Centuria (roślina)

Centuria (Centaurium Hill) – rodzaj roślin z rodziny goryczkowatych. Obejmuje ok. 25 gatunków[4], z czego 14 występuje w Europie, a reszta w Afryce, Azji, Ameryce Północnej i Południowej[5]. W Polsce rosną trzy gatunki: centuria nadbrzeżna C. littorale, nadobna C. pulchellum i pospolita C. erythrea[6]. Rośliny z tego rodzaju rosną na łąkach i murawach, na wydmach nadmorskich i brzegach wód[5].

Centuria
Ilustracja
Morfologia (centuria pospolita)
Systematyka[1][2]
Domena

eukarionty

Królestwo

rośliny

Podkrólestwo

rośliny zielone

Nadgromada

rośliny telomowe

Gromada

rośliny naczyniowe

Podgromada

rośliny nasienne

Nadklasa

okrytonasienne

Klasa

Magnoliopsida

Nadrząd

astropodobne

Rząd

goryczkowce

Rodzina

goryczkowate

Rodzaj

centuria

Nazwa systematyczna
Centaurium Hill
Brit. Herbal 62. Mar 1756
Typ nomenklatoryczny

Gentiana centaurium L.[3]

Synonimy
  • Centaurella Delarbre
  • Erythraea Reneaulme ex Borkh.
  • Gonipia Raf.
  • Hippocentaurea Schult.
  • Libadion Bubani
  • Monodiella Maire
  • Xanthaea Rchb.[4]

Niektóre gatunki uprawiane są jako ozdobne, zwłaszcza Centaurium scilloides, inne wykorzystywane są jako rośliny lecznicze[7].

MorfologiaEdytuj

 
Centuria nadobna
Pokrój
Przeważnie rośliny roczne lub dwuletnie, rzadziej byliny. Osiągają do 0,5 m wysokości[5].
Liście
Łodygowe, czasem także skupione w przyziemną rozetę[8]. Naprzeciwległe, całobrzegie, zwykle nagie[5].
Kwiaty
Zwykle zebrane w dwuramienne kwiatostany wierzchotkowe, rzadziej w baldachogrona, grona, główki i wiechy[8]. Kwiaty są niewielkie, promieniste, zwykle pięciokrotne (rzadziej czterokrotne[8]) o koronie zrosłopłatkowej, rurkowatej, zwykle różowej, rzadziej białej lub żółtej. W pąku płatki korony skręcone. Kielich zrosłodziałkowy, rurkowaty, ale z łatkami głęboko rozciętymi. Pręcików jest 5, mają bardzo krótkie nitki[5] i często ich pylniki są skręcone[8]. Zalążnia górna, jednokomorowa lub pozornie dwukomorowa[8]. Znamię cienkiego zwykle słupka rozwidlone[5].
Owoce
Torebki otwierające się dwiema klapami. Nasiona drobne[5].

SystematykaEdytuj

Nazwa Centaurium pojawia się w taksonomii roślin jako homonim taksonomiczny: Centaurium Borkhausen = Heteroclita Rafinesque, Centaurium A. Haller = Rhaponticum Ludwig[3].

Pozycja systematyczna

Rodzaj z rodziny goryczkowatych (Gentianaceae), w której klasyfikowany jest do plemienia Chironieae i podplemienia Chironiinae[9].

Wykaz gatunków[4]

PrzypisyEdytuj

  1. Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, e0119248, DOI10.1371/journal.pone.0119248, PMID25923521, PMCIDPMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
  2. Peter F. Stevens, Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2011-11-30] (ang.).
  3. a b Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-01-23].
  4. a b c Centaurium Hill. W: Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2022-05-22].
  5. a b c d e f g Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2002, s. 208. ISBN 0-333-74890-5.
  6. Zbigniew Mirek i inni, Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 55, ISBN 978-83-62975-45-7.
  7. David J. Mabberley: Mabberley's Plant-Book. Cambridge University Press, 2017, s. 178. ISBN 978-1-107-11502-6.
  8. a b c d e J.W. Kadereit, V. Bittrich (red.), Flowering plants. Eudicots : apiales, gentianales (except rubiaceae), Cham, Switzerland 2018, s. 477, ISBN 978-3-319-93605-5, OCLC 1091623862.
  9. Genus Centaurium Hill. W: Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2022-05-22].