Baciuty

wieś w województwie podlaskim

Baciuty (białorus. Бацюты[2]) – wieś w Polsce położona w województwie podlaskim, w powiecie białostockim, w gminie Turośń Kościelna.

Artykuł 53°3′11.09″N 22°58′59″E
- błąd 0 m
WD 53°4'N, 22°58'E
- błąd 2284 m
Odległość 1971 m
Baciuty
wieś
Ilustracja
Państwo  Polska
Województwo  podlaskie
Powiat białostocki
Gmina Turośń Kościelna
Wysokość 120,5 m n.p.m.
Strefa numeracyjna 85
Kod pocztowy 18-106[1]
Tablice rejestracyjne BIA
SIMC 0042458
Położenie na mapie gminy Turośń Kościelna
Mapa lokalizacyjna gminy Turośń Kościelna
Baciuty
Baciuty
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Baciuty
Baciuty
Położenie na mapie województwa podlaskiego
Mapa lokalizacyjna województwa podlaskiego
Baciuty
Baciuty
Położenie na mapie powiatu białostockiego
Mapa lokalizacyjna powiatu białostockiego
Baciuty
Baciuty
Ziemia53°03′11,09″N 22°58′59,00″E/53,053081 22,983056

Wieś duchowna położona była w końcu XVIII wieku w powiecie grodzieńskim województwa trockiego Wielkiego Księstwa Litewskiego[3]. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa białostockiego.

W strukturach administracyjnych Kościoła rzymskokatolickiego wieś należała początkowo do parafii Choroszcz, obecnie należy do parafii niewodnickiej. Z kolei w strukturach administracyjnych Kościoła prawosławnego Baciuty podlegają parafii topileckiej.

Części wsiEdytuj

Integralne części wsi Baciuty[4][5]
SIMC Nazwa Rodzaj
0042464 Konczanie część wsi
0042470 Wygoda część wsi

HistoriaEdytuj

Pierwsza wzmianka o wsi Baciuty pochodzi z 1504. 15 września tego roku król Aleksander Jagiellończyk darował Józefowi Sołtanowi, biskupowi smoleńskiemu, 12 rodzin chłopskich w Topilcu, Baciutach i Piszczewie. W 1506 biskup Sołtan nadanie to w całości przekazał klasztorowi supraskiemu. W końcu XVIII wieku zaborcy pruscy przejęli je na rzecz skarbu królewskiego. Odtąd było to terytorium należące do państwa.

Następna wzmianka o Baciutach pochodzi z 1641. Jest to dokument umowy między archimandrytą supraskim ks. Nikodemem Szybińskim a ks. Adamem Moczarskim plebanem niewodnickim o wybudowanie grobli granicznej.

W czasie epidemii cholery w sierpniu 1831 w Baciutach zmarło 5 osób.

Według Powszechnego Spisu Ludności przeprowadzonego w 1921 roku wieś Baciuty liczyła 55 domów i zamieszkiwało ją 321 osób (175 kobiet i 146 mężczyzn). Większość mieszkańców zadeklarowała wyznanie prawosławne (276 osób), zaś pozostali podali wyznanie rzymskokatolickie (45 osób). Podział religijny mieszkańców Baciut niemal całkowicie odzwierciedlał ich strukturę narodowo-etniczną, bowiem większość mieszkańców miejscowości zadeklarowała narodowość białoruską (274 osoby - 85% mieszkańców Baciut), pozostali podali kolejno: narodowość polską (45 osób - ok. 14% mieszkańców wsi) i narodowość rosyjską (2 osoby - ok. 1%). W okresie dwudziestolecia międzywojennego wieś znajdowała się w gminie Choroszcz[6].

7 sierpnia 1931 około godziny 4:00, miała miejsce katastrofa kolejowa, w której zginęło 6 osób.

W 1980 r. w Baciutach dokonano badań dialektologiczno-językowych pod kierunkiem Janusza Siatkowskiego, w ramach których odnotowano, że: gwara białoruska utrzymuje się głównie wśród starszych wiekiem z dawna osiadłych mieszkańców, pozostali rozmawiają po polsku[7].

ZabytkiEdytuj

W Baciutach znajduje się kapliczka z końca XVIII w. pod wezwaniem św. Barbary – początkowo unicka, obecnie prawosławna (należąca do parafii w Topilcu).

Nieopodal kaplicy, przy wjeździe do wsi, znajduje się kuty w metalu wotywny krzyż prawosławny na kamiennym postumencie z cyrylicznymi inskrypcjami. Krzyż pochodzi z 1912 r. i upamiętnia tragiczny pożar wsi[8].

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych poprzez wyszukiwarkę. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. [dostęp 2015-03-26].
  2. Бацюты, вёска (biał.). Radzima.net - Znajdź swoich przodków i krewnych na Białorusi i Litwie. [dostęp 2016-03-19].
  3. Вялікі гістарычны атлас Беларусі Т.2, Mińsk 2013, s. 96.
  4. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  5. GUS. Rejestr TERYT
  6. Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej: opracowany na podstawie wyników pierwszego powszechnego spisu ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych.. T. 5: Województwo białostockie. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 1924, s. 19.
  7. Stanisław Glinka: Atlas gwar wschodniosłowiańskich Białostocczyzny. Wrocław, Warszawa, Kraków, Gdańsk: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1980, s. 47. [dostęp 2020-04-25].
  8. Baciuty - kapliczka prawosławna z końca XVIII wieku. www.polskaniezwykla.pl. [dostęp 2015-12-08].


BibliografiaEdytuj

  • Wiśniewski J. Początki Białegostoku i okolicznego osadnictwa (w:) Studia i materiały do dziejów miasta Białegostoku. Białystok 1968 s.22
  • Archeograficzeskij Sbornik dokumentov otnosjachszijsia k istorii Severozapadnoj Rusi. Wilno 1867 . t.IX s.23, 171, 259