Otwórz menu główne

121 Eskadra Myśliwska

pododdział lotnictwa myśliwskiego Wojska Polskiego II RP

121 eskadra myśliwskapododdział lotnictwa myśliwskiego Wojska Polskiego w II Rzeczypospolitej.

121 Eskadra Myśliwska
113 Eskadra Myśliwska
Ilustracja
Godło eskadry: „Skrzydlaty Grot”[1]
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1925
Rozformowanie wrzesień 1939
Tradycje
Rodowód 113 Eskadra Myśliwska
Dowódcy
Pierwszy kpt. pil. Ignacy Prawdzic-Sękowski
Ostatni kpt. pil. Tadeusz Sędzielowski
Działania zbrojne
II wojna światowa
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Kraków
Rodzaj sił zbrojnych Wojsko[a]
Rodzaj wojsk Lotnictwo
Podległość III/2 dywizjon myśliwski
121 esk mysl.png

Spis treści

Formowanie i szkolenie 113 eskadry myśliwskiejEdytuj

Wiosną 1925 na lotnisku mokotowskim sformowano dla 11 pułku myśliwskiego 113 eskadrę myśliwską. Wyposażenie stanowiły samoloty „Balilla”. Etat samolotów przewidywał 10 sztuk plus 3 zapasowe. Niedługo po sformowaniu eskadra otrzymała samoloty produkcji francuskiej „Spad 61C1”. Pod koniec 1925 eskadra przeniesiona została na lotnisko w Lidzie[2]. Wiosną 1926 podjęto prace przy oczyszczaniu i niwelacji pola wzlotów. Zintensyfikowano zajęcia teoretyczne i praktyczne dla personelu latającego.

W lipcu eskadra osiągnęła pełną gotowość mobilizacyjną, łącznie z opanowaniem przez pilotów programu doskonalenia myśliwskiego. W sierpniu zginął w locie treningowym na samolocie Spad dowódca eskadry kpt.pil. Ignacy Prawdzic-Sękowski. W tym też czasie pełniący obowiązki dowódcy eskadry por.pil. Kazimierz Kuzian zaprojektował godło jednostki – „uskrzydlony grot”[3].

Latem tego roku etatowy pilot eskadry por.pil, Bolesław Orliński dokonał przelotu trasą Warszawa–Tokio–Warszawa na seryjnym samolocie Breguet XIX B2. Przebyta odległość liczącą 22 600 km w czasie 121 godzin lotu w owym czasie była nie lada wyczynem[4]. W kolejnych latach w eskadrze prowadzono normalną działalność szkoleniową. Oprócz zajęć obowiązkowych organizowano w miastach i miasteczkach kresowych pokazy i popisy lotnicze przy bardzo licznym udziale miejscowego społeczeństwa. Ten rodzaj propagandy lotnictwa zjednywał nowej broni wielu oddanych przyjaciół i sympatyków[5].

Nowe koncepcje organizacyjne w lotnictwie wojskowym spowodowały w 1928 rozwiązanie 11 pułku myśliwskiego. Po manewrach letnich na terenie północno-wschodniej Polski eskadra odleciała do Krakowa. Tam w ramach 2 pułku lotniczego otrzymała numer 121[6].

Jako 121 eskadra myśliwskaEdytuj

Eskadra była pododdziałem 2 pułku lotniczego, stacjonującym na lotnisku Kraków-Rakowice. Wraz z 122 i 123 eskadrą myśliwską tworzyła III/2 dywizjon myśliwski.

W kampanii wrześniowej walczyła w składzie lotnictwa i obrony przeciwlotniczej Armii „Kraków”. 1 września 1939 roku eskadra dysponowała 10 samolotami PZL P.11c, z których sześć operowało z lotniska w Balicach, a cztery w Aleksandrowicach, gdzie 20 sierpnia powstała zasadzka myśliwska. Piloci zasadzki w Aleksandrowicach 1 września zestrzelili Do 17 w rejonie Cieszyna oraz uszkodzili Ju 87 w rejonie Kęt oraz Hs 126 w rejonie Pszczyny. Jeden PZL P.11 rozbito przy lądowaniu z powodu odniesionych uszkodzeń. 1 września około godz. 17, 3 maszyny odleciały na lotnisko Igołomia dołączając do swojej macierzystej eskadry. Zasadzka w Aleksandrowicach działała od 20 sierpnia do 1 września 1939. W ramach uzupełnień otrzymano jeden PZL P.11c.

Od 13 września weszła w skład Brygady Pościgowej[7].

Dowódcy eskadryEdytuj

Dowódcy 113 i 121 eskadr myśliwskich[8]

  • kpt. pil. Ignacy Prawdzic-Sękowski (1925 – †12 VIII 1926)
  • por. pil. Kazimierz Kuzian ( p.o. 1926)
  • kpt. pil. Bolesław Orliński (1 X 1926 – V 1928)
  • por. pil. Jan Biały (VII 1928 – III 1930)
  • por. pil. Ludwik Krzysztoff (III 1930 – 3 X 1931)
  • por. / kpt. pil. Kazimierz Niedźwiedzki (3 X 1931 – 1936 → dowódca III/2 dm)
  • kpt. pil. Walerian Jasionowski (1936 – 1938)
  • kpt. pil. Tadeusz Sędzielowski (15 XI 1938 – IX 1939)

Obsada personalna eskadry we wrześniu 1939Edytuj

  • dowódca – kpt. pil. Tadeusz Sędzielowski
  • zastępca dowódcy – ppor. pil. Wacław Król (od 9 IX dowódca eskadry)
  • oficer techniczny – ppor. techn. Jerzy Glębocki
  • szef mechaników – st. majster wojsk. Józef Żak
  • szef administracyjny eskadry – st. sierż. Józef Skoskiewicz
  • pilot – ppor. Tadeusz Wilhelm Kowalecki[9]
  • pilot – ppor. Tadeusz Nowak
  • pilot – ppor. Władysław Gnyś
  • pilot – pchor. Władysław Chciuk
  • pilot – pchor. Ryszard Koczor
  • pilot – pchor. Franciszek Surma
  • pilot – plut. Leopold Flanek
  • pilot – kpr. Jan Kremski
  • pilot – kpr. Piotr Zaniewski
  • pilot – st.szer. Tadeusz Arabski
  • pilot – st.szer. Marian Futro

Zwycięstwa pilotów 121 eskadryEdytuj

Zestawieni chronologiczne wg danych Biura Historycznego Lotnictwa w Londynie

01.09.1939

03.09.1939

  • ppor. Tadeusz Nowak – 1/2 He 111 uszkodzony, Kłaj
  • plut. Leopold Flanek – 1/2 He 111 uszkodzony, Kłaj
  • kpr. Jan Kremski – 1/2 He 111 zestrzelony, Kłaj

05.09.1939

09.09.1939

  • ppor. Władysław Gnyś, plut. Leopold Flanek, st. szer. Tadeusz Arabski – 1 He 111 zestrzelony, Kielce

Eskadra w wyniku działań bojowych straciła 5 samolotów.

UwagiEdytuj

  1. Ustawa z dnia 9 kwietnia 1938 roku o powszechnym obowiązku obrony (Dz.U. z 1938 r. nr 25, poz. 220). W skład Sił Zbrojnych II RP wchodziły wojska lądowe nazywane ówcześnie wojskiem i Marynarka Wojenna. Wojsko składało się z jednostek organizacyjnych wojska stałego i jednostek organizacyjnych Obrony Narodowej, a także jednostek organizacyjnych Korpusu Ochrony Pogranicza.

PrzypisyEdytuj

  1. Pawlak 1991 ↓, s. 61.
  2. Pawlak 1989 ↓, s. 375.
  3. Pawlak 1989 ↓, s. 376.
  4. Pawlak 1989 ↓, s. 377.
  5. Pawlak 1989 ↓, s. 378.
  6. Pawlak 1989 ↓, s. 379.
  7. Pawlak 1989 ↓, s. 156.
  8. Pawlak 1989 ↓, s. 151-156, 375-379.
  9. Pawlak 1982 ↓, s. 41.

BibliografiaEdytuj

  • Izydor Koliński: Regularne jednostki ludowego Wojska Polskiego (lotnictwo). Formowanie, działania bojowe, organizacja i uzbrojenie, metryki jednostek lotniczych. Krótki informator historyczny o Wojsku Polskim w latach II wojny światowej. Cz. 9. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1978.
  • Jerzy Pawlak: Polskie eskadry w latach 1918-1939. Warszawa: Wydawnictwo Komunikacji i Łączności, 1989. ISBN 83-206-0760-4.
  • Jerzy Pawlak: Polskie eskadry w wojnie obronnej 1939. Warszawa: Wydawnictwo Komunikacji i Łączności, 1982. ISBN 83-206-0281-5.