Adelbert von Chamisso

niemiecki poeta, botanik i podróżnik; syn francuskiego emigranta

Ludolf Karl Adelbert von Chamisso także Louis Charles Adélaïde de Chamisso de Boncourt (ur. 30 stycznia 1781 na zamku Boncourt w Châlons-en-Champagne we Francji, zm. 21 sierpnia 1838 roku w Berlinie) – niemiecki poeta, przyrodnik i podróżnik.

Ludolf Karl Adelbert von Chamisso
W nomenklaturze botanicznej: Cham.[1]
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 30 stycznia 1781
zamek Boncourt w Châlons-en-Champagne
Data i miejsce śmierci 21 sierpnia 1838
Berlin
Zawód, zajęcie Przyrodnik, poeta
podpis

ŻyciorysEdytuj

Adelbert von Chamisso urodził się 30 stycznia 1781 roku na zamku Boncourt w Châlons-en-Champagne we Francji[2][3]. Dzieciństwo spędził w rodzinnym zamku, skąd rodzina von Chamisso musiała uciekać przed rewolucjonistami w 1790 roku[2]. Uciekli najpierw do Belgii i Holandii, a następnie do Niemiec – przez Düsseldorf, Würzburg i Bayreuth do Berlina[2].

W 1796 roku królowa Luiza Pruska przyjęła von Chamisso na służbę jako giermka[4][2]. W latach 1798–1807 von Chamisso służył w armii pruskiej, w 1801 roku uzyskał stopień lejtnanta[4][2]. W 1801 roku rodzice von Chamisso powrócili do Francji, a on sam pozostał na emigracji[2].

Rozpoczął studiowanie filozofii i literatury niemieckiej[2]. Wówczas zaprzyjaźnił się z Juliusem Eduardem Hitzigiem (1780–1849), a także z Karlem Augustem Varnhagen von Ense (1785–1858), Davidem Ferdinandem Koreffem (1783–1851), Wilhelmem Neumannem (1781–1834) i Friedrichem de la Motte Fouqué (1777–1843)[2]. W 1803/1804 von Chamisso wspołzałożył wraz z Varnhagen von Ense romantyczną grupę literacką – Nordsternbund[2]. Jego pierwsze próby poetyckie odzwierciedlały przeżycia osobiste i spekulacje filozoficzne[2]. Pozostawał pod wpływem pracy Immanuela KantaKrytyka czystego rozumu[2]. W bajce Adelberts Fabel podjął temat wolnej woli[2]. W ocalałym fragmencie księgi ludowej Fortunati Glückssäckel und Wunschhütlein połączył elementy tragiczne z komicznymi[2]. Stylistycznie wzorował się na dziele Ludwiga Tiecka (1773–1853) Kaiser Octavianus[2].

Następnie von Chamisso przebywał we Francji, potem ponownie w Berlinie[2]. Niemiecka pisarka Helmina von Chézy (1783–1856) wprowadziła go do kręgu intelektualistów prowadzonego przez powieściopisarkę Madame de Staël (1766–1817)[4][2]. Madame de Staël zaprosiła von Chamisso latem 1810 roku do swoich zamków Chaumont i Fossé, gdzie von Chamisso zaczął interesować się botaniką w reakcji na list francuskiego przyrodnika Louisa de La Foye (1781–1847)[2]. Von Chamisso podjął studia przyrodnicze w Berlinie, które musiał przerwać w 1813 roku z uwagi na wojnę antyfrancuską[2]. Wówczas powstało jego najsłynniejsze dzieło poetyckie – „Przedziwna historia Piotra Schlemihla” (niem. Peter Schlemihls wundersame Geschichte)[4][2].

Po wojnie von Chamisso powrócił do studiów botanicznych, które ponownie przerwał, by wziąć udział w wyprawie badawczej dookoła świata pod dowództwem Otto Kotzebue (1788–1846)[2]. Podczas wyprawy w latach 1815–1818, odkrył wraz z Johannem Friedrichem von Eschscholtzem (1793–1831) cykl przemiany pokoleń sprzągli, dostarczając pierwszego w historii pewnego dowodu przemiany pokoleń u zwierząt[2]. Uznanie zdobyły również jego prace na temat powstawania rafy koralowej[2]. Wyprawę opisał w pamiętniku Beschreibung einer Reise um die Welt[2]. Po powrocie, przez 17 lat, razem z Diederichem Franzem Leonhardem von Schlechtendal (1794–1866) opisywał przywiezione okazy botaniczne i zoologiczne[2]. W 1819 roku von Chamisso objął stanowisko dyrektora herbarium i ogrodu botanicznego w Schönebergu[2]. Napisał podręcznik do nauki botaniki[2].

Von Chamisso był również wolnomularzem[5].

Zmarł 21 sierpnia 1838 roku w Berlinie[2][3].

PublikacjeEdytuj

Lista publikacji podana za Neue Deutsche Biographie (NDB)[2]:

  • pierwsze artykuły w Berliner Musenalmanach, 1804–06
  • Adelberts Fabel, 1807
  • Peter Schlemihls wundersame Geschichte, 1814
  • Gedichte, 1831
  • Fortunati Glückseckel und Wunschhütlein, 1895
  • Peter Schlemiels Schicksale, 1922
  • De Salpa, 1819
  • Bemerkungen und Ansichten auf einer Entdeckungsreise, 1821
  • Übersicht der nutzbarsten und der schädlichsten Gewächse, welche wild oder angebaut in Norddeutschland vorkommen, 1827
  • Reise um die Welt, 1836
  • Über die hawaiische Sprache, 1837
  • Werke, 1836

CzłonkostwaEdytuj

UpamiętnienieEdytuj

Nazwiskiem Chamisso nazwano podczas pierwszej wyprawy Kotzebue dookoła świata, jedną z wysp w Cieśninie Beringa[8]. Na cześć Chamisso został nazwany przez jego przyjaciela, entomologa na statku Rurik – Johanna Friedricha von Eschscholtz rodzaj roślin Camissonia z rodziny wiesiołkowatych[9]. Chamisso z kolei zrewanżował się nadaniem nazwy innej roślinie na cześć Eschsoltza – rodzajowi pozłotka z rodziny makowatych nadając mu nazwę naukową Eschscholtzia[9][10].

W 1991 roku nazwano jego nazwiskiem planetoidę z grupy pasa głównego asteroid(24711) Chamisso[11].

PrzypisyEdytuj

  1. The International Plant Names Index: Cham. – Ludolf Karl Adelbert von Chamisso 1781–1838 (ang.). [dostęp 2017-12-13].
  2. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab Adalbert Elschenbroich: Chamisso, Adelbert von. W: Neue Deutsche Biographie 3. 1957, s. 190–192. [dostęp 2017-12-13]. (niem.)
  3. a b The Editors of Encyclopædia Britannica: Adelbert von Chamisso German-language lyricist. W: Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica, inc., 2014–10-17. [dostęp 2017-12-13]. (ang.)
  4. a b c d Mähly: Chamisso, Adelbert von. W: Allgemeine Deutsche Biographie 4. 1876, s. 97–102. [dostęp 2017-12-13]. (niem.)
  5. Wolnomularstwo w świetle encyklopedyj. Warszawa: Wypisy, 1934.
  6. Deutsche Akademie der Naturforscher Leopoldina: Mitgliederverzeichnis (niem.). [dostęp 2017-12-13].
  7. Louis Charles Adelaide (gen. Adelbert) von Chamisso (niem.). [dostęp 2017-12-13].
  8. Otto von Kotzebue: Entdeckungs-Reise in die Südsee und nach der Bering-Straße zur Erforschung einer nordöstlichen Durchfahrt. Weimar: Gebrüder Hoffmann, 1821, s. 144. [dostęp 2017-12-13]. (niem.)
  9. a b Ari Ben-Menahem: Historical Encyclopedia of Natural and Mathematical Sciences. Springer Science & Business Media, 2009, s. 1560–1561. ISBN 978-3-540-68831-0. [dostęp 2017-12-13]. (ang.)
  10. Eschscholtz, Johann Friedrich (v.). W: Baltische Historische Kommission (BHK): Baltisches Biographisches Lexikon digital. [dostęp 2017-12-12]. (niem.)
  11. NASA: 24711 Chamisso (1991 PN17) (ang.). W: Baza JPL [on-line]. [dostęp 2017-12-13].