84-941892-3-4. (ang.)
  12. D.E. Wilson & D.M. Reeder (red. red.): Genus Marmota. W: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2020-12-23].
  13. Palmer 1904 ↓, s. 295.
  14. Jaeger 1944 ↓, s. 162.
  15. Palmer 1904 ↓, s. 400.
  16. Palmer 1904 ↓, s. 118.
  17. Palmer 1904 ↓, s. 360.
  18. Palmer 1904 ↓, s. 379.
  19. Jaeger 1944 ↓, s. 155.

BibliografiaEdytuj