Otwórz menu główne

Aleksander Kowalski (polityk)

polski ślusarz, działacz partyjny, polityk

Aleksander Kowalski, pseudonim Olek, Czarny (ur. 14 września 1908 w Warszawie, zm. 1 października 1951 tamże) – pułkownik ludowego Wojska Polskiego[potrzebny przypis], ślusarz, działacz partyjny, polityk.

Aleksander Kowalski
Data i miejsce urodzenia 14 września 1908
Warszawa
Data i miejsce śmierci 1 października 1951
Warszawa
Pierwszy sekretarz Komitetu Warszawskiego PPR
Okres od czerwca 1943
do maja 1944
Przynależność polityczna Polska Partia Robotnicza
Poprzednik Anastazy Kowalczyk
Następca Izolda Kowalska
Pierwszy sekretarz Komitetu Warszawskiego PPR
Okres od 22 stycznia 1945
do 13 czerwca 1945
Przynależność polityczna Polska Partia Robotnicza
Poprzednik Izolda Kowalska
Następca Jerzy Albrecht
Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Medal za Warszawę 1939–1945
Grób Aleksandra Kowalskiego na wojskowych Powązkach

ŻyciorysEdytuj

Ojcem Aleksandra Kowalskiego był Adam Kowalski, z pochodzenia chłop, pracownik (palacz parowozowy) Nadwiślańskiej Kolei (w 1923 roku zwolniony z pracy za udział w strajku i od tego czasu bezrobotny); matka – Agnieszka z domu Kurek, córka chłopa, robotnica. Aleksander posiadał dwie siostry i brata Zygmunta - działacza komunistycznego. Aleksander wychowywał się na warszawskim Bródnie. Szkołę podstawową kończył na ulicy Budowlanej. W 1927 roku ukończył Szkołę Rzemiosła im. M. Konarskiego. Po skończeniu szkoły odbył staż jako tokarz w Skarżysku (zwolniony w wyniku redukcji jako młodociany). Od 1927 pracował w fabryce maszyn i odlewni żelaza. Od 1927 był aktywnym działaczem KZMP. Aresztowany profilaktycznie w 1927 roku przed obchodami 1 Maja. Od 1928 r. członek KPP. W wieku 19 lat został sekretarzem Komitetu Dzielnicowego (KD) KZMP Pragi i członkiem egzekutywy KD KPP. W tym roku aresztowany, przebywał 11 tygodni w więzieniu na Pawiaku. W październiku 1929 roku wyjeżdża do ZSRR na leczenie. Od kwietnia do końca 1930 roku był słuchaczem szkoły Komunistycznej Międzynarodówki Młodzieży pod Moskwą. Po powrocie do Polski w 1931 r. był sekretarzem Komitetu Okręgowego KZMP w Płocku, Mławie, Łomży i Łodzi, gdzie został ponownie aresztowany. Od 1931 do 1935 był więziony w Sieradzu, Warszawie i Wronkach. Do końca 1936 roku pełnił funkcję sekretarza KW KZMP a następnie członka KC KZMP. Kilka miesięcy przed wybuchem wojny ponownie aresztowany i osadzony na Pawiaku. Skazany na dwa lata więzienia ale wyrok uchylił sąd okręgowy zarządzając w zamian ścisły nadzór policji[1]. W 1939 znalazł się w Robotniczej Brygadzie Obrony Warszawy.

Od 1939 do 1942 przebywał na terytorium ZSRR. Najpierw we Lwowie, gdzie początkowo pracował jako ślusarz w warsztatach kolejowych a następnie jako zastępca dyrektora fabryki odlewniczo–mechanicznej. W kwietniu 1941 roku w związku ze zmianą stosunku Stalina do komunistów polskich przyjęty do WKP(b). Po napadzie hitlerowskich Niemiec na ZSRR przybywa do Moskwy gdzie uczy się w szkole Międzynarodówki Komunistycznej. Jako pierwszy w gronie polskich komunistów w ZSRR podnosi sprawę przesunięcia granicy z Niemcami na Odrę i Nysę.

20 maja 1942 r. został przerzucony do Warszawy w tzw. Grupie Inicjatywnej (razem z Jankiem Krasickim i Małgorzatą Fornalską). Do października 1942 roku działał w Łodzi. Po przeniesieniu go do Warszawy został drugim[2], a potem – od czerwca 1943 do maja 1944 – pierwszym sekretarzem Komitetu Warszawskiego PPR[3]. Od 1942 członek Komitetu Centralnego PPR. Był współorganizatorem ZWM oraz inicjatorem utworzenia młodzieżowego oddziału bojowego Gwardii Ludowej im. „Czwartaków”. Od wiosny 1944 roku odpowiedzialny za pracę partyjną w okręgu Warszawa–Podmiejska, w Piotrkowie i Częstochowie. W czasie powstania podjął decyzję o przyłączeniu się do niego AL. Był współorganizatorem Powstańczego Porozumienia Demokratycznego. Kierował udziałem oddziałów AL w powstaniu ze Starego Miasta, a potem po przejściu kanałami, ze Śródmieścia[4].

W latach 1945–1948 był przewodniczącym Zarządu Głównego ZWM. Od 22 stycznia 1945 do 13 czerwca 1945 był I sekretarzem Komitetu Warszawskiego PPR[3]. Od 1945 był posłem do KRN, a od 1947 – posłem na Sejm Ustawodawczy. W 1948 pod zarzutem tzw. odchyleń prawicowo-nacjonalistycznych, został usunięty od działalności politycznej. Według relacji Józefa Światły, bezpieka próbowała nakłonić Kowalskiego do zeznań, obciążających Władysława Gomułkę. Ten jednak kategorycznie odmawiał. Po serii męczących wielogodzinnych przesłuchań, prowadzonych przez Anatola Fejgina i Romana Romkowskiego miał ponoć dostać pomieszania zmysłów. W efekcie miał być odstawiony do szpitala w Tworkach, gdzie zmarł. Za oficjalną przyczynę śmierci podano wrzód mózgu. Aleksander Kowalski zmarł 1 października 1951 i został pochowany na wojskowych Powązkach.

Aleksander Kowalski był patronem jednej z ulic na warszawskim Bródnie, która w listopadzie 2008 otrzymała nowego patrona – hokeistę Aleksandra Kowalskiego[5].

W latach 1972–1990 imię Aleksandra Kowalskiego nosił 29 pułk czołgów średnich w Żaganiu.

Jego imieniem nazwana została nagroda przyznawana przez pismo „Walka Młodych”[6].

OdznaczeniaEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Symeon Surgiewicz "Warszawskie ciuchcie", Wydawnictwo MON 1972, str. 153-158
  2. Symeon Surgiewicz "Warszawskie ciuchcie", Wydawnictwo MON 1972, str. 160-161
  3. a b Encyklopedia Warszawy, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa, 1975, s. 495.
  4. Symeon Surgiewicz "Warszawskie ciuchcie", Wydawnictwo MON 1972, str. 162
  5. Dekomunizacja ulic: konsultacje w sprawie ul. Reichera. targowek.info, 2017-06-16. [dostęp 2017-07-01].
  6. Symeon Surgiewicz "Warszawskie ciuchcie", Wydawnictwo MON 1972, str. 165
  7. M.P. z 1947 r. nr 72, poz. 485.
  8. M.P. z 1946 r. nr 26, poz. 43.

BibliografiaEdytuj