Otwórz menu główne

Cyrkon – pospolity minerał z gromady krzemianów wyspowych.
Skład chemiczny minerału stanowi głównie krzemian cyrkonu. Nazwa nawiązuje do wyglądu zewnętrznego i pochodzi od perskiego zargun (zar ‘złoto’, gun ‘barwa’) czyli „złocisty”.

Cyrkon
Duża bryła cyrkonu.
Duża bryła cyrkonu.
Właściwości chemiczne i fizyczne
Skład chemiczny ZrSiO4
Twardość w skali Mohsa 7,5
Przełam od muszlowego do nierównego
Łupliwość niewyraźna, na {110} i {111}
Pokrój kryształu kryształy pryzmatyczne, nieregularne ziarna
Układ krystalograficzny tetragonalny
Topliwość trudnotopliwy, ok. 2190 °C[1]
Właściwości mechaniczne kruchy
Gęstość minerału 4,6–4,7 g/cm³
Właściwości optyczne
Barwa Czerwono-brązowy, żółty, zielony, niebieski, szary, bezbarwny, w cienkim przekroju bezbarwny do jasnobrązowego
Rysa Biała
Połysk szklisty, diamentowy
Współczynnik załamania nω = 1,925–1,961 nε = 1,980–2,015
Inne od przejrzystego do nieprzejrzystego

Pleochroizm – wyraźny w kryształach zabarwionych

Dodatkowe dane
Szczególne własności katodoluminescencja, Termoluminescencja, Fluorescencja od niewyraźnej do jasnej, koloru żółto-złotego[2], promieniotwórczy

WłaściwościEdytuj

Jest kruchy, przezroczysty.

Tworzy kryształy izometryczne, słupkowe, igiełkowe. Występuje w skupieniach ziarnistych, zbitych, ziemistych lub promienistych, w formie okrągłych ziarn i otoczaków w osadach aluwialnych. Jest izostrukturalny z thorytem, coffinitem, hafnonem, ksenotymem.

W zależności od domieszek posiada różne barwy i odcienie: złocistobrunatny, jasnożółty, słomkowożółty (jargon), jaskrawożółty (melichrysos), różowy, czerwony, czerwonopomarańczowy (hiacynt), zielony (beccaryt), fioletowy, niebieski (starlit), niebieskozielony, brunatny, czarny; bywa też bezbarwny (sparklit). Niekiedy wykazuje efekt kociego oka.

Często zawiera pewne ilości uranu, toru (malakon), hafnu (alvit), niobu, tantalu, itru i innych ziem rzadkich oraz wody (cyrtolit).

WystępowanieEdytuj

Stanowi rozpowszechniony składnik skał magmowych (granity, gnejsy, syenity) oraz osadowych (piaski cyrkonowe, żwiry). Współwystępuje z biotytem, kwarcem, skaleniami, granatami, monacytem, ksenotymem.

Miejsca występowania: Sri Lanka, Indie, Kambodża, Australia, Rosja, USA, Kanada, Brazylia, Francja, Norwegia.

W Polsce występuje w okolicach Szklarskiej Poręby, nad rzeką Kwisą i Izerą. Znaczne ilości występują w piaskach plażowych nad Bałtykiem.

ZastosowanieEdytuj

  • ważne źródło otrzymywania pierwiastka cyrkonu, także toru, hafnu, itru i niobu,
  • jest stosowany do produkcji materiałów żaroodpornych i ognioodpornych,
  • do produkcji ceramiki i szkliw,
  • w stomatologii, jako alternatywa dla stopów metali,
  • do produkcji materiałów ściernych i włókien,
  • wykorzystywany w przemyśle chemicznym,
  • stosuje się go również do produkcji farb i pigmentów,
  • w reaktorach nuklearnych,
  • służy do oznaczania wieku bezwzględnego skał metodami radiometrycznymi,
  • należy do bardzo cenionych kamieni kolekcjonerskich i jubilerskich.

W jubilerstwie prawidłowo oszlifowane cyrkony dzięki bardzo dużej dyspersji są konkurencją dla diamentów. Trudność w uzyskaniu właściwego szlifu sprawia duża kruchość. Tym należy tłumaczyć obserwowane często lekkie zaokrąglenie rondysty kamieni oszlifowanych. Cyrkony o zabarwieniu niebieskim lub złotym uzyskuje się przez obróbkę cieplną ciemnoczerwonych okazów z Tajlandii.

 

GaleriaEdytuj

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Zircon And Allied Minerals (ang.). Mineralszone. [dostęp 2011-03-25].
  2. Jolyon Ralph, Ida Chau: Zircon (ang.). [dostęp 2011-03-25].

BibliografiaEdytuj

  • K. Maślankiewicz, Kamienie szlachetne, Wyd. Geologiczne, 1982.
  • N. Sobczak, Mała encyklopedia kamieni szlachetnych i ozdobnych, Alfa, 1986.
  • C. Hall, Klejnoty, Kamienie szlachetne i ozdobne, Wiedza i Życie, 1996.
  • W. Schuman, Kamienie szlachetne i ozdobne, Alma–Press, 2004.
  • Guillermo Gold Gormaz, Jordi Jubany Casanovas: Atlas mineralogii. Barbara Zapolska (tłum. z hiszp.). Warszawa: Wiedza i Życie, 1992. ISBN 83-85231-10-2.