Adolf Stempkowski

Oficer, pilot Wojska Polskiego

Adolf Stempkowski (ur. 1 stycznia 1893 w Gejbach koło Kozaczyzny, zm. 9 czerwca 1983 w Gdańsku) – kapitan marynarki pilot Polskiej Marynarki Wojennej.

Adolf Stempkowski
Ilustracja
kapitan marynarki pilot kapitan marynarki pilot
Data i miejsce urodzenia 1 stycznia 1893
Gejby koło Kozaczyzny
Data i miejsce śmierci 9 czerwca 1983
Gdańsk
Przebieg służby
Siły zbrojne Lesser Coat of Arms of Russian Empire.svg Armia Imperium Rosyjskiego
Red star.svg Armia Czerwona
Orzełek II RP.svg Wojsko Polskie
Poland badge.jpg Polskie Siły Zbrojne
Formacja Imperial Russian Aviation Roundel.svg Carskie Siły Powietrzne
Roundel of Poland (1921–1993).svg Lotnictwo
Naval Ensign of Poland2.svg Polska Marynarka Wojenna
Jednostki I istrebitelny otriad
Morski Dywizjon Lotniczy
6 Pułk Lotniczy
Stanowiska dowódca eskadry
Główne wojny i bitwy I wojna światowa
II wojna światowa
Odznaczenia
Srebrny Krzyż Zasługi Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Medal Wojny 1939–1945 (Wielka Brytania)

ŻyciorysEdytuj

Syn Kajetana i Eleonory, urodził się w Gejbach na Wileńszczyźnie. Z rodzicami mieszkał w Petersburgu, gdzie ukończył gimnazjum i szkołę techniczną[1]. Po wybuchu I wojny światowej ochotniczo wstąpił do armii carskiej. Przeszedł przeszkolenie w szkole mechaników lotniczych i w tym charakterze służył w I Istrebitelnym Otriadzie w Lidzie[2].

W lutym 1917 roku został przeniesiony do marynarki wojennej i skierowany do morskiej szkoły pilotów w Petersburgu, którą ukończył w listopadzie. W 1919 roku otrzymał przydział do pierwszej rosyjskiej eskadry lotnictwa morskiego, gdzie służył jako pilot oraz kierownik techniczny eskadry. Przeszedł przeszkolenie na wodnosamolotach Grigorowicz M-9, został wcielony do Armii Czerwonej i skierowany z eskadrą do Sewastopola do walk przeciwko jednostkom gen. Wrangla[1].

W ramach działań bojowych wykonał kilkanaście lotów bojowych nad Morzem Czarnym. Po odcięciu eskadry przez oddziały gen. Antona Denikina Stempkowski skontaktował się z polskim konsulem w Odessie i przedostał się do Lwowa. Zachorował na tyfus i trafił do szpitala. Po wyleczeniu w styczniu 1920 roku został przyjęty do Wojska Polskiego[3]. W tym samym miesiącu został skierowany na kurs pilotażu we Francuskiej Szkole Pilotów, a od kwietnia szkolił się w Wyższej Szkoły Pilotów w Ławicy. Szkolenie ukończył w czerwcu i otrzymał przydział do Niższej Szkoły Pilotów w Bydgoszczy na stanowisko instruktora pilotażu[4].

W październiku 1920 roku, z racji swego doświadczenia w lotnictwie morskim, został przeniesiony do marynarki wojennej i skierowany do nowo tworzonej jednostki lotnictwa morskiego w Pucku na stanowisko dowódcy plutonu treningowego[1]. Jednocześnie sprawował funkcję kierownika warsztatów parku Morskiego Dywizjonu Lotniczego[4]. Został mianowany dowódcą i instruktorem w nowo powstałej szkole pilotów morskich[1].

W październiku 1921 roku przymusowo wodował na wodnosamolocie Friedrichshafen FF.49. Udało mu się wyjść z katastrofy bez szwanku[5]. Latem 1923 roku dokonał oblotu pięciu łodzi latających Macchi M.9, które służyły w Morskim Dywizjonie Lotniczym do 1926 roku. W latach 1926-1927 oblatywał kolejne samoloty zakupione na potrzeby MDL: Schreck FBA-17HE2, Latham 43HB3, LeO H.135B3[6]. W latach 1923-1925 pełnił funkcję kierownika parku lotniczego MDL[4].

Od maja do czerwca 1925 roku na szybowcu Śpiesz się powoli wziął udział w II Wszechpolskim Konkursie Szybowców na Oksywiu w okolicy Gdyni. W konkursie zdobył trzy drugie nagrody za czas lotu (48 sekund), osiągniętą wysokość ponad punkt startu (19 metrów) i za łączny czas wykonanych lotów (7 minut 6 sekund uzyskane w 13. lotach)[7]. Podczas lotów na szybowcu Rywal doznał obrażeń, które spowodowały trwałe uszkodzenie nogi[8]. Mimo to zdołał powrócić do latania[1].

W 1926 roku otrzymał awans na stanowisko dowódcy eskadry, natomiast w 1928 roku uzyskał licencję pilota cywilnego[1]. W 1936 roku wziął udział w kursie szybowcowym z wykorzystaniem wodnoszybowca MT-1 i otrzymał kategorię B pilota szybowcowego[9]. W sierpniu 1935, w tym samym stopniu i starszeństwie, został przeniesiony z korpusu oficerów aeronautyki do korpusu oficerów rzeczno-brzegowych Marynarki Wojennej z pozostawieniem na zajmowanym stanowisku w Morskim Dywizjonie Lotniczym[10].

W 1938 roku został przeniesiony na emeryturę z uwagi na zły stan zdrowia. Mimo tego nie rozstał się z lataniem. W latach 1938-1939 pracował jako instruktor pilotażu w Aeroklubie Gdańskim w Rumii-Zagórzu. Pełnił też funkcję instruktora szkolenia lotniczego w Cywilnej Szkoły Pilotów Ligi Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej w Świdniku[11].

Po wybuchu II wojny światowej został zmobilizowany, otrzymując przydział do 6. pułku lotniczego na stanowisko instruktora Ośrodka Szkolenia Lotniczego Bazy Lotniczej we Lwowie. 17 września przeleciał samolotem RWD-8 do Rumunii, następnie przez Jugosławię i Grecję dotarł do Francji. Został skierowany do Centrum Wyszkolenia Lotniczego w Lyon-Bron. Po upadku Francji przedostał się do Wielkiej Brytanii. Tu otrzymał przydział stacji zbornej Polskiej Marynarki Wojennej w Glasgow. W 1947 roku zdecydował się na powrót do Polski[1].

Zamieszkał w Gdyni, do 1950 roku pracując w Spółdzielni Wydawniczo-Oświatowej „Czytelnik”. Następnie do 1955 roku był zatrudniony jako mechanik precyzyjny w Spółdzielni Inwalidów „Wybrzeże”. Do 1957 roku pracował w Spółdzielni Pracy „Kotwica” i przeszedł na emeryturę. W 1958 roku został członkiem Związku Bojowników o Wolność i Demokrację[4].

Zmarł 9 czerwca 1983 roku. Został pochowany na Cmentarzu Witomińskim w Gdyni, sekt. 1, rząd 45, grób 1_1[12].

 
Grób Adolfa Stempkowskiego na Cmentarzu Witomińskim

AwanseEdytuj

  • 1917 – chorąży,
  • 1924 – podporucznik,
  • 1927 – porucznik,
  • 1946 – kapitan.

OdznaczeniaEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e f g Adolf Stempkowski. „Skrzydlata Polska”. 25/1967, s. 18, 18 czerwca 1967. Warszawa: Wydawnictwa Komunikacji i Łączności. ISSN 0137-866X. OCLC 839207783. 
  2. Celarek 2013 ↓, s. 39.
  3. Celarek 2013 ↓, s. 43.
  4. a b c d Stempkowski Adolf (pol.). infolotnicze.pl. [dostęp 2020-01-04].
  5. Konarski, Olejko 1998 ↓, s. 6.
  6. Konarski, Olejko 1998 ↓, s. 7.
  7. Glass 1976 ↓, s. 355.
  8. Kulczyński 2018 ↓, s. 45.
  9. Olejko 1992 ↓, s. 21.
  10. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 31 sierpnia 1935 roku, s. 104.
  11. Historia Cywilnej Szkoły Pilotów Ligi Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej (pol.). historia.swidnik.net. [dostęp 2020-01-04].
  12. śp. Adolf Stempkowski (pol.). grobonet. [dostęp 2020-01-04].

BibliografiaEdytuj