Aśoka

władca imperium Maurjów (Indie)
Na tę stronę wskazuje przekierowanie z „Ashoka”. Zobacz też: Ashoka (stowarzyszenie).

Aśoka (sanskryt अशोक मौर्य żył w latach 269–232 p.n.e.[1]) – władca indyjskiego imperium Maurjów (dynastii, której po raz pierwszy udało się zjednoczenie znacznych obszarów subkontynentu indyjskiego. Maurjowie to dynastia panująca w państwie Magadha w latach od ok. 320 do ok. 185 p.n.e. Stolicą kraju była Pataliputra (dziś Patna w stanie Bihar), w pobliżu rzeki Son i jej ujścia do Gangesu), panujący, wedle różnych ustaleń, między 274-264 r. p.n.e. a 239-226 r. p.n.e.

Aśoka Maurja
अशोक मौर्य
ilustracja
Wizerunek herbu
Koło Aśoki – symbol Indii
Władca Indii (Imperium Magadha)
Okres od 273 p.n.e.
do 232 p.n.e.
Poprzednik Bindusara
Następca Daśaratha
Dane biograficzne
Dynastia dynastia Maurjów
Data i miejsce urodzenia 304 p.n.e.
Pataliputra
Data i miejsce śmierci 232 p.n.e.
Pataliputra
Ojciec Bindusara
Żona Dewi
od 285 p.n.e.?
do ?
Dzieci Mahinda
Sanghamitta
Żona Asandhimittā
od 270 p.n.e.
do 240 p.n.e.
Żona Ćaruwaki
?
Dzieci Tiwala
Żona Padmawati
od 268 p.n.e.?
do 263 p.n.e.
Dzieci Kunala
Fragment szóstego filaru z edyktem Aśoki (238 p.n.e.), piaskowiec, Brahmi, British Museum
Misje buddyjskie za czasów Aśoki
Dwujęzyczna (grecki i aramejski) inskrypcja Aśoki, Kandahar, Muzeum w Kabulu, obecnie zaginiona
Zwieńczenie filaru Aśoki, obecnie element godła Indii
Monety z czasów Imperium Maurjów. Posiadają symbole buddyjskie: słoń (jedno z wcieleń Buddy, Koło Dharmy, Drzewo Bodhi
Porównanie imperiów Guptów i Maurjów
Stupa Sańći zbudowana w III wieku p.n.e przez Aśokę

Aśoka był wnukiem założyciela dynastii Maurjów – Ćandragupty, który około 320 roku p.n.e. przejął ster władzy w królestwie Magadha, leżącym na południowy zachód od Gangesu, a następnie w czasie udanych podbojów włączył do swego państwa tereny obecnego Pendżabu, Afganistanu i Beludżystanu. Obalił on rządy Nandów i powiększył kraj w walce z greckimi wojskami Seleukosa I Nikatora. Imperium Maurjów objęło większość subkontynentu indyjskiego, z wyjątkiem tamilskiego południa.

Ćandragupta ostatnie dwanaście lat swego życia spędził w ascezie jako mnich dżinijski. Następcą Ćandragupty był Bindusara – ojciec Aśoki. Jego despotyczne rządy przyczyniły się do nadania mu przydomku Amitraghata (rzeźnik dla wrogów). Żoną Bindusary była Wedisamahadevi lub Śakjakumari, córka bogatego kupca z Wadisagiri. Ona to później, gdy jej syn był już buddystą – upasaką, nakłoniła go do postawienia wielkiej stupy w rodzinnym mieście Wedisagiri.

Aśoka w młodości został wysłany przez ojca do stłumienia rebelii w Takszasili, a gdy uporał się z zadaniem, postanowił sięgnąć po władzę królewską. Bindusara mianował go jednak wicekrólem w odległej prowincji – Udżadżinie. Kiedy po upływie zaledwie kilku lat okazało się, że na nowo wybuchły bunty w leżącej na drugim krańcu królestwa Takszasili, a brat ambitnego księcia Susima nie potrafi ich stłumić, Bindusura ponownie posłał Aśokę do ogarniętej niepokojem prowincji. Ten zaś zdecydowanie rozprawił się z rebelią. Wkrótce potem król niespodziewanie zmarł.

Aśoka pospieszył do Pataliputry i przejął władzę królewską. Pierwszym jego zarządzeniem był rozkaz zgładzenia wszystkich przyrodnich braci – ewentualnych pretendentów do królewskiego tronu[potrzebny przypis]. Przy życiu pozostawił tylko młodszego brata – pochodzącego od tej samej matki Tisidżę[potrzebny przypis]. Król miał syna, Mahendrę (Mahindę), urodzonego w 284 roku p.n.e. oraz córkę, Sanghamitrę, urodzoną w 268 roku p.n.e.

Pierwsze lata panowania Aśoki to okres konsolidacji władzy i kolejnych podbojów sąsiednich krain (m. in. stoczył wojnę z sąsiednim królestwem Kalinga-Orisa). Duża ilość ofiar wojny z Kalinga skłoniła Aśokę do zaniechania zbrojnych podbojów i rozpoczęcia krzewienia doktryny prawego i szlachetnego życia - Dharmy[2]. Według podań właśnie wtedy (ok. 250 roku p.n.e.) Aśoka przeszedł na buddyzm.

Buddyzm za jego panowania był w podobnej sytuacji, co chrześcijaństwo za Konstantyna. Religia ciesząca się przychylnością świeżo nawróconego władcy mogła liczyć na państwowe wsparcie, przywileje, wpleść się w strukturę władzy. Opracowano szczegółowe kodeksy, np. jakiego rodzaju darowizny może przyjąć mnich, by nie sprzeniewierzyć się ascetycznym zasadom. Sam Aśoka wiele podróżował docierając do najdalszych zakątków subkontynentu indyjskiego głosząc naukę o wyzwoleniu z cierpień. Kodeksy utrwalane były na skalnych blokach lub kolumnach. Głowica jednej z takich kolumn z przedstawieniem czterech lwów ustawionych do siebie tyłem stała się w połowie XX wieku państwowym godłem niepodległych Indii[2].

W czasie, kiedy w Indiach panował Aśoka, w Syrii rządził Antioch II, a w Egipcie Ptolemeusz II Filadelfos. Z nimi to Aśoka nawiązał kontakty dyplomatyczne. Państwa grecko-baktryjskie utrzymywały się najdłużej w Afganistanie. Ich upadek nastąpił około 130 roku p.n.e. wskutek najazdów plemion scytyjskich Sarauków i Azjów. Po śmierci Aśoki rozpoczął się stopniowy upadek państwa.

Ostatnim władcą z dynastii Maurjów był Bryhandrata. Został on zamordowany w czasie spisku przez dowódcę swych wojsk – Puszjamitrę. Ten zaś założył nową dynastię Śungów, która rządziła stopniowo zmniejszającym się królestwem przez kolejne sto lat.

PrzypisyEdytuj

  1. Marsha E. Ackermann, Michael J. Schroeder, Janice J. Terry, Jiu-Hwa Lo Upshur, Mark F. Whitters: Encyclopedia of World History. T. 1. Nowy Jork: Facts on File Inc., 2008, s. 33. ISBN 978-0-8160-6386-4.
  2. a b Renata Czekalska. Dobry władca Aśoka. „Polityka pomocnik historyczny - Dzieje Indii”. 3, s. 28, 2017. Warszawa: Polityka sp. z o.o. s.k.a.. ISSN 2391-7717.